Rác thải không đơn thuần là sản phẩm vật chất bị loại bỏ, mà còn là “dấu vết” của lối sống thiếu trách nhiệm với môi trường chung quanh của một bộ phận người dân và du khách. Khi lượng rác tăng lên đồng nghĩa với việc mô hình tiêu dùng đang vượt khỏi giới hạn bền vững. Văn hóa tiêu dùng thiếu kiểm soát, thói quen sử dụng nhựa một lần, tâm lý “dùng rồi bỏ”, xả rác không đúng nới quy định,… đã góp phần tạo nên áp lực cho môi trường Đảo Ngọc.
Bãi rác tạm Đồng Cây Sao là bãi rác lộ thiên, khối lượng rác bị tồn đọng rác qua các năm khá lớn với 150.715 tấn rác sinh hoạt cũ đang tồn đọng. Bên cạnh lượng rác cũ đang được xử lý dần thì mỗi ngày bãi rác tạm Đồng Cây Sao vẫn đang tiếp nhận thêm lượng rác sinh hoạt mới. Vì vậy, sự tồn tại của một bãi rác lộ thiên quy mô lớn ở Đồng Cây Sao không chỉ là vấn đề kỹ thuật môi trường, mà còn là biểu hiện của sự “lệch chuẩn văn hóa” trong ứng xử với thiên nhiên, là sự đứt gãy giữa phát triển kinh tế và bảo tồn giá trị sinh thái. Nó đặt ra câu hỏi: liệu một đô thị du lịch quốc tế có thể phát triển bền vững nếu “nền văn hóa môi trường” chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng?
Bãi rác tạm Đồng Cây Sao – vốn chỉ là giải pháp tình thế – đã trở thành nơi tồn đọng hàng trăm nghìn tấn rác qua nhiều năm. Với đặc điểm là bãi rác lộ thiên, nơi đây không chỉ gây ô nhiễm không khí, nguồn nước mà còn tạo ra những “vết cắt” trong cảnh quan sinh thái khiến môi trường sống, môi trường du lịch chịu những tác động không nhỏ.
Trước thực trạng đó, theo ông Võ Văn Lên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều giải pháp nhằm “giải cứu” bãi rác Đồng Cây Sao. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Phú Quốc đã hợp tác với Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ Licogi 13 để đầu tư và vận hành cơ sở xử lý rác.
Dự án hướng tới xử lý hơn 150.715 tấn rác tồn đọng với công suất hiện tại khoảng 283 tấn/ngày. Đồng thời, hệ thống cũng tiếp tục tiếp nhận và xử lý lượng rác phát sinh mới khoảng 303 tấn/ngày. Đây là một nỗ lực đáng ghi nhận, thể hiện quyết tâm chuyển từ “xử lý bị động” sang “quản lý chủ động”.
Đồng thời, theo định hướng phát triển gắn với Hội nghị APEC 2027, Phú Quốc đang chuẩn bị đầu tư ba nhà máy xử lý rác, bao gồm: Nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt An Thới, công suất 110 tấn/ngày, diện tích 4,2ha, Nhà máy điện rác Bãi Bổn (Hàm Ninh), công suất 200 - 300 tấn/ngày, công suất phát điện 4MW và Khu xử lý rác Bãi Bổn, công suất 200 – 500 tấn/ngày. Các dự án này do Tổng Công ty Nước - Môi trường Bình Dương làm nhà đầu tư, dự kiến hoàn thành vào tháng 8/2027.
Khi đi vào vận hành, toàn bộ rác thải sinh hoạt sẽ được xử lý tập trung, chấm dứt việc đổ rác tại Đồng Cây Sao. Đây không chỉ là bước ngoặt về hạ tầng môi trường, mà còn là cơ hội để “tái sinh” văn hóa môi trường của địa phương. Khi rác thải được xử lý bằng công nghệ hiện đại, đồng nghĩa với việc con người cần thay đổi cách nhìn: từ “xả bỏ” sang “tái chế”, từ “tiêu dùng” sang “tiêu dùng có trách nhiệm”.
Khi các nhà máy xử lý rác hiện đại đi vào hoạt động, khởi đầu của một giai đoạn phát triển mới – nơi văn hóa môi trường trở thành nền tảng cho mọi quyết sách để Phú Quốc, từ “Đảo Ngọc”, hoàn toàn có thể trở thành “Đảo Xanh” – nếu con người biết trân trọng, gìn giữ và ứng xử có văn hóa với chính môi trường sống của mình.
