Trải qua những cung đường “Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù”, chúng ta trở về với mảnh đất ATK Định Hóa, trung tâm của thủ đô kháng chiến chống thực dân Pháp năm xưa. Mảnh đất và con người nơi đây gắn liền với lịch sử dân tộc, gắn liền với những thắng lợi to lớn của quân và dân ta.
Kháng chiến toàn quốc bùng nổ ngày 19/12/1946, Định Hóa trở thành ATK tuyệt mật của Trung ương, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng, Chính phủ ở và làm việc, lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đi đến thắng lợi. Như lời Đại tướng, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp đã nói: “Thái Nguyên chính là thủ đô của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc ta chống thực dân Pháp xâm lược, nhiều chủ trương, đường lối kháng chiến kiến quốc được quyết định ở đây và từ đây Trung ương Đảng, Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo toàn quốc thực hiện”.
Di tích lịch sử đồi Pụ Đồn, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì Lễ phong quân hàm Đại tướng, Tổng Chỉ huy Quân đội Quốc gia và Dân quân tự vệ cho đồng chí Võ Nguyên Giáp (1948), tại xóm Tỉn Keo, xã Phú Đình, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
Năm 1947, khi thực dân Pháp tiến hành mở rộng cuộc chiến tranh, nhiều em nhỏ trong sơ tán bị thất lạc gia đình, Bác đọc báo biết vậy cử các đồng chí trong văn phòng tìm kiếm được 35 em đưa về cho xây dựng lán, trại tăng gia sản xuất nuôi dưỡng các em (không xin tiền Chính phủ) thành lập trại thiếu nhi Nà Lọm.
Chính tại hội trường lớp học trại thiếu nhi Nà Lọm đã diễn ra một sự kiện lịch sử vô cùng quan trọng đối với cuộc đời của một vị tướng, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì lễ phong hàm Đại tướng cho đồng chí Võ Nguyên Giáp Tổng Chỉ huy quân đội Quốc gia và Dân quân tự vệ vào ngày 28/5/1948. Sau chiến thắng Việt Bắc – Thu đông năm 1947, để động viên tinh thần cho bộ đội, chiến sĩ, đặc biệt là đánh dấu sự trưởng thành, lớn mạnh của lực lượng vũ trang nhân dân, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quyết định phong 11 quân hàm cấp tướng, trong đó có 1 quân hàm Đại tướng, 1 quân hàm Trung tướng và 9 quân hàm Thiếu tướng. Vào ngày 20/1/1948 tại Khuôn Tát, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 110/SL phong quân hàm cấp tướng đầu tiên cho Quân đội nhân dân Việt Nam, trong Sắc lệnh này đồng chí Võ Nguyên Giáp được phong quân hàm Đại tướng. Buổi lễ được diễn ra sau đó 4 tháng, đó là ngày 28/5/1948, tại một căn nhà bằng tranh vách nứa bên cạnh một dòng suối lớn, gian giữa sát vách là bàn thờ tổ quốc trang nghiêm có cờ đỏ sao vàng, hai bên là hai băng nền đỏ chữ vàng với khẩu hiệu “Trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi/ Thống nhất độc lập nhất định thành công”. Đúng một giờ chiều buổi lễ bắt đầu, Bác cùng cụ Bùi Bằng Đoàn – Trưởng ban Thường trực Quốc hội bước ra đứng cạnh bàn thờ, trên tay Bác cầm bản Sắc lệnh số 110/SL rồi gọi đồng chí Võ Nguyên Giáp lên đứng cạnh, mọi người dự buổi lễ ai cũng hồi hộp chờ đợi Bác nói một điều gì đó nhưng chỉ thấy Bác im lặng... rồi rút khăn mùi xoa lau nước mắt nghẹn nghào, những giây phút im lặng, thiêng liêng... mãi sau Bác mới cất giọng trầm trầm “các cụ ta trải qua bao thế hệ chiến đấu vì độc lập dân tộc nhưng không thành, Bác cháu ta may mắn hơn nhưng chắc rằng sẽ còn phải hy sinh, mất mát nhiều. Hôm nay được phong quân hàm đại tướng cho chú Giáp là cả một quá trình hy sinh của đồng bào, đồng chí vì vậy Bác cháu ta phải quyết tâm giành cho được độc lập để thỏa lòng những người đã mất vì nước nhà”.
Tiếp đó Bác trao bản sắc lệnh trong tay cho đồng chí Võ Nguyên Giáp và nói: “Nhân danh Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Bác giao cho chú hàm Đại tướng để chú điều binh, khiển sỹ làm tròn sứ mệnh mà quốc dân phó thác cho”. Đồng chí Võ Nguyên Giáp bước lên nhận bản sắc lệnh từ tay Bác trong ánh nắng chiều rực rỡ hòa cùng tiếng suối reo, hứa sẽ làm tròn sứ mệnh mà tổ quốc và nhân dân giao phó cùng với toàn Đảng, toàn quân hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc thống nhất đất nước. Đại tướng vừa dứt lời, Chủ tịch Hồ Chí Minh siết chặt bàn tay, ôm hôn Đại tướng trong tiếng hoan hô của mọi người. Năm đó, Đại tướng của chúng ta tròn 37 tuổi. Cũng trong buổi lễ ngày hôm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn chủ trì lễ phong quân hàm Trung tướng cho đồng chí Nguyễn Bình và 09 quân hàm Thiếu tướng cho các đồng chí: Lê Hiến Mai, Trần Đại Nghĩa, Lê Thiết Hùng, Chu Văn Tấn, Hoàng Sâm, Nguyễn Sơn, Văn Tiến Dũng, Trần Tử Bình, Hoàng Văn Thái.
Sau khi sự kiện phong quân hàm đại tướng được công bố trên Đài tiếng nói Việt Nam, một phóng viên phương tây đến hỏi Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Tôi quan sát trên bản đồ của đất nước Việt Nam không có một trường nào đào tạo chính quy hóa về quân sự, vậy ngài dựa theo tiêu chí nào để phong quân hàm cấp tướng” Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trả lời rằng: Đại tướng của chúng tôi tuy chưa qua một trường lớp đào tạo chính quy nào về quân sự, nhưng cuộc chiến tranh của Việt Nam là chiến tranh du kích, xuất phát từ nhân dân để phục vụ nhân dân vì vậy đánh thắng tướng cấp nào chúng tôi phong tướng cấp đó, đánh thắng Thiếu tướng phong Thiếu tướng, đánh thắng Trung tướng phong Trung tướng, và đánh thắng Đại tướng thì phong Đại tướng. đây là một câu trả lời rất dí dỏm nhưng cũng mang đầy tính thuyết phục của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Đồi Pụ Đồn - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì Lễ phong quân hàm Đại tướng cho đồng chí Võ Nguyên Giáp là mốc son quan trọng khẳng định sự trưởng thành lớn mạnh của lực lượng vũ trang nhân dân và cũng là mốc son quan trọng trong cuộc đời của một vị tướng, một nhà cách mạng văn võ song toàn hoạt động trên nhiều lĩnh vực: chính trị, văn hóa, giáo dục, quân sự.... trong đó lĩnh vực quân sự đã đưa Đại tướng đến đỉnh cao của vinh quang trở thành thiên tài quân sự thế giới. Cả cuộc đời của Đại tướng từ thủa hàn vi gắn bó máu thịt với đồng bào nhân dân cả nước, trong đó có đồng bào nhân dân các dân tộc Việt Bắc, nhưng nơi để lại nhiều ấn tượng cho Đại tướng nhất thì đó chính là Thái Nguyên, Đại tướng đã nhiều lần khẳng định rằng: “ Thái Nguyên chính là quê hương thứ hai của tôi” và trong những năm tháng cuối đời Đại tướng cũng từng có ý nguyện chọn Thái Nguyên là nơi an nghỉ cuối cùng của mình, đồng bào nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên cũng mong muốn được đền đáp công lao to lớn của Đại tướng, nhưng quê hương là chùm khế ngọt, đất mẹ linh thiêng đã vẫy gọi Đại tướng, từng nắm đất hòa vào cát trắng Quảng Bình được đặt xuống, người con ưu tú của Đất Việt đã an giấc ngàn thu giữa bao la biển trời mây núi hướng về phía Biển Đông hùng vĩ. Trên quê hương Thủ đô gió ngàn hôm nay, lịch sử vẫn luôn ẩn hiện trong hình sông, dáng núi, trong mỗi cảnh vật, trong mỗi con người luôn có hình ảnh Đại tướng huyền thoại của nhân dân Việt Nam anh hùng! Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Vào năm 2008, di tích đã được xây dựng nhà bia ghi dấu sự kiện, đến năm 2009 địa điểm di tích đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử Quốc gia. Đặc biệt vào năm 2024, nhân dịp kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, nhằm đáp ứng nguyện vọng của nhân dân, du khách và phát huy giá trị lịch sử của Di tích, Bộ Quốc phòng đã giao cho Quân khu I làm chủ đầu tư Dự án xây dựng, tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử địa điểm đồi Pụ Đồn, tổng mức đầu tư gần 43 tỷ đồng từ nguồn kinh phí của Bộ Quốc phòng.Dự án có quy mô 3,2ha, bao gồm các hạng mục: Cổng nghi môn; khối đá tên công trình; nhà đón tiếp; nhà bia di tích; nhà tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp; bình phong đá; cột cờ và các hạng mục phụ trợ khác. Sau gần 10 tháng khẩn trương thi công, công trình đã được cắt băng khánh thành vào ngày 09/12/2024. Dự án được hoàn thiện, mang lại diện mạo mới cho Di tích, trở thành một điểm nhấn văn hóa - lịch sử quan trọng, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.
T. Đ
