Để chuẩn bị tốt cho Lễ hội đền Ngọc Điền năm 2026, UBND xã Hưng Nguyên đã tổ chức hội nghị và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng lực lượng, chú trọng giữ vệ sinh môi trường và công tác tuyên truyền.
Ông Nguyễn Văn Đàn, Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Nguyên nhấn mạnh: Các thành viên Ban tổ chức và các tiểu ban cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, chủ động bám sát kế hoạch theo lĩnh vực được phân công. Đồng thời, tăng cường phối hợp trong quá trình triển khai thực hiện cũng như đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm tổ chức lễ hội trang trọng, an toàn, tiết kiệm, đúng quy định, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống của địa phương.
Xưa, theo hương ước làng Ngọc Điền, tại đền diễn ra rất nhiều kỳ lễ như lễ khai hạ, lễ cầu phúc đầu xuân (15 tháng Giêng), lễ cầu an (mùng 1 tháng 2 âm lịch), lễ tế xuân (vào đầu tháng 2), lễ tưởng niệm các vị tôn thần (Cao sơn, Cao Các, ngày 10 tháng 3 âm lịch)...
Lễ hội gồm phần lễ và phần hội được tiến hành song song. Phần lễ gồm: Lễ khai quang, lễ yết cáo, Lễ đại tế và lễ tạ.
Bên cạnh các phần nghi lễ, lễ hội còn có các hoạt động thể thao và trò chơi dân gian. Phần hội được tổ chức song hành cùng các phần lễ. Khai mạc giải thể thao và các trò chơi dân gian được tổ chức vào sáng ngày 9 tháng 3 âm lịch gồm bóng chuyền, kéo co... Theo ông Nguyễn Xuân Trực, thành viên Ban quản lý đền thì năm nay Lễ hội có nhiều điểm mới, điển hình là câu lạc bộ dưỡng sinh mặc áo dài tham gia đồng diễn.
Giải thích tại sao đền lại đặt tại thôn Ngọc Điền, xã Hưng Nguyên, ông giải thích: Nơi đây là mỏm đất cao nhất vùng. Trước mặt đền có sông, nhìn thẳng là dãy núi đại Huệ, là điểm hội tụ của sông, núi và đất. Ông cho biết thêm, trên hoành phi tại đền có dòng chữ “Quốc ảnh đồ” tức là hình ảnh của Tổ quốc thu nhỏ.
Trải qua chiến tranh, thiên tai và tác động của con người, đến nay cảnh quan đền có nhiều thay đổi. Các công trình chính của đền chỉ còn tảng đá, chân cột và nền đất. Năm 2007, chính quyền địa phương và nhân dân đã góp của, công sức mở rộng khuôn viên đền với diện tích 2.041m2 và phục dựng lại cổng, sân vườn, nhà bái đường, hậu cung.
Vị trí hiện tại của đền được xây dựng trên nền đất cũ của ngôi đền cổ với khuôn viên cao ráo, thoáng đãng. Kiến trúc đền được bố trí theo kiểu chữ Tam, cổng, tắc môn, sân, hạ, trung, thượng điện theo mô típ của một ngôi đền thờ Thần. Tòa Thượng là để sắc phong, tượng thần và một số đồ thờ cúng. Tòa Trung là nơi bày biện lễ vật thờ cúng thần, đặt đồ tế khí (gươm, đao...) nơi uy lực của đền. Tòa hạ gồm 5 gian còn gọi là đình làng để tập hợp dân làng khi cúng tế, sinh hoạt việc làng...
Những ngày rằm, mồng một dân làng ra đền thắp hương, cầu cúng cho mùa màng bội thu, dân chúng yên lành, ấm no, hạnh phúc. Người làm ăn phát đạt ở xứ người mỗi lần về thăm làng đều ra đền thắp hương cầu nguyện.
Đền Ngọc Điền thờ Cao Sơn, Cao Các, Mạc sơn Thành hoàng, phối thờ Tam tòa Thánh Mẫu. Đặc biệt, tại đây còn lưu giữ được một sắc phong được sao chép lại từ sắc gốc tại viện Hán Nôm thời Cảnh Hưng thứ 44 (năm 1783). Một đạo sắc có thời gian tồn tại gần 300 năm minh chứng cho sự tồn tại lâu đời của làng Ngọc Điền.
Và lư hương bằng đá khắc hoạ hình tượng Ngũ Long chầu nguyệt và mặt Hổ phù, nét khắc mềm mại và sống động. Là hiện vật có giá trị cho việc nghiên cứu phong cách và hình thức thể hiện của nghệ thuật điêu khắc thời Lê.
Đền còn là nơi chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử diễn ra tại địa phương trong những năm 1930-1931 và kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Cơ sở hoạt động, nơi hội họp cho các chiến sỹ cách mạng, tập trung quần chúng nhân dân mít tinh biểu tình vào ngày 12/9/1930 - đỉnh cao của phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh.
Lễ hội đền Ngọc Điền nhằm bảo lưu những phong tục tín ngưỡng và nghi lễ truyền thống, tưởng nhớ công đức của các vị phúc thần. Phát huy bản sắc văn hoá xứ Nghệ gắn với giáo dục lòng yêu quê hương đất nước. Đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hoá, tinh thần của nhân dân, gắn kết cộng đồng dân cư và củng cố khối đoàn kết toàn dân.
