Chìa khóa hài hòa lợi ích các bên
Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hoạt động công đoàn đang bước sang một giai đoạn mới, nơi đối thoại và thương lượng tập thể trở thành “chìa khóa vàng” để hài hòa lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động.
Đây là hoạt động mang tính chuyên sâu, đòi hỏi bản lĩnh, kỹ năng và phương pháp của đội ngũ cán bộ công đoàn, đặc biệt là chủ tịch công đoàn cơ sở. Đối thoại tạo ra sự thấu hiểu; từ sự thấu hiểu, lợi ích được chia sẻ, những mong muốn chính đáng của người lao động được đáp ứng.
Từ nền tảng đối thoại, thương lượng tập thể giúp công đoàn xây dựng những “nấc thang phúc lợi” cao hơn mức tối thiểu pháp luật quy định. Đó không chỉ là tiền lương đủ sống và có tích lũy, mà còn là bữa ăn ca bảo đảm dinh dưỡng, hỗ trợ tiền thuê nhà, xăng xe, gửi trẻ hay bảo hiểm sức khỏe tự nguyện.
Nhiệm kỳ 2018 - 2023, các cấp công đoàn đã ký mới hơn 14.000 bản thỏa ước lao động tập thể, nâng tổng số lên hơn 42.300 bản, bảo vệ quyền lợi cho hơn 6,19 triệu người lao động. Giai đoạn 2023 - 2026, đã có 6.038 bản thỏa ước mới được ký kết, trong đó có 25 thỏa ước ngành và nhiều doanh nghiệp.
Một bản thỏa ước lao động tập thể chất lượng được ví như “bộ luật con” trong doanh nghiệp, vừa bảo vệ người lao động, vừa giúp doanh nghiệp ổn định nhân sự, giữ chân lao động và giảm thiểu rủi ro sản xuất.
Đằng sau mỗi điều khoản tăng thêm là cả một quá trình đối thoại, thương lượng bền bỉ; là bản lĩnh, trí tuệ, sự kiên trì và trách nhiệm của những người đứng đầu công đoàn cơ sở.
Những thủ lĩnh thầm lặng
Tại Công ty Changshin Việt Nam (Đồng Nai), nơi có hơn 42.000 lao động, nhiều chính sách phúc lợi hôm nay là kết quả của một hành trình thương lượng bền bỉ.
Chủ tịch Công đoàn cơ sở Đặng Tuấn Tú luôn tâm niệm: “Mọi con số trên bàn đàm phán, cuối cùng phải đổi được bằng nụ cười của anh em lao động”.
Ít ai biết, chính sách hỗ trợ bữa sáng cho công nhân đã bắt đầu từ một đề xuất từng bị từ chối cách đây 14 năm. Không dừng lại, trong suốt nhiều năm, anh Tú cùng công đoàn âm thầm thu thập số liệu về tình trạng công nhân mệt mỏi đầu ca, những thời điểm năng suất giảm sút, từ đó chứng minh rằng đầu tư cho bữa ăn sáng chính là đầu tư cho sức khỏe người lao động và sự ổn định sản xuất.
Năm 2015, sau nhiều phiên đối thoại căng thẳng, đề xuất cuối cùng được thông qua. Suất ăn sáng trị giá 10.000 đồng, trong đó người lao động chỉ chi 4.000 đồng, phần còn lại do doanh nghiệp hỗ trợ.
Một con số tưởng nhỏ, nhưng với hàng nghìn công nhân sử dụng mỗi ngày, đó là cam kết lớn cho sức khỏe và đời sống người lao động; đồng thời giúp doanh nghiệp duy trì lực lượng lao động ổn định, vào ca đúng giờ, nâng cao năng suất.
Những giai đoạn khó khăn như khi đơn hàng sụt giảm hay dịch COVID-19 bùng phát, công đoàn tiếp tục là cầu nối để doanh nghiệp giữ việc làm, giữ thu nhập cho hàng chục nghìn công nhân.
Anh Đặng Tuấn Tú chia sẻ: “Để đối thoại thành công, hai bên phải cùng tìm tiếng nói chung, cùng hướng tới mục tiêu đôi bên cùng thắng”.
Nếu ở Changshin, đối thoại nhiều lúc diễn ra căng thẳng trên bàn đàm phán, thì tại Công ty Stanley Việt Nam (Hà Nội), một phương pháp khác được lựa chọn.
Là doanh nghiệp có vốn đầu tư Nhật Bản, cung ứng cho các đối tác lớn như Honda, Yamaha, Suzuki, sự chính xác và dữ liệu luôn là “ngôn ngữ” thuyết phục nhất.
Vì vậy, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Ngô Ngọc Vinh xác định mọi kiến nghị phải được xây dựng trên cơ sở dữ liệu về biến động giá cả, doanh thu doanh nghiệp và thực tế đời sống công nhân.
Nhiều cuộc đối thoại không bắt đầu trong phòng họp, mà từ những tách trà buổi sáng tại căng tin, những bữa ăn trưa cùng lãnh đạo doanh nghiệp.
Từ những cuộc trò chuyện tưởng như rất đời thường ấy, hàng loạt chế độ phúc lợi được hình thành như trợ cấp sinh hoạt hàng tháng, hỗ trợ chống nóng, trợ cấp công việc đặc thù, hỗ trợ nuôi con nhỏ.
Kết quả được thể hiện rõ trong từng điều khoản: thưởng cuối năm có thể lên tới 7 tháng lương; phụ cấp ca 2, ca 3 cao hơn quy định; người lao động có thêm ngày nghỉ thâm niên; cơ chế nâng lương định kỳ áp dụng cho toàn bộ lao động.
Ông Akira Kikuchi, Giám đốc điều hành cấp cao công ty đánh giá, chủ tịch công đoàn thực sự là cầu nối giữa ban lãnh đạo và người lao động, luôn lắng nghe, thấu hiểu áp lực của công nhân để cùng tìm giải pháp tháo gỡ.
Tại Công ty CP Dệt may Thành Công, nơi có hơn 5.500 lao động, phần lớn là lao động nữ, đối thoại bắt đầu từ những vấn đề rất đời thường.
Chủ tịch Công đoàn cơ sở Trần Thị Thanh Châu luôn có mặt tại chuyền sản xuất, trực tiếp lắng nghe tâm tư của công nhân.
Với chị, đối thoại phải bắt đầu từ thực tế cuộc sống: giá xăng tăng, chi phí gửi trẻ cao, ngày phép ngắn, người lao động xa quê khó về thăm gia đình…
Trong ba năm qua, hơn 60 cuộc đối thoại đã được tổ chức, tiếp nhận hơn 200 kiến nghị và chuyển hóa thành các nội dung thương lượng cụ thể.
Từ đó, nhiều chính sách thiết thực được hình thành: hỗ trợ xăng xe 10.000 đồng mỗi ngày làm việc và tăng lên 15.000 đồng khi giá xăng vượt ngưỡng; bữa ăn giữa ca được quy định rõ về chất lượng; các chế độ hỗ trợ gửi trẻ, hiếu hỉ, ốm đau, tích lũy ngày phép đều được cụ thể hóa bằng con số.
Giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở các khoản phúc lợi, mà còn ở sự thay đổi trong tư duy của người lao động: từ e ngại sang chủ động lên tiếng, từ băn khoăn sang tin tưởng vào tổ chức công đoàn.
Những tấm gương trên là đại diện cho hàng vạn chủ tịch công đoàn cơ sở trên cả nước. Dù ngành nghề, quy mô và điều kiện hoạt động khác nhau, họ đều gặp nhau ở một điểm chung: Bền bỉ nhưng quyết liệt, bản lĩnh nhưng khéo léo, để mang lại lợi ích cho người lao động và tạo dựng niềm tin với doanh nghiệp.
Ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết, trong bối cảnh khu vực doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ngày càng chiếm tỷ trọng lớn, đối thoại và thương lượng tập thể đã trở thành phương thức hoạt động cốt lõi của tổ chức công đoàn.
“Thông qua đối thoại, thương lượng, các bên không chỉ đạt được lợi ích hài hòa mà còn cùng nhau tìm ra giải pháp phát triển doanh nghiệp, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng quan hệ lao động ổn định, tiến bộ”, ông Ngọ Duy Hiểu nhấn mạnh.
Thời gian tới, tổ chức công đoàn sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng và mở rộng phạm vi đối thoại, thương lượng tập thể, phấn đấu nâng tỷ lệ bao phủ thỏa ước lao động tập thể, hướng tới mục tiêu bao phủ toàn diện.
