Gìn giữ mạch nguồn văn hóa trong đời sống tu hành

PV
Là Chứng minh Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP. Hồ Chí Minh, Hòa thượng Thích Giác Sự (pháp hiệu Thiền sư An Lạc Hạnh) có hơn 60 năm tu hành theo hệ phái Khất sĩ, một trong những tổ chức, hệ phái thành viên sáng lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Trên hành trình ấy, ngài dành nhiều tâm huyết cho việc tu học, hoằng pháp, xây dựng cơ sở Phật giáo, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động xã hội, từ thiện và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.

Từ con đường Khất sĩ đến tâm nguyện hướng về cội nguồn

giacsu-1-1795226067.png
Hòa thượng Thích Giác Sự

Sinh năm 1935 tại Bạch Đằng, Tân Uyên, tỉnh Bình Dương cũ nay là TP.HCM, trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước, Hòa thượng Thích Giác Sự, thế danh Lê Văn Thanh, tự Tranh, trưởng thành trong bối cảnh đất nước trải qua nhiều biến động. Những năm tháng sống trên quê hương đã góp phần hình thành trong ngài sự gắn bó với cộng đồng, lịch sử và những giá trị văn hóa dân tộc.

Năm 1960, ngài tìm đến núi Bửu Long, Biên Hòa để làm công quả, tập sự tu học theo hệ phái Khất sĩ do Tổ sư Minh Đăng Quang sáng lập. Ngày 30 tháng Giêng năm 1964, tại Tịnh xá Ngọc Thiền, núi Bửu Long, ngài chính thức xuất gia, thọ nhận sự hướng dẫn tu học của Trưởng lão Thích Giác Lương - vị từng là thị giả của Tổ sư Minh Đăng Quang. Từ đây, con đường tu tập của Hòa thượng gắn bó với nếp sống Khất sĩ, lấy việc thực hành giáo pháp, rèn luyện thân tâm và hướng dẫn Phật tử làm những công việc thường xuyên.

Hơn sáu thập niên tu hành là một chặng đường dài, trải qua nhiều giai đoạn của đất nước và Phật giáo Việt Nam. Trong quá trình ấy, Hòa thượng từng tham gia công tác Phật sự tại địa phương, là thành viên Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Bình Dương, Ban Trị sự Phật giáo thị xã Tân Uyên, phụ trách Phật giáo xã Bạch Đằng...

Những vị trí trong công tác Phật giáo là một phần hành trình của Hòa thượng. Điều gắn bó lâu dài hơn với ngài là việc duy trì nơi tu học, hướng dẫn Phật tử thực hành giáo lý và vun đắp đời sống tinh thần cho người dân địa phương.

Bên dòng Đồng Nai, Tịnh xá Liên Hoa ở Tân Uyên gắn liền với quá trình tu hành và hoạt động Phật sự của Hòa thượng Thích Giác Sự. Qua nhiều năm xây dựng, gìn giữ và phát triển, nơi đây trở thành địa điểm sinh hoạt tâm linh, tu học của một bộ phận Phật tử trong khu vực.

Đối với Hòa thượng, một ngôi tịnh xá không chỉ là nơi thờ tự mà trước hết phải là không gian để người dân tìm hiểu giáo lý, thực hành điều thiện và nuôi dưỡng đời sống tinh thần. Vì vậy, việc xây dựng, duy trì cơ sở Phật giáo luôn gắn với mong muốn tạo dựng một môi trường tu học gần gũi, giúp Phật tử có điều kiện hướng thiện, sống có trách nhiệm với gia đình và xã hội.

Trong những lời giảng dạy, Hòa thượng thường nhấn mạnh đạo lý Tứ trọng ân, gồm ơn cha mẹ, ơn Tam bảo, ơn đất nước và ơn chúng sinh. Theo tinh thần ấy, tu tập không tách rời cuộc sống thường ngày. Người học Phật trước hết cần biết hiếu kính cha mẹ, sống nhân ái, giữ gìn lễ nghĩa, có lòng tin và ý thức trách nhiệm với những người xung quanh.

giacsu-3-1795226067.png
Trao quà từ thiện cho nhân dân xã Bạch Đằng mùa Vu lan báo hiếu

Đó cũng là cách Hòa thượng đưa giáo lý đến gần hơn với đời sống. Những điều được nhắc đến không chỉ nằm trong khuôn viên tịnh xá hay các thời khóa tu học, mà cần được thể hiện bằng cách ứng xử trong gia đình, quan hệ với cộng đồng và trách nhiệm đối với quê hương.

Bên cạnh Tịnh xá Liên Hoa, Hòa thượng còn dành tâm huyết xây dựng Tịnh xá An Lạc tại khu vực Đồng Gò Cầy, thuộc vùng Chiến khu D trước đây, nơi Thi tướng Huỳnh Văn Nghệ đóng quân, dành cho Ni giới. Công trình được khởi dựng vào ngày 18 tháng 5 âm lịch năm 2014 và tổ chức lễ khánh thành năm 2023.

Việc xây dựng Tịnh xá An Lạc xuất phát từ mong muốn có thêm một không gian tu học riêng cho chư Ni, tạo điều kiện để Ni chúng chuyên tâm hành trì, sinh hoạt và thực hiện các hoạt động Phật sự. Từ năm 2014, Ni sư Thích Nữ Hạnh Thủy được Hòa thượng giao trông coi Tam bảo, hướng dẫn chư Ni tại tịnh xá. Hiện nay, Ni sư đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Quản trị Tịnh xá An Lạc.

Từ ý tưởng ban đầu đến khi công trình hoàn thành, Tịnh xá An Lạc dần hình thành không gian sinh hoạt tâm linh với những dấu ấn riêng. Bên cạnh các hạng mục thờ tự Phật giáo, nơi đây còn thể hiện mối quan tâm của Hòa thượng đối với lịch sử, văn hóa và cội nguồn dân tộc.

Chính điện tôn trí tượng Phật Di Lặc, tượng Bồ Đề Đạt Ma và tượng Tổ sư Minh Đăng Quang; không gian thờ tự còn có các hình tượng gắn với truyền thống Phật giáo. Ở tầng hầm, Hòa thượng dành không gian tưởng niệm các nhân vật Phục Hy, Thần Nông, Nữ Oa theo quan niệm về cội nguồn Bách Việt. Một số phù điêu tái hiện cách nhìn của ngài về tiến trình lịch sử dân tộc, từ Đế Minh, các Vua Hùng đến Chủ tịch Hồ Chí Minh và những chặng đường tiếp nối.

Các hình tượng, phù điêu tại đây phản ánh cách Hòa thượng nhìn nhận mối liên hệ giữa đạo Phật với văn hóa truyền thống và lịch sử dân tộc. Đây là quan niệm, cách thể hiện tâm nguyện của cá nhân ngài, không nên đồng nhất với những kết luận đã được xác lập về lịch sử nguồn gốc dân tộc. Dẫu vậy, việc dành không gian trong một cơ sở Phật giáo để tưởng niệm các nhân vật, biểu tượng văn hóa cho thấy sự quan tâm của Hòa thượng đối với việc nhắc nhớ lịch sử và bồi đắp ý thức hướng về cội nguồn.

Đạo pháp gắn với đời sống, tinh thần nhập thế vì cộng đồng

Trong quan niệm của Hòa thượng Thích Giác Sự, tu hành không đồng nghĩa với tách mình khỏi đời sống xã hội. Tinh thần từ bi của đạo Phật cần được thể hiện bằng những hành động cụ thể, từ sẻ chia với người có hoàn cảnh khó khăn đến đóng góp cho các hoạt động chung của địa phương.

giacsu-2-1795226067.png
Với những đóng góp to lớn cho các giá trị văn hóa cội nguồn của dân tộc, năm 2022, Hòa thượng Thích Giác Sự vinh dự được nhận Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp Văn hóa Việt Nam do Hội di sản văn hoá Việt Nam trao tặng

Bởi vậy, bên cạnh công việc Phật sự, Hòa thượng còn tham gia nhiều hoạt động xã hội, nhân đạo, từ thiện; gắn bó với công tác Hội Chữ thập đỏ, vận động chăm lo người nghèo, hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, tham gia các hoạt động khuyến học, động viên thanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sự và phong trào thi đua yêu nước tại địa phương.

Những hoạt động ấy được ghi nhận qua nhiều hình thức khen thưởng của các tổ chức, cơ quan từ địa phương đến Trung ương, trong đó có các giấy khen của Mặt trận Tổ quốc, Hội Chữ thập đỏ và chính quyền các cấp.

Năm 2013, Hòa thượng được tặng Huân chương Kháng chiến hạng Ba. Các hình thức ghi nhận này phản ánh những đóng góp của Hòa thượng trên nhiều lĩnh vực, không chỉ trong hoạt động Phật giáo mà còn ở công tác xã hội, nhân đạo và gìn giữ di sản văn hóa. Tuy nhiên, giá trị của những việc làm ấy trước hết nằm ở sự bền bỉ và tính thiết thực: góp phần chăm lo những hoàn cảnh cần giúp đỡ, khuyến khích tinh thần tương thân tương ái và kết nối cơ sở tôn giáo với đời sống cộng đồng.

Với Hòa thượng, tinh thần từ bi không chỉ thể hiện qua lời giảng mà cần được chuyển hóa thành trách nhiệm. Khi người tu hành biết chia sẻ khó khăn với người dân, quan tâm đến những vấn đề của địa phương và góp sức vào công việc chung, tinh thần nhập thế của đạo Phật được thể hiện bằng những việc làm cụ thể.

Một nét đáng chú ý trong hành trình của Hòa thượng Thích Giác Sự là sự quan tâm sâu sắc đến lịch sử, văn hóa truyền thống và nguồn cội dân tộc. Mối quan tâm ấy được thể hiện qua cách bài trí, xây dựng không gian tại Tịnh xá An Lạc, cũng như việc ngài dành sự trân trọng đối với các biểu tượng lịch sử, văn hóa của người Việt.

Từ góc nhìn của Hòa thượng, đạo Phật và văn hóa dân tộc không phải hai lĩnh vực tách biệt. Giáo lý từ bi, hướng thiện, hiếu kính và trách nhiệm với cộng đồng có thể gặp gỡ với những giá trị đã được vun đắp trong đời sống người Việt qua nhiều thế hệ. Việc nhắc nhớ công ơn tổ tiên, các bậc tiền nhân và lịch sử đất nước cũng là một cách nuôi dưỡng lòng biết ơn, ý thức trách nhiệm đối với hiện tại.

Cách tiếp cận ấy được thể hiện khá rõ trong không gian Tịnh xá An Lạc. Những hình tượng Phật giáo đặt cạnh các biểu tượng văn hóa, lịch sử dân tộc không nhằm thay thế việc tu học, mà thể hiện mong muốn mở rộng sự chiêm nghiệm của người đến tịnh xá: từ lòng từ bi, hướng thiện đến sự trân trọng cội nguồn và trách nhiệm với quê hương.

Năm 2022, Hội Di sản Văn hóa Việt Nam trao tặng Hòa thượng Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp Văn hóa Việt Nam.

Hơn 60 năm tu hành theo hệ phái Khất sĩ, Hòa thượng Thích Giác Sự đã trải qua nhiều chặng đường gắn với đời sống Phật giáo và cộng đồng ở Tân Uyên. Từ việc tu học, xây dựng cơ sở Phật giáo, hướng dẫn Phật tử đến tham gia các hoạt động xã hội, những công việc ấy tạo nên một hành trình có nhiều dấu mốc cụ thể.

Ở tuổi ngoài 90, Hòa thượng vẫn gắn bó với những không gian tâm linh do mình góp công xây dựng và với tâm nguyện hướng con người đến đời sống thiện lành. Hành trình ấy cho thấy một cách thực hành đạo Phật gắn với đời sống: lấy tu học làm nền tảng, lấy lòng từ bi làm động lực và coi trách nhiệm với cộng đồng, quê hương là một phần trong con đường phụng sự.