Trong bối cảnh đó, quan điểm nhất quán của Đảng về phát huy sức mạnh văn hóa và con người như nguồn lực nội sinh và động lực phát triển càng cho thấy tầm nhìn chiến lược dài hạn.
Văn hóa – từ nền tảng tinh thần đến nguồn lực nội sinh của phát triển bền vững
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, ban hành trước thềm Đại hội XIV của Đảng, đã khẳng định quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc đưa văn hóa trở thành nền tảng vững chắc của xã hội, là sức mạnh mềm và động lực phát triển đất nước. Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII trình Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh: “Văn hóa và con người là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển đất nước”. Đây không chỉ là sự kế thừa tư duy lý luận của Đảng, mà còn là bước phát triển quan trọng trong nhận thức về vai trò của văn hóa trong kiến trúc phát triển quốc gia.
Một điểm mới có ý nghĩa đột phá của Nghị quyết 80-NQ/TW là xác lập rõ vị thế của văn hóa như một nguồn lực nội sinh, một tài sản chiến lược của quốc gia. Theo Phó giáo sư, tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, văn hóa không chỉ là bản sắc hay ký ức lịch sử mà đã trở thành yếu tố tạo nên năng lực cạnh tranh dài hạn, định hình hệ giá trị xã hội và nuôi dưỡng nhân cách con người – chủ thể của mọi tiến trình phát triển.
Việc Đảng xác định văn hóa là một trong bốn trụ cột phát triển, bên cạnh kinh tế, chính trị và môi trường, cho thấy sự chuyển dịch căn bản trong tư duy phát triển. Văn hóa không còn bị nhìn nhận như lĩnh vực “phụ trợ” hay tiêu tốn ngân sách phúc lợi, mà trở thành “hệ điều tiết” tổng thể, góp phần tạo dựng sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin và bảo đảm ổn định chính trị – xã hội. Đặc biệt, văn hóa giúp phát triển kinh tế theo chiều sâu, tránh nguy cơ tăng trưởng nóng, lệch chuẩn giá trị và đánh mất bản sắc trong quá trình hội nhập.
Thực tiễn cho thấy, một nền kinh tế dù tăng trưởng nhanh đến đâu nhưng thiếu nền tảng văn hóa vững chắc sẽ khó duy trì sự phát triển bền vững. Ngược lại, khi văn hóa được đặt ở vị trí dẫn dắt, nó sẽ “soi đường cho quốc dân đi”, tạo dựng hình ảnh quốc gia uy tín và có trách nhiệm, qua đó nâng cao vị thế Việt Nam trong cạnh tranh toàn cầu. Chính sức mạnh mềm từ văn hóa sẽ là “điểm tựa” giúp đất nước không bị chao đảo trước những biến động phức tạp của thế giới hiện đại.
Phát huy con người và công nghiệp văn hóa – động lực bứt phá trong kỷ nguyên mới
Nếu văn hóa là nền tảng thì con người chính là trung tâm, là chủ thể sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa. Đại hội XIV của Đảng xác định rõ nhiệm vụ phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, thể lực, thẩm mỹ, năng lực sáng tạo, ý thức dân tộc và trách nhiệm công dân. Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường và khát vọng phát triển chính là giải phóng nguồn lực nội sinh to lớn nhất của dân tộc.
Từ góc nhìn văn hóa dân gian, ông Nguyễn Đình Chỉnh cho rằng Nghị quyết 80 không chỉ mang tính định hướng mà còn là lời hiệu triệu đánh thức khát vọng dân tộc thông qua sức mạnh văn hóa. Văn hóa – dù thuộc phạm trù đời sống tinh thần – lại có tác động sâu sắc đến phát triển kinh tế – xã hội và xây dựng nền chính trị quốc gia, bởi đó là sự kết tinh những giá trị bền vững được hun đúc qua hàng ngàn năm lịch sử.
Trong bối cảnh mới, phát triển mạnh công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa được xác định là một trong những giải pháp đột phá. Công nghiệp văn hóa chính là “cầu nối” để biến di sản, giá trị tinh thần và sức sáng tạo của con người Việt Nam thành giá trị kinh tế, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng và lan tỏa thương hiệu quốc gia. Khi các lĩnh vực như điện ảnh, du lịch, âm nhạc, thiết kế, truyền thông số phát triển chuyên nghiệp, văn hóa sẽ thực sự trở thành động lực phát triển, chứ không chỉ dừng lại ở bảo tồn.
Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, việc xây dựng hệ giá trị số mang đậm bản sắc Việt Nam có ý nghĩa chiến lược. Làm chủ không gian số bằng các sản phẩm văn hóa nội địa, nền tảng công nghệ và nội dung sáng tạo sẽ góp phần tăng cường “sức đề kháng” văn hóa, bảo vệ thuần phong mỹ tục, đồng thời nâng cao sức mạnh mềm quốc gia trong môi trường toàn cầu hóa.
Biến khát vọng văn hóa thành hành động phát triển
Phát huy sức mạnh văn hóa và con người không chỉ là một khẩu hiệu mang tính định hướng, mà phải trở thành hành động cụ thể, xuyên suốt trong mọi chiến lược, chính sách và chương trình phát triển. Văn hóa chỉ thực sự trở thành nguồn lực nội sinh khi được đầu tư đúng mức, được đặt vào vị trí trung tâm của phát triển, và được chuyển hóa thành những giá trị sống động trong đời sống xã hội.
Đại hội XIV của Đảng đã mở ra một giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn mình mạnh mẽ của dân tộc Việt Nam. Trách nhiệm đặt ra không chỉ đối với Nhà nước mà còn với toàn xã hội: từ đội ngũ lãnh đạo, quản lý, trí thức, văn nghệ sĩ, doanh nhân đến mỗi người dân. Mỗi chính sách kinh tế phải được soi chiếu bằng giá trị văn hóa; mỗi bước tiến công nghệ phải gắn với phát triển con người; mỗi thành tựu vật chất phải đi liền với sự bồi đắp đời sống tinh thần.
Khi văn hóa thực sự thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống, khi con người Việt Nam được khơi dậy đầy đủ tiềm năng, trí tuệ và khát vọng cống hiến, thì văn hóa sẽ không chỉ là nền tảng, mà còn trở thành động lực bứt phá, đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững và khẳng định vị thế xứng đáng trong kỷ nguyên mới. Đó chính là con đường phát triển mang bản sắc Việt Nam, do chính con người Việt Nam kiến tạo và dẫn dắt.
V.X. B
