Lộc Ninh là trọng tâm nghiên cứu của Dự án “Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” của Đại học Công nghệ Texas (TTU-VWAI) trong năm 2026. Hiện chúng tôi đang lưu giữ hơn 250 hồ sơ CDEC thu thập tại huyện Lộc Ninh (Đồng Nai) cũng như xã Lộc Ninh (Tây Ninh) - một địa danh cùng tên nằm cách đó không xa.
Các chuyên gia lịch sử của Dự án TTU-VWAI, đang tiếp tục đối chiếu và nghiên cứu các hồ sơ này. Chúng tôi trân trọng kêu gọi thân nhân các gia đình liệt sĩ mất tích tại chiến trường Lộc Ninh (Đồng Nai) và Lộc Ninh (Tây Ninh) liên lạc với Dự án TTU-VWAI để được hỗ trợ đối chiếu thông tin trong quá trình tìm kiếm.
Hưởng ứng "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" của Ban chỉ đạo Quốc gia 515, chúng tôi vừa có chuyến đi về Lộc Ninh...
Trong dòng chảy lịch sử chiến tranh Việt Nam, Lộc Ninh (Bình Phước) không chỉ là một địa danh quân sự, mà còn là một không gian ký ức giàu tính biểu tượng – nơi hội tụ những tầng sâu của lịch sử, văn hóa và truyền thông. Với vị trí chiến lược ở cửa ngõ miền Đông Nam Bộ, Lộc Ninh từng là chiến trường ác liệt, gắn với nhiều trận đánh lớn và sự hy sinh to lớn của các đơn vị chủ lực của các bên tham chiến, trong đó có Sư đoàn 9 Quân giải Phóng – những người lính đã góp phần làm nên dấu ấn không thể phai mờ trong lịch sử dân tộc.
Từ góc nhìn văn hóa, vùng đất này có thể được xem như một “địa chỉ ký ức”, nơi mỗi tấc đất đều chứa đựng những câu chuyện về lòng quả cảm, sự mất mát và niềm tin vào ngày hòa bình; còn từ góc nhìn truyền thông, hình ảnh người lính Lộc Ninh đã trở thành biểu tượng nhân văn, được tái hiện qua báo chí, văn học, phim tài liệu và ký ức của cộng đồng, tạo nên một dòng chảy “di sản ký ức” vẫn tiếp tục lan tỏa đến hôm nay.
Không chỉ là chiến trường, Lộc Ninh còn ghi dấu một bước ngoặt mang ý nghĩa quốc tế khi trở thành nơi diễn ra sự kiện trao trả tù binh năm 1973 theo Hiệp định Paris – một hình ảnh mang sức nặng biểu tượng về sự chuyển đổi từ chiến tranh sang đối thoại, từ đối đầu sang nhân đạo. Những khoảnh khắc tại sân bay Lộc Ninh khi các tù binh được trở về không chỉ là sự kiện lịch sử, mà còn là thông điệp truyền thông mạnh mẽ về phẩm giá con người và khát vọng hòa bình.
Chính vì vậy, Lộc Ninh vượt ra khỏi phạm vi của một địa danh địa lý để trở thành một “điểm giao thoa ký ức” giữa chiến tranh và hòa bình, giữa mất mát và hy vọng.
Trong bối cảnh hiện đại, khi chiến tranh đã lùi xa nhưng những hệ lụy vẫn còn đó, từ khóa “Loc Ninh” (tiếng Anh, không dấu) tiếp tục mở ra những chiều kích mới trong hành trình tìm kiếm và kết nối ký ức. Cụ thể, nếu tra cứu “Loc Ninh” trên hệ thống lưu trữ của Trung tâm Việt Nam & Lưu trữ Sam Johnson (VNCA) thuộc Đại học Công nghệ Texas Tech University (TTU) (Hoa Kỳ), hiện cho thấy có trên 250 hồ sơ CDEC (Combined Document Exploitation Center - Trung tâm Khai thác Tài liệu (thu giữ) Tổng hợp) gắn với địa danh này. Đây không chỉ là những dữ liệu lưu trữ khô khan, mà còn là những mảnh ghép ký ức chiến tranh – nơi có thể chứa đựng thông tin về các liệt sĩ, bộ đội và những người mất tích tại chiến trường Lộc Ninh.
Từ góc nhìn truyền thông nhân văn, việc khai thác và kết nối các nguồn tư liệu này đang trở thành một phần quan trọng của Dự án “Sáng kiến tìm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (Vietnam Wartime Accounting Initiative – VWAI), nhằm tìm kiếm thông tin, đối chiếu hồ sơ và kết nối nhân chứng.
Để thuận lợi cho việc tìm kiếm thân nhân các gia đình liệt sĩ và các cựu chiến binh mất tích có tên trong các hồ sơ nói trên, các điều phối viên của TTU-VWAI mong nhận được sự phối hợp từ cộng đồng: các gia đình, người thân, đồng đội hãy gửi thông tin về liệt sĩ (họ tên, giấy báo tử, hình ảnh và các giấy tờ liên quan, kèm số điện thoại liên hệ) để phục vụ việc xác minh và kết nối khi cần thiết.
Đài truyền hình Việt Nam đưa tin về sự kiện trao trả Hồ sơ chứng tích chiến tranh năm 2024.
Nhìn từ tổng thể, Lộc Ninh hôm nay không chỉ là một di tích lịch sử, mà còn là một “không gian truyền thông sống” – nơi quá khứ tiếp tục được kể lại, không chỉ để tưởng nhớ mà còn để hàn gắn. Việc gắn kết ký ức chiến tranh với các sáng kiến tìm kiếm nhân đạo chính là cách để lịch sử không dừng lại ở hồi tưởng, mà trở thành cầu nối giữa các thế hệ, giữa những mất mát chưa được gọi tên và hy vọng được đoàn tụ. Trong ý nghĩa đó, Lộc Ninh không chỉ nhắc nhớ về chiến tranh, mà còn mở ra một hành trình nhân văn – hành trình đi tìm, kết nối và gìn giữ ký ức của một dân tộc.
Đặng Vương Hưng
(Thành viên Dự án “Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh”, Đại học Công nghệ Texas - TTU-VWAI)
