Góc nhìn văn hoá: Đổi mới thanh tra vì một nền quản trị liêm chính

Nghị quyết số 32-NQ/TW ngày 6/11/2026 của Bộ Chính trị do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành về đổi mới công tác thanh tra đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa chiến lược: Chuyển mạnh từ tư duy thanh tra thiên về phát hiện, xử lý sai phạm sang phương thức quản trị hiện đại, chủ động phòng ngừa, cảnh báo sớm rủi ro và kiến nghị tháo gỡ những điểm nghẽn trong cơ chế, chính sách.

Đây không chỉ là sự đổi mới về tổ chức và nghiệp vụ mà còn là bước chuyển quan trọng trong xây dựng văn hóa công vụ, văn hóa trách nhiệm và nền quản trị quốc gia liêm chính, minh bạch, hiệu quả.

dt1a-tl-1711-1794847155.png
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết của Bộ Chính trị về đổi mới công tác thanh tra đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới (Nghị quyết số 32-NQ/TW, ngày 6/11/2026). Ảnh: chinhphu.vn ↵

Từ tư duy xử lý sai phạm đến văn hóa phòng ngừa và kiến tạo phát triển

Trải qua hơn 80 năm xây dựng và phát triển, dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác thanh tra đã có những đóng góp quan trọng trong nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, kiểm soát quyền lực, giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy những hạn chế như thanh tra còn dàn trải, trùng lặp, chồng chéo; chất lượng một số kết luận chưa cao; việc thực hiện kết luận, kiến nghị thanh tra có nơi còn chậm, chưa nghiêm, chưa đến cùng.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đổi mới phương thức lãnh đạo, vận hành chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển khoa học, công nghệ đặt ra đòi hỏi phải thay đổi căn bản tư duy thanh tra. Nghị quyết số 32-NQ/TW vì thế không đơn thuần là điều chỉnh phương thức hoạt động của một ngành mà còn hướng tới đổi mới văn hóa quản trị quốc gia.

Điểm đáng chú ý là Nghị quyết nhấn mạnh chuyển từ thanh tra dàn trải sang thanh tra có trọng tâm, trọng điểm; từ xử lý những vụ việc riêng lẻ sang phát hiện, giải quyết các vấn đề có tính hệ thống; từ phương pháp truyền thống sang phương pháp hiện đại dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro. Đây là sự thay đổi có ý nghĩa sâu sắc về nhận thức: thanh tra không chỉ là công cụ kiểm tra, xử lý khi sai phạm đã xảy ra mà còn phải trở thành cơ chế cảnh báo, phòng ngừa, giúp các cơ quan quản lý nhận diện nguy cơ và khắc phục bất cập ngay từ đầu.

Nhìn từ góc độ văn hóa, một nền hành chính tiến bộ không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng văn bản ban hành, số cuộc kiểm tra, thanh tra hay số vụ việc được phát hiện, mà phải được đo bằng chất lượng quản trị, tinh thần trách nhiệm và khả năng phục vụ Nhân dân. Một cuộc thanh tra có giá trị không chỉ ở việc tìm ra sai phạm mà còn ở khả năng chỉ rõ nguyên nhân, nhận diện những bất cập của thể chế, kiến nghị giải pháp khắc phục và ngăn ngừa vi phạm tái diễn.

Đặc biệt, quan điểm giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa kiểm soát và thúc đẩy phát triển thể hiện tư duy quản trị nhân văn, tiến bộ. Nghị quyết yêu cầu xử lý nghiêm hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và cố ý làm trái, đồng thời phân biệt rõ vi phạm với sai sót do bất cập của thể chế, pháp luật và những rủi ro hợp lý trong đổi mới sáng tạo. Cán bộ năng động, dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung, không có động cơ vụ lợi, tham nhũng, tiêu cực cần được bảo vệ.

Đây là vấn đề rất quan trọng trong xây dựng văn hóa dám chịu trách nhiệm. Nếu mọi sai sót đều bị nhìn nhận một cách máy móc, nếu cán bộ luôn phải đối diện với tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm thì sẽ khó khuyến khích sáng tạo, khó tạo ra những đột phá trong quản lý và phát triển. Ngược lại, bảo vệ người làm đúng không có nghĩa là dung túng sai phạm, mà phải đặt mọi quyết định trong khuôn khổ pháp luật, căn cứ vào động cơ, điều kiện thực tế, quy trình và trách nhiệm cụ thể.

Một nền thanh tra hiện đại vì thế phải vừa nghiêm minh, vừa công tâm; vừa bảo vệ kỷ cương, vừa tạo không gian cho sáng tạo; vừa phát hiện, xử lý sai phạm, vừa góp phần khơi thông những nguồn lực đang bị cản trở bởi cơ chế bất cập. Đó chính là văn hóa kiểm soát quyền lực gắn với văn hóa kiến tạo phát triển.

Xây dựng văn hóa liêm chính, trách nhiệm và minh bạch trong hoạt động thanh tra

Nếu đổi mới tư duy là yêu cầu mở đường thì xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra liêm chính, chuyên nghiệp, hiện đại chính là yếu tố quyết định chất lượng thực thi Nghị quyết số 32-NQ/TW. Bởi suy cho cùng, công nghệ có thể hỗ trợ phát hiện dấu hiệu bất thường, quy trình có thể được chuẩn hóa, nhưng tính khách quan, công tâm và bản lĩnh bảo vệ sự thật vẫn phụ thuộc vào con người.

Nghị quyết đặt yêu cầu mỗi cán bộ thanh tra phải gương mẫu về đạo đức, liêm chính, công tâm, khách quan, thượng tôn pháp luật; tinh thông nghiệp vụ, có năng lực phân tích dữ liệu, không né tránh, không thỏa hiệp với cái sai và dám chịu trách nhiệm về nhận định, kết luận, kiến nghị của mình. Đây không chỉ là tiêu chuẩn nghề nghiệp mà còn là chuẩn mực văn hóa công vụ.

Hoạt động thanh tra liên quan trực tiếp đến quyền lực nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp. Vì vậy, chỉ một biểu hiện nhũng nhiễu, vụ lợi, lạm quyền, bao che hoặc can thiệp trái pháp luật cũng có thể làm tổn hại niềm tin xã hội. Muốn thanh tra thực sự trở thành công cụ kiểm soát quyền lực thì bản thân quyền lực thanh tra cũng phải được kiểm soát chặt chẽ. Người làm nhiệm vụ kiểm tra người khác trước hết phải tự kiểm tra mình, tuân thủ pháp luật và chịu trách nhiệm về từng hành vi công vụ.

Một điểm đột phá khác của Nghị quyết là xác định rõ hiệu quả công tác thanh tra không lấy số cuộc thanh tra, số sai phạm phát hiện hay số tiền kiến nghị làm tiêu chí chủ yếu, mà phải căn cứ vào chất lượng kết luận, kết quả thực hiện kiến nghị, tài sản thực tế thu hồi, mức độ khắc phục vi phạm, chấn chỉnh quản lý và hoàn thiện thể chế. Đây là sự thay đổi quan trọng về văn hóa đánh giá công việc, chuyển từ tư duy chạy theo thành tích sang coi trọng hiệu quả thực chất.

Thực tế, một kết luận thanh tra dù được ban hành với nhiều kiến nghị nhưng không được thực hiện nghiêm túc thì mục tiêu giữ gìn kỷ luật, kỷ cương khó đạt được. Bởi vậy, yêu cầu làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, nhất là người đứng đầu trong thực hiện kết luận thanh tra có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không thể để tình trạng né tránh, đùn đẩy, kéo dài hoặc hợp thức hóa sai phạm làm suy giảm hiệu lực của pháp luật.

Cùng với đó, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo có kiểm soát sẽ mở ra phương thức quản trị mới cho ngành Thanh tra. Việc chuẩn hóa dữ liệu, số hóa quy trình, kết nối thông tin và quản lý toàn bộ chu trình thanh tra trên môi trường số sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm sự can thiệp tùy tiện, phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, Nghị quyết cũng đặt ra nguyên tắc quan trọng: Kết quả phân tích tự động phải được kiểm chứng bằng tài liệu, chứng cứ hợp pháp; không được sử dụng làm căn cứ duy nhất để kết luận vi phạm. Quyền giải trình, phản bác của đối tượng thanh tra phải được bảo đảm và người có thẩm quyền vẫn phải chịu trách nhiệm về quyết định, kết luận của mình.

Đổi mới công tác thanh tra cũng không thể thiếu sự giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Việc công khai kết luận, minh bạch kết quả thực hiện và nâng cao chất lượng tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo sẽ tạo thêm cơ chế để người dân tham gia giám sát quyền lực, bảo vệ công lý và quyền lợi hợp pháp của mình.

Với mục tiêu đến năm 2030 cơ bản hình thành phương thức thanh tra dựa trên dữ liệu, phân tích, dự báo và quản trị rủi ro, hướng tới tầm nhìn năm 2045 xây dựng ngành Thanh tra liêm chính, hiện đại, có năng lực cao trong kiểm soát quyền lực, Nghị quyết số 32-NQ/TW mở ra một định hướng cải cách có ý nghĩa lâu dài.

Điều quan trọng nhất là biến những quan điểm, mục tiêu và giải pháp của Nghị quyết thành chuyển biến thực chất trong từng cơ quan, từng cán bộ và từng hoạt động công vụ. Khi thanh tra thực sự khách quan, công tâm, nghiêm minh; khi người đứng đầu dám chịu trách nhiệm; khi kết luận được thực hiện đến cùng và quyền giám sát của Nhân dân được tôn trọng, niềm tin xã hội sẽ được củng cố.

Đổi mới công tác thanh tra, xét đến cùng, không chỉ nhằm xây dựng một ngành Thanh tra mạnh mà còn góp phần xây dựng một nền hành chính liêm chính, một xã hội thượng tôn pháp luật và một nền văn hóa quản trị lấy lợi ích quốc gia, dân tộc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo. Đó chính là nền tảng quan trọng để kiểm soát quyền lực, giải phóng nguồn lực và tạo động lực cho đất nước phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

V.X.B