Ông Nguyễn Mạnh Hùng (bìa trái) và Bà Claudia Kaiser- Phó CHủ tịch Franfurt Book Fair 2026: Đọc sách giúp não bộ tư duy sâu.
Trong khuôn khổ hơn 3 tiếng thảo luận của các chuyên gia, nhà kinh doanh và các bạn trẻ khởi nghiệp ngành sách. Nhận thấy có một số vấn đề cần lưu ý, tôi tổng hợp ở đây dựa trên những ý kiến chung của diễn giả và các bạn tham gia thảo luận.
Đọc sách là đọc sâu để phát triển tư duy ở não bộ
Thứ nhất, ngành xuất bản sách của thế giới đang đứng trước thách thức lớn nhất, chính là nội dung. Làm thế nào để có thể khai thác nội dung hay, bản thảo hợp với “trend” đặc biệt là cho các bạn trẻ trong thời đại công nghệ số vô cùng dị thường này.
Thứ hai, sở thích xem-nghe-đọc ngắn có thể cướp mất thế giới đọc với những tiểu thuyết của chúng ta, như vậy, sẽ lấy đi mất luôn cách con người tư duy, bởi việc đọc mới là bước đầu, đọc sâu mới chính là giá trị của văn hóa đọc, giúp cho não bộ chúng ta đào sâu phần nội tại của con người- đây mới chính là điều đáng ngại nhất (khi đối mặt với thế giới AI).
Bên cạnh đó vẫn phải theo dõi và cung cấp cho thị trường Sách ngắn và Đọc nhanh do quỹ thời gian ngày càng eo hẹp và sự phân tán chú ý từ thế giới số, độc giả đang chuộng các định dạng sách ngắn hơn. Các thể loại như truyện dài vừa (novella), cẩm nang tóm tắt (80–120 trang) hoặc các ứng dụng đọc truyện theo chương (serial content) đang phát triển rất mạnh.
Thứ ba, không chỉ in nhiều mới là best seller, ngay cả việc in số lượng ít nhưng không giảm giá vì tin vào chất lượng của cuốn sách, đang là xu hướng.
Thứ tư, tạo dòng sách riêng cho các bạn trẻ: tập trung vào dòng sách vừa chữ vừa hình để thu hút. Sự lên ngôi của các Thể loại lai (Hybrid Genres): Độc giả trẻ tuổi không còn thích các thể loại thuần túy bó buộc. Các tác phẩm hòa trộn đang cực kỳ ăn khách, ví dụ: Giả tưởng lãng mạn (Romantic Fantasy), Trinh thám lịch sử (Historical Mystery), Giật gân viễn tưởng (Sci-Fi Thriller). Đặc biệt dòng sách tâm lý cho các bạn trẻ mang tính giáo dục và hướng dẫn khi các bạn luôn sống trong một xã hội căng bức và giằng xé bởi các giá trị liên tục thay đổi do đời sống số. Đó là những câu chuyện gia đình, xã hội đã ảnh hưởng đến giới trẻ ngày nay như thế nào…
Kiến tạo giá trị mới
Hẳn nhiên muốn thị trường sách phát triển thì phải tạo thói quen đọc sách. Đặc biệt muốn tạo thói quen đọc sách, phải bắt đầu từ trẻ con, từ giáo dục gia đình, nhà trường. Ở Việt Nam, muốn tạo thói quen đọc sách, Bộ Giáo dục nên có giờ đọc sách trong trường học, giờ học chính khóa cho trẻ em từ mẫu giáo đến trưởng thành. Các doanh nghiệp trong ngành xuất bản và phát hành sách nên chủ động định hướng viễn cảnh tái tạo thị trường sách bằng những chương trình hỗ trợ và phát triển văn hóa đọc.
Xuất bản xanh là một giá trị mới của văn hóa đọc và đã là xu hướng từ lâu. Tuy nhiên do giá thành cao nên không có nhiều doanh nghiệp ngành xuất bản tham gia. Đó là điều đáng tiếc. Làm thế nào để chúng ta liên kết cùng nhau chuyển đổi tất cả sang xuất bản xanh. Đó mới là giá trị của việc làm sách trong tương lai. Muốn vậy, bên cạnh việc kích thích văn hóa đọc chúng ta còn rất cần giáo dục lối sống xanh cho mọi người, và cũng là nền tảng cho Xuất bản xanh. Và đặc biệt, đối với những nước có nạn sách lậu, sách giả tràn lan ở VN, xuất bản xanh chính là phương thức tốt nhất để chống lại điều này. Người đọc có ý thức sẽ biết lựa chọn những sản phẩm phù hợp với tri thức và giá trị bản thân, vì lòng tự trọng.
Sách điện tử, sách nói, Podcast vẫn tồn tại nhưng cho đến nay chưa có đất nước nào chiếm đến 50% thị phần sách giấy. Hiện nay ở Đức mới chỉ có khoảng 15%.
Ở Việt Nam thì sao? Các số liệu cho thấy việc chuyển đổi sang đọc sách số tăng rất mạnh vào năm 2025, tuy sách giấy có giảm nhưng cũng vẫn chiếm trên 50%.
Trong tương lai, con người sẽ đọc sách như thế nào? - Cho đến nay, có rất nhiều nghiên cứu đều khẳng định con người đọc sách giấy, não bộ sẽ hoạt động và phát triển tốt hơn.
Có thể dùng AI để viết, nhưng sẽ không thể thay thế được trải nghiệm nội tại của con người, vì thế dòng sách giàu cảm xúc con người sẽ luôn được đón nhận tích cực và chính vì sự “đe dọa” của AI mà con người càng ngày càng gần nhau hơn bằng sự thấu hiểu, cảm thông và cả lòng trắc ẩn.
Chúng tôi đang chết dần
Một trong những điều ấn tượng trong buổi tọa đàm chính là lời thống thiết của những người đi tiên phong trong ngành xuất bản sách ở Sài Gòn- TPHCM thập niên 80, 90. Ông N.H.C, người sáng lập cty sách H.T cho rằng sự đóng cửa 2 nhà sách Cá Chép gần đây ở TPHCM đã báo động tình trạng chết dần của việc đọc. “Chúng tôi là những người làm sách thế hệ thứ nhất, là “tứ đại” (Hòa-Cứ- Đại-Sơn) trong ngành này. Hiện nay chúng tôi cũng đang đứng trên bờ vực đóng cửa với kho sách tồn mỗi người vài chục tỉ. Chúng tôi đã làm những bộ sách đầy giá trị mà không phải ai cũng làm được… nhưng sắp tới, tất cả chúng tôi sẽ phải đóng cửa vì bán sách không đủ để chi trả cho rất nhiều chi phí như tiền mặt bằng, lương nhân viên…”. Ông còn cho rằng sách Việt Nam đưa ra thế giới vô cùng ít hỏi, công ty ông đã xuất khẩu sách VN sang Mỹ 17 năm nay, nhưng ngày càng ít dần. Đối tác của ông nó rằng cứ nhìn số sách người Việt Nam đọc ở bên Mỹ là biết. Đến thư viện, cả tháng, 5 người Việt mới mượn có 1 đầu sách trong khi người Philippine, người Thái Lan, 5 người, mỗi người mượn 1, 2 đầu sách là điều rất thường xuyên.
Chia sẻ với tâm sự này, nhiều bạn trẻ cho rằng có thể đây cũng là cơ hội cho các công ty sách non trẻ tìm kiếm thị trường bằng hình thức kinh doanh gọn nhẹ mà hiệu quả hơn. Việc các “ông lớn” thoái trào cũng là quy luật thay thế của thị trường. Tuy nhiên, nhờ tâm sự của bậc lão làng, các bạn trẻ học được bài học thận trọng và chuẩn bị kỹ càng hơn cho việc tham gia thị trường xuất bản. Và mở rộng cánh cửa đem sách Việt Nam ra nước ngoài bằng các tác phẩm VN chuyển ngữ sang tiếng Anh đang là một xu hướng mới cho các bạn trẻ ngành này. Theo bà Kaiser, chính Franfurt Book Fair hàng năm ở Đức là nơi quảng bá và xúc tiến thương mại tốt nhất cho ngành xuất bản ở châu Á và VN, bởi những năm gần đây, ở cương vị Phó chủ tịch, bà đã đến VN nhiều lần để tìm hiểu và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho VN và các nước Đông Nam Á trong Hội chợ Sách thường niên lớn nhất thế giới này.
