Từ vùng đất phèn đến khu rừng đặc dụng
Rừng tràm Trà Sư nằm trên địa bàn các xã An Cư và Thạnh Mỹ Tây, tỉnh An Giang. Theo thông tin được tỉnh An Giang công bố năm 2026, toàn Khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư có tổng diện tích hơn 1.050 ha và thuộc hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam. Trong khi đó, khu vực rừng tràm gắn với hoạt động tham quan, du lịch lâu nay thường được giới thiệu với diện tích hơn 845 ha.
Ít ai biết rằng khu rừng xanh tốt ngày nay từng là vùng trũng hoang hóa, nhiễm phèn nặng. Năm 1983, cây tràm được trồng thử nghiệm nhằm cải tạo đất, góp phần ngăn lũ đầu nguồn và phục hồi môi trường. Qua nhiều năm, tràm phát triển thành những cánh rừng liên tục, hình thành môi trường cư trú cho nhiều loài động vật, thực vật bản địa.
Năm 2003, Khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư được thành lập, đánh dấu bước chuyển từ một khu vực trồng rừng cải tạo đất thành không gian được bảo vệ, nghiên cứu và khai thác du lịch sinh thái.
Trà Sư vì thế không phải là khu rừng nguyên sinh hoàn toàn do thiên nhiên tạo lập, mà là kết quả của quá trình con người phục hồi một vùng đất khó. Từ những cây tràm đầu tiên, hệ sinh thái đất ngập nước từng bước được tái tạo, trở thành “lá phổi xanh” góp phần điều hòa môi trường, lưu giữ nguồn nước và tạo nên một vùng cảnh quan đặc sắc giữa đồng bằng.
Hệ sinh thái đất ngập nước giàu sức sống
Vẻ đẹp của Trà Sư thay đổi theo nhịp điệu của mùa nước. Khi nước từ thượng nguồn đổ về, những con kênh len giữa rừng tràm dần đầy nước, mặt kênh được phủ bởi những thảm thực vật thủy sinh xanh mướt. Tán tràm khép lại thành từng vòm cây rợp bóng, tạo nên những lối đi trên nước vừa tĩnh lặng vừa huyền ảo.
Đây cũng là thời điểm cá, tôm và nhiều loài sinh vật thủy sinh theo dòng nước tìm về, tạo nguồn thức ăn cho các đàn chim cư trú trong rừng.
Các kết quả thống kê được công bố cho thấy Trà Sư có khoảng 140 loài thực vật thuộc 52 họ và 102 chi, trong đó gần 80 loài được xem là cây dược liệu. Khu rừng còn là nơi sinh sống của nhiều loài thú, bò sát, thủy sản và chim nước; một số loài động, thực vật có giá trị bảo tồn được ghi nhận trong Sách Đỏ Việt Nam.
Sự phong phú về hệ sinh thái khiến Trà Sư trở thành một trong những vùng đất ngập nước tiêu biểu của khu vực Tây sông Hậu.
Đến Trà Sư vào sáng sớm hoặc cuối buổi chiều, du khách có thể cảm nhận rõ nhịp sống của khu rừng. Từ những bụi cây ven kênh, tiếng chim gọi đàn hòa cùng tiếng lá tràm xào xạc. Thi thoảng, một đàn chim bất ngờ bay lên khỏi tán cây, chao nghiêng trên nền trời rồi khuất vào màu xanh thăm thẳm.
Không gian ấy mang đến cảm giác như con người đang bước vào một thế giới riêng, nơi mọi âm thanh và chuyển động đều diễn ra theo nhịp điệu tự nhiên.
Hành trình trên những con kênh xanh
Một trong những trải nghiệm đặc trưng tại Trà Sư là ngồi xuồng len sâu vào rừng. Từ bến, xuồng máy đưa du khách theo những tuyến kênh lớn, qua những khoảng rừng tràm nối tiếp nhau. Sau đó, hành trình thường được tiếp tục bằng xuồng chèo nhỏ để len qua những con rạch hẹp.
Khi tiếng động cơ dần lùi xa, không gian trở nên tĩnh lặng, chỉ còn tiếng mái chèo khua nhẹ trên mặt nước, tiếng côn trùng và tiếng chim vang lên giữa những tán tràm.
Ngồi trên chiếc xuồng nhỏ, du khách có thể quan sát từng lớp thực vật thủy sinh phủ trên mặt kênh, những bộ rễ tràm bám sâu trong lớp đất ngập nước và những vệt nắng xuyên qua kẽ lá. Xuồng lướt đến đâu, lớp bèo xanh tách ra đến đó rồi nhanh chóng khép lại phía sau.
Chính sự chậm rãi ấy tạo nên nét riêng của hành trình khám phá Trà Sư. Du khách không chỉ ngắm cảnh mà còn có thời gian lắng nghe, quan sát và cảm nhận nhịp sống của khu rừng.
Bên cạnh các tuyến tham quan bằng xuồng, hệ thống cầu tre xuyên rừng mang đến một góc nhìn khác về Trà Sư. Công trình được biết đến với tên gọi “Cầu tre vạn bước”, uốn mình giữa những thân tràm và vùng đất ngập nước.
Năm 2020, rừng tràm Trà Sư được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập hai kỷ lục liên quan đến vẻ đẹp mùa nước nổi và cầu tre trong rừng. Tuy nhiên, sức hấp dẫn của cây cầu không chỉ nằm ở chiều dài mà còn ở khả năng đưa du khách đến gần thiên nhiên bằng một hình thức trải nghiệm nhẹ nhàng, hạn chế tác động đến môi trường.
Từ lầu vọng cảnh, màu xanh của Trà Sư trải rộng đến tận chân trời. Những tán tràm đan xen với kênh nước, đồng ruộng và các dãy núi thấp phía xa tạo thành bức tranh đặc trưng của vùng Bảy Núi.
Mỗi mùa, khu rừng mang một sắc thái riêng. Thời điểm nước lên thường được nhiều du khách lựa chọn bởi cảnh quan sông nước rõ nét, thảm thực vật phát triển và hoạt động của các loài chim trở nên nhộn nhịp hơn. Mùa nước nổi tại An Giang thường diễn ra vào những tháng cuối năm, song thời gian và mực nước có thể thay đổi tùy điều kiện thủy văn từng năm.
Bảo tồn màu xanh Trà Sư
Sự nổi tiếng của Trà Sư mở ra cơ hội phát triển du lịch, tạo việc làm và quảng bá hình ảnh An Giang, nhưng đồng thời cũng đặt khu rừng trước những sức ép không nhỏ. Rác thải, tiếng ồn, hoạt động du lịch thiếu kiểm soát hoặc tình trạng xâm nhập trái phép đều có thể ảnh hưởng đến môi trường sống của các loài động vật.
Do tiếp giáp với đồng ruộng của người dân và tại một số khu vực chưa có vùng đệm đủ tách biệt, công tác ngăn chặn săn bắt chim, khai thác thủy sản trái phép còn gặp không ít khó khăn. Vào mùa khô, nguy cơ cháy rừng cũng luôn hiện hữu.
Trong năm 2026, tỉnh An Giang tiếp tục yêu cầu tăng cường tuần tra, kiểm soát đường mòn, lối mở; chủ động phòng cháy, chữa cháy rừng và quản lý chặt hoạt động du lịch tại Khu bảo vệ cảnh quan Trà Sư.
Các chương trình phục hồi vùng đất ngập nước, khảo sát đa dạng sinh học và phát triển sinh kế dựa vào mùa lũ cũng được triển khai với sự tham gia của cơ quan quản lý, tổ chức bảo tồn và cộng đồng vùng đệm. Những hoạt động này hướng đến việc khôi phục các quá trình tự nhiên, đồng thời tạo sinh kế phù hợp để người dân cùng tham gia gìn giữ rừng.
Phát triển du lịch bền vững tại Trà Sư vì thế cần đặt trên nền tảng bảo tồn. Các tuyến tham quan cần hạn chế tác động đến khu vực sinh sản, cư trú của chim; phương tiện vận chuyển cần kiểm soát tiếng ồn; rác thải phải được thu gom triệt để và lượng khách cần được điều tiết phù hợp với sức chịu tải của hệ sinh thái.
Du khách cũng cần tuân thủ các nguyên tắc bảo vệ môi trường như không săn bắt, không hái cây, không cho động vật ăn và không xả rác trong rừng.
Bên cạnh đó, du lịch Trà Sư có thể được kết nối với đời sống văn hóa của cộng đồng vùng Bảy Núi thông qua ẩm thực địa phương, sản phẩm thủ công, nông nghiệp mùa nước nổi và các hoạt động trải nghiệm do người dân trực tiếp tham gia.
Khi cộng đồng được hưởng lợi từ rừng, việc bảo vệ thiên nhiên sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng quản lý, mà trở thành trách nhiệm gắn với sinh kế lâu dài của người dân địa phương.
Rừng tràm Trà Sư hấp dẫn không chỉ bởi những con kênh phủ màu xanh hay những đàn chim bay giữa trời chiều. Giá trị lớn hơn của khu rừng nằm ở câu chuyện hồi sinh của một vùng đất phèn, ở quá trình con người phục hồi thiên nhiên và từng bước học cách sống hài hòa với môi trường.
Giữa nhịp phát triển nhanh của du lịch, giữ được sự yên tĩnh, trong lành và đa dạng sinh học của Trà Sư chính là cách để miền xanh ấy tiếp tục hiện diện và lan tỏa giá trị trong tương lai.
