Trong bối cảnh giáo dục đại học ngày càng đa dạng và trường tư đã chiếm gần 1/3 tổng số trường cả nước, câu hỏi then chốt không còn là "công hay tư". Điều cốt lõi là tìm được một môi trường giúp các em phát triển đúng năng lực, vững vàng bước vào thị trường lao động.
Chất lượng không nằm ở "nhãn" công hay tư
Theo Luật Giáo dục Đại học, văn bằng do các cơ sở giáo dục được cấp phép trong hệ thống giáo dục quốc dân đều có giá trị pháp lý như nhau. Về mặt hồ sơ, bằng cử nhân từ trường tư hay trường công không có sự phân biệt thứ cấp.
Trường Đại học Văn Lang (Địa chỉ trụ sở chính: 69/68 Đặng Thùy Trâm, Phường Bình Lợi Trung, TP. Hồ Chí Minh) là ví dụ điển hình với 3 cơ sở đào tạo, thư viện lưu trữ gần 40.000 tài liệu, 14 phòng máy tính, phòng thực tế ảo AR/VR cùng hệ thống Media Studio cách âm chuyên dụng. Trường cũng xây dựng xưởng thực hành riêng cho từng lĩnh vực, từ Thời trang, Thiết kế sản phẩm đến Răng Hàm Mặt, Du lịch, Thương mại điện tử hay Kinh doanh Thương mại. Dù mức độ khai thác thực tế phụ thuộc vào tính chủ động của mỗi sinh viên nhưng đây vẫn là điểm tựa cơ sở vật chất đáng để phụ huynh cân nhắc khi chọn trường.
Vì vậy, thay vì dán nhãn "công" hay "tư", phụ huynh nên đánh giá trường dựa trên 4 yếu tố cốt lõi: Hạ tầng công nghệ, chất lượng giảng viên, chương trình đào tạo - kiểm định và môi trường trải nghiệm thực tế. Đặc biệt, điểm cốt lõi là môi trường đó có phù hợp với bản thân sinh viên, cũng như đủ năng lực giúp sinh viên chuyển hóa 4 năm đại học thành kỹ năng thật hay không.
Học phí và giá trị thực: Đo lường từ dữ liệu thị trường.
Theo Báo cáo Lương và Thị trường lao động 2025-2026 của Navigos Group (đơn vị sở hữu VietnamWorks), thị trường tuyển dụng đang có xu hướng dịch chuyển mạnh sang "Skills-First"(“định vị bằng kỹ năng”), doanh nghiệp ưu tiên kỹ năng thực tế hơn bằng cấp. Khi thị trường duy trì mức thu nhập ổn định, năng lực giải quyết công việc chính là chìa khóa cạnh tranh của nhân sự trẻ.
Đối với các ngành có tính thực tiễn cao như ngành Tài chính - Ngân hàng, việc sinh viên được thao tác trên các phần mềm quản trị, công cụ phân tích dữ liệu và giải quyết bài toán doanh nghiệp ngay từ ghế nhà trường sẽ tạo lợi thế vượt trội. Học phí cần được đặt trong tương quan với chất lượng đào tạo: Chương trình có bám sát thực tế? Mạng lưới doanh nghiệp kết nối ra sao? Sĩ số lớp có đủ tối ưu để tương tác? Việc các trường công khai minh bạch học phí toàn khóa và chính sách học bổng cũng giúp gia đình chủ động bài toán tài chính.
Nói cách khác, học phí cao hay thấp chỉ có ý nghĩa khi đặt trong tương quan với tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp và mức lương khởi điểm của ngành đó. Những dữ liệu này, phụ huynh có thể yêu cầu nhà trường cung cấp, chẳng hạn với ngành Quản trị Kinh doanh vốn có khoảng lương khởi điểm và lộ trình thăng tiến khá rõ trên các nền tảng tuyển dụng.
Quyết định từ góc nhìn của một "nhà đầu tư"
Học phí có tương xứng hay không không nằm ở con số niêm yết, mà ở giá trị năng lực và cơ hội nghề nghiệp con tích lũy được sau 3-4 năm học. Tấm bằng đại học chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi cùng tư duy thích ứng, kỹ năng thực chiến và mối quan hệ nghề nghiệp. Những yếu tố này đến từ chất lượng môi trường đào tạo, chứ không đến từ hình thức sở hữu của ngôi trường.
Vì vậy, thay vì chọn trường theo cảm tính hay số đông, phụ huynh có thể tiếp cận quyết định này như một khoản đầu tư dài hạn cho năng lực của con phát triển trong tương lại. Trực tiếp tham quan trường, đối chiếu dữ liệu đầu ra, kiểm tra chương trình học và đặt câu hỏi về trải nghiệm thực hành sẽ giúp gia đình nhận diện rõ hơn giá trị thật phía sau mỗi lựa chọn cho con theo học.
