Có những nơi người ta đến để vui chơi, chụp vài tấm ảnh rồi rời đi. Nhưng nơi đây lại khiến du khách phải chậm bước, lặng im và tự hỏi: bằng cách nào mà hàng nghìn năm trước, con người có thể tạo nên những công trình kỳ vĩ đến vậy?
Quần thể tháp Chăm Pô Sah Inư nằm trên đồi Bà Nài, cách trung tâm Đức Trọng (Lâm Đồng) khoảng 150km về hướng Đông Nam. Những ngọn tháp gạch đỏ nổi bật giữa nền trời xanh và triền đồi đầy nắng gió tạo nên khung cảnh vừa cổ kính vừa huyền bí. Điều khiến nhiều du khách ngạc nhiên nhất chính là kỹ thuật xây dựng của người Chăm cổ. Những viên gạch nung đỏ được xếp chồng khít lên nhau gần như không nhìn thấy chất kết dính nhưng công trình vẫn bền vững suốt hàng thế kỷ. Đến nay, kỹ thuật ấy vẫn được xem là một trong những bí ẩn kiến trúc đặc biệt của nền văn minh Champa.
Nhìn những mảng tường đỏ sẫm phủ màu thời gian, những đường nét chạm khắc đã mòn theo gió biển nhưng vẫn giữ được thần thái uy nghiêm, nhiều người không khỏi thán phục trình độ thẩm mỹ và tư duy kiến trúc của người Chăm xưa.
Được xây dựng vào khoảng thế kỷ VIII – IX theo phong cách kiến trúc Hòa Lai cổ, cụm tháp hiện còn ba công trình tương đối nguyên vẹn. Tháp chính cao khoảng 15m thờ thần Shiva với bộ Linga – Yoni linh thiêng bên trong. Hai tháp còn lại thờ thần Lửa và thần bò Nandin – linh vật gắn liền với tín ngưỡng Hindu giáo.
Không chỉ là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, Pô Sah Inư đến nay vẫn là trung tâm sinh hoạt văn hóa quan trọng của cộng đồng người Chăm tại vùng cực Nam của Lâm Đồng (Bình Thuận cũ). Các lễ hội lớn như Katê, Rija Nưgar hay Poh Mbang Yang vẫn được tổ chức hằng năm trong không gian linh thiêng của tháp cổ.
Lễ hội Katê – lễ hội lớn và quan trọng nhất của cộng đồng người Chăm theo đạo Bà-la-môn – thường diễn ra vào khoảng tháng 9 đến tháng 10 dương lịch hằng năm. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên và các vị thần linh mà còn là ngày hội văn hóa đặc sắc với nghi thức rước y trang nữ thần Pô Sah Inư, mở cửa tháp, tắm bệ thờ Linga – Yoni cùng tiếng trống Ginăng, tiếng kèn Saranai và những điệu múa quạt mềm mại của các thiếu nữ Chăm, khiến cả ngọn đồi như sống lại không khí Champa hàng trăm năm trước.
Không chỉ vậy, khu di tích tháp Pô Sah Inư còn thường xuyên tổ chức các chương trình biểu diễn nghệ thuật Chăm vào dịp cuối tuần và lễ lớn. Tiếng trống Ginăng, kèn Saranai, những điệu múa truyền thống, ngôn ngữ đồng bào Chăm, nghề dệt thổ cẩm và không gian trưng bày gốm Chăm góp phần tái hiện rõ nét đời sống văn hóa đặc sắc giữa quần thể tháp cổ nhuốm màu thời gian.
Nếu Pô Sah Inư mang vẻ huyền bí của một nền văn minh cổ, thì ngay dưới chân đồi, chùa Bửu Sơn lại đem đến cảm giác an yên và trầm mặc của chốn thiền môn. Một bên là màu gạch đỏ Champa nhuốm dấu thời gian, một bên là tiếng chuông chùa vang giữa gió biển, tạo nên quần thể văn hóa hiếm có tại Phan Thiết.
Ngôi cổ tự đã tồn tại gần ba thế kỷ trên ngọn đồi hướng mặt ra biển Phú Hải. Người dân địa phương vẫn quen gọi nơi đây là “Chùa Tháp”, bởi phía sau chùa chính là cụm tháp Chăm cổ kính, tạo nên quần thể kiến trúc độc đáo giữa lòng Phan Thiết.
Không ai biết chính xác chùa được dựng từ khi nào, chỉ biết rằng ngôi chùa đã xuất hiện vào khoảng cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX và từng được vua Gia Long ban tặng năm chữ vàng “Ngự Tứ Bửu Sơn Tự”. Trải qua chiến tranh, ngôi chùa từng bị phá hủy hoàn toàn vào năm 1950 rồi được phục dựng nhiều lần trên nền cũ. Đến nay, dù không mang vẻ đồ sộ, chùa Bửu Sơn vẫn giữ được nét thanh tịnh riêng với mái ngói cổ, chánh điện trang nghiêm và không gian yên bình phủ bóng cây xanh.
Từ sân chùa nhìn xuống là màu xanh biển trời Phan Thiết, Mũi Né cùng những mái nhà thấp thoáng dưới chân đồi. Điều khiến nhiều người xúc động không nằm ở sự nguy nga mà ở tình người nơi cửa Phật. Những bữa cơm chay miễn phí cùng sự nhiệt tình của các cô bác phụ bếp khiến nơi đây trở nên gần gũi, ấm áp.
Từ chùa Bửu Sơn, du khách có thể men theo lối đi nối liền lên khu vực Lầu Ông Hoàng – địa danh từng gắn với chuyện tình thi sĩ Hàn Mặc Tử và Mộng Cầm. Dù nay chỉ còn phế tích, nơi đây vẫn mang vẻ trầm mặc đặc biệt giữa gió biển và ánh hoàng hôn đổ xuống thành phố.
Có lẽ điều đáng quý nhất của quần thể Pô Sah Inư – Bửu Sơn không nằm ở những bức ảnh check-in hay danh tiếng của một điểm du lịch nổi tiếng, mà ở cảm giác được chạm vào chiều sâu văn hóa của một vùng đất.
Giữa thời đại mà nhiều giá trị cũ dần bị lãng quên, những viên gạch Chăm vẫn đứng đó suốt hàng nghìn năm như minh chứng cho tài hoa của người xưa. Và giữa ngọn đồi đầy gió biển Phan Thiết, tiếng chuông chùa Bửu Sơn vẫn vang lên mỗi ngày, lặng lẽ giữ cho nơi này một sự bình yên rất khó gọi thành tên.
