Tượng Phật Quan Âm Nghìn Mắt Nghìn Tay – Bảo vật của niềm tin và kỹ nghệ cổ
Pho tượng Quan Âm tại chùa Bút Tháp được chạm khắc bằng gỗ phủ sơn son thếp vàng, cao gần 4 mét, với 42 cánh tay lớn tượng trưng cho sức mạnh từ bi cứu độ. Hơn 900 cánh tay nhỏ được chạm tinh xảo, ánh lên trong không gian thiền tịnh như một “vũ trụ từ bi” thu nhỏ.
Ngày nay, pho tượng trở thành đối tượng nghiên cứu, trung tâm tín ngưỡng, đồng thời là “điểm nhấn” trong hành trình khám phá văn hóa Kinh Bắc của du khách.
Di sản hữu hình + phi vật thể: Một không gian văn hóa sống
Giá trị của chùa Bút Tháp không chỉ ở kiến trúc, tượng pháp, mà còn ở những lớp trầm tích văn hóa đi kèm.
Tại đây, du khách được cảm nhận đồng thời:
• di sản kiến trúc gỗ, đá, tượng pháp,
• nghi lễ Phật giáo truyền thống,
• lễ hội dân gian gắn liền với đời sống tâm linh địa phương,
• các tích truyện Phật giáo đi vào văn hóa dân gian.
Không gian văn hóa Bút Tháp vì thế trở thành sự hòa quyện giữa di sản hữu hình (kiến trúc, tượng, phù điêu) và di sản phi vật thể (lễ nghi, thờ cúng, tín ngưỡng và văn hóa Phật giáo truyền thống). Chính điều này khiến chùa Bút Tháp không chỉ được “xem”, mà còn được “cảm” và “trải nghiệm” bằng tâm thức.
Số hóa di tích – Con đường bảo tồn trong kỷ nguyên 4.0
Trong những năm gần đây, Bắc Ninh đã tiến hành quét 3D, lập bản đồ kiến trúc và số hóa hiện vật tại chùa Bút Tháp nhằm phục vụ công tác bảo tồn khoa học.
Các bước triển khai bao gồm:
• scan laser toàn cảnh,
• lưu trữ chi tiết từng phần kiến trúc,
• chụp tư liệu cao cấp về tượng và họa tiết,
• xây dựng dữ liệu điện tử phục vụ tu bổ và phục dựng.
Nhờ đó, mọi thông số kiến trúc – từ hoa văn, mảng chạm đến kích thước tượng – đều được ghi lại chính xác, phòng trường hợp hư hỏng hoặc thiên tai.
Song song, hình ảnh và tư liệu về chùa Bút Tháp được đưa lên hệ thống bản đồ số du lịch, giúp người dân và du khách tham quan trực tuyến, tiếp cận kiến thức lịch sử – mỹ thuật một cách thuận lợi và trực quan hơn.
Phát huy giá trị – để di sản “sống” cùng cộng đồng
Việc gìn giữ văn hóa tại chùa Bút Tháp không chỉ bó hẹp trong không gian thờ tự mà còn hướng tới giáo dục, du lịch văn hóa và truyền thông di sản.
Các lễ hội Phật giáo, chương trình tham quan, trải nghiệm thiền – văn hóa, hoạt động kết nối học sinh, sinh viên… đã biến di sản thành nơi truyền cảm hứng về lịch sử và đạo lý. Trong thời đại số, việc quảng bá thông qua mạng xã hội, video tương tác, VR và nền tảng du lịch thông minh giúp chùa Bút Tháp hòa nhịp với đời sống đương đại, mà vẫn giữ trọn giá trị truyền thống.
Kết luận
Chùa Bút Tháp là minh chứng điển hình cho tư duy bảo tồn văn hóa của Bắc Ninh: giữ nguyên giá trị gốc, làm mới cách tiếp cận. Nhờ ứng dụng công nghệ số và phương pháp bảo tồn khoa học, pho tượng Quan Âm Nghìn Mắt Nghìn Tay cùng toàn bộ không gian di tích đang được bảo vệ bền vững, đồng thời được đưa tới công chúng bằng một diện mạo mới, gần gũi và nhân văn hơn.
Trong dòng chảy hiện đại, chùa Bút Tháp không chỉ là chứng tích của lịch sử văn hóa Việt Nam, mà còn là biểu tượng cho hành trình chuyển đổi số di sản – con đường giúp những giá trị ngàn năm tiếp tục tỏa sáng trong tâm thức người Việt hôm nay và mai sau.
