Trong bản đồ di sản và tài nguyên của Việt Nam, đằng sau mỗi giá trị được giữ lại luôn có bóng dáng của những "Người giữ lửa" đáng trân trọng. Họ không chỉ giữ lại những gì được trao truyền từ quá khứ, mà còn phải tìm cách để cái gốc ấy thích ứng, sinh tồn trong dòng chảy thị trường đương đại. Câu chuyện của Phấn Nụ Hoàng Cung (PNHC) dưới sự chèo lái của chị Nguyễn Phương Khanh – Chủ tịch Công ty TNHH Mỹ phẩm Hoàng Cung – là một trường hợp định nghĩa lại tư duy bảo tồn di sản như thế.
Chủ tịch Nguyễn Phương Khanh (áo xanh) tại showroom công ty TNHH Mỹ Phẩm Hoàng Cung
Giữ nghề bằng một tư duy "sống"
Là truyền nhân đời thứ tư kế thừa nghề làm phấn từ mẹ là bà Trần Thị Phương, chị Khanh đã đưa phương thức làm truyền thống bán cho khách quen lên internet và chính thức thành lập doanh nghiệp vào năm 2012. Chị từng chia sẻ: “Tôi không muốn mình trở thành thế hệ làm nghề cuối cùng”. Với chị, giữ nghề không chỉ là giữ một sản phẩm, mà là tạo điều kiện để nghề có thể tiếp tục sống.
Sự sống sót của một nghề truyền thống nằm trong một chuỗi quan hệ hữu cơ rõ ràng: sản phẩm cần người sử dụng; người sử dụng cần niềm tin; niềm tin cần chất lượng; chất lượng cần quy trình; quy trình cần con người; và con người cần một sinh kế đủ để tiếp tục nghề. Chị không đặt mục tiêu doanh nghiệp bằng thứ hạng, mà mong muốn khi nhắc đến mỹ phẩm truyền thống Việt Nam, người ta sẽ nhớ đến PNHC như một thương hiệu có nguồn gốc rõ ràng, có chất lượng và có một câu chuyện văn hóa đáng trân trọng.
Đánh thức "mỏ vàng" 5.000 loài dược liệu Việt
Nhìn từ hành trình của PNHC, câu chuyện phấn nụ không còn bó hẹp trong phạm vi một công thức gia truyền, mà mở ra một góc nhìn rộng lớn hơn về tài nguyên bản địa. Việt Nam được thiên nhiên ưu ái sở hữu một kho tàng thực vật vô giá với hơn 5.000 loài dược liệu phong phú và đa dạng. Đây là một lớp "vốn quý", là lợi thế cạnh tranh cốt lõi mà không phải quốc gia nào cũng có được.
Tuy nhiên, tiềm năng sẽ mãi chỉ là tiềm năng nếu không được nhận diện, nghiên cứu và khai thác một cách có trách nhiệm. PNHC đã nhìn ra "mỏ vàng" này và chọn cách chuẩn hóa nó. Hai sản phẩm chiến lược được doanh nghiệp lựa chọn để xuất ngoại là Dầu gội thảo mộc phục hồi tóc và Serum dưỡng dài lông mi, lông mày – những sản phẩm kết tinh từ chính nguồn dược liệu bản địa dồi dào của Việt Nam.
Đánh giá cao hướng đi này, hội đồng chuyên gia từ Viện Nghiên cứu Khoa học Sức khỏe (Hội Quân Dân Y Việt Nam) nhận định, việc một doanh nghiệp biết kết hợp tri thức cổ cung với quy trình chuẩn hóa hiện đại để tạo ra các sản phẩm mỹ phẩm có giá trị gia tăng cao là một hướng đi đúng đắn. “Kho tàng hơn 5.000 loài dược liệu của Việt Nam là một lợi thế cạnh tranh khổng lồ nhưng lâu nay chúng ta đa phần mới dừng lại ở việc khai thác thô sơ. Cách tiếp cận dựa trên nghiên cứu và chuẩn hóa của PNHC không chỉ mở rộng sinh kế cho người làm nghề mà còn nâng tầm vị thế di sản y học bản địa trên bản đồ quốc tế.”
"Mượn lực" hệ sinh thái để bước qua biên giới
Khát vọng đưa dược liệu Việt ra thế giới đã trở thành một bài toán cụ thể khi doanh nghiệp dành gần một năm từ tháng 9/2025 để chuẩn bị các thủ tục về pháp nhân, sản phẩm và hồ sơ nhằm đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử Amazon Global E-commerce. Đến tháng 7/2026, lô hàng đầu tiên đã chính thức xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Tính đến tháng 9/2026, đã có ba lô hàng liên tiếp được gửi đi thành công.
Bài học lớn nhất từ hành trình xuất ngoại này chính là tư duy sử dụng đòn bẩy hệ sinh thái thay vì tự làm tất cả. Việt Nam đã hình thành một hệ sinh thái phong phú với các nhà máy đạt tiêu chuẩn GMP, năng lực R&D và các phòng kiểm nghiệm chuyên sâu nhưng chưa sử dụng hết công suất. PNHC đã biết cách "mượn lực" bằng việc hợp tác với nhà máy đạt chuẩn GMP có chứng nhận FDA, áp dụng quy trình truy xuất nguồn gốc nguyên liệu rõ ràng.
Đứng ở góc độ chuyên môn, PGS.TS Vũ Mạnh Hùng Hội Quân dân Y phân tích thêm: “Năng lực của một startup di sản không đo bằng việc họ tự sở hữu toàn bộ chuỗi cung ứng, mà ở khả năng tối ưu hóa các nguồn lực sẵn có của hệ sinh thái y tế và sản xuất sản phẩm chăm sóc sức khỏe, sắc đẹp hiện nay.”
Khi khoa học làm tựa lực cho văn hóa
Khoa học – công nghệ lúc này đóng vai trò là người trợ lực đắc lực để chuẩn hóa dữ liệu, giúp đo lường những gì có thể đo lường và kiểm nghiệm những kinh nghiệm quý báu. Như chị Khanh từng bộc bạch: “Sản phẩm có thể được nghiên cứu và làm ra, nhưng một lịch sử hàng trăm năm thì không thể tạo ra trong một chiến dịch marketing”.
Đồng quan điểm, TS. Trần Tử Bình từ Viện Nghiên cứu Khoa học Sức khỏe lưu ý: “Việc phân biệt rõ lớp thông tin lịch sử gia đình với các bằng chứng khoa học, kết quả kiểm nghiệm lâm sàng rõ ràng chính là chìa khóa để giảm thiểu rủi ro khi bước ra quốc tế. Điều này giúp câu chuyện văn hóa không chỉ là một chiếc áo khoác trang trí mà thực sự là một bảo chứng đáng tin cậy đối với những khách hàng ngoại quốc vốn chưa từng biết đến lịch sử Phấn Nụ.”
