Sáng 10/11/2026, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh phát biểu tiếp thu ý kiến thảo luận của các đại biểu Quốc hội về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 Luật chuyên ngành. Ảnh: quochoi.vn
Việc Quốc hội thảo luận dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 luật chuyên ngành không đơn thuần là điều chỉnh các quy định pháp luật, mà còn thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý, khai thác và phát huy giá trị văn hóa trong nền kinh tế hiện đại.
Từ tư duy quản lý văn hóa sang kiến tạo môi trường sáng tạo
Sáng 10/11/2026, Quốc hội họp phiên toàn thể thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 luật chuyên ngành gồm: Thể dục, thể thao, Du lịch, Thư viện, Điện ảnh, Di sản văn hóa, Quảng cáo và Báo chí. Đây là những lĩnh vực có mối quan hệ mật thiết với đời sống văn hóa, xã hội, đồng thời chứa đựng nhiều tiềm năng phát triển kinh tế nếu được khơi thông bằng những cơ chế phù hợp.
Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh đã báo cáo tiếp thu, giải trình các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm. Đáng chú ý, có 83 lượt phát biểu tại tổ, 34 lượt ý kiến tại hội trường cùng nhiều văn bản góp ý đối với hai dự án luật. Sự quan tâm và đóng góp trách nhiệm ấy cho thấy công nghiệp văn hóa không còn là câu chuyện riêng của ngành văn hóa, mà đã trở thành vấn đề phát triển có ý nghĩa chiến lược đối với đất nước.
Điểm đáng chú ý trong quá trình xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là sự thay đổi căn bản về tư duy. Nếu trước đây, hoạt động quản lý nhà nước chủ yếu tập trung vào quản lý các hoạt động văn hóa thì nay, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh sang tạo lập môi trường, điều kiện và động lực phát triển. Đây là bước chuyển có ý nghĩa quan trọng, bởi sáng tạo văn hóa không thể phát triển mạnh mẽ trong một môi trường chỉ thiên về quản lý, kiểm soát, mà cần không gian tự do sáng tạo, cơ chế khuyến khích và sự bảo đảm về quyền lợi chính đáng.
Thực tế cho thấy, Việt Nam có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, từ di sản vật thể, phi vật thể, nghệ thuật truyền thống, kiến trúc, ẩm thực đến văn học, điện ảnh, âm nhạc, thời trang và các sản phẩm sáng tạo trên nền tảng số. Nhưng tiềm năng ấy chưa được chuyển hóa tương xứng thành giá trị kinh tế. Không ít sản phẩm văn hóa có chất lượng, giàu bản sắc nhưng thiếu vốn đầu tư, thiếu công nghệ, thiếu cơ chế thương mại hóa và chưa xây dựng được thương hiệu đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Bởi vậy, việc thiết kế các chính sách về thuế, tín dụng, đất đai, hợp tác công tư và khai thác, sử dụng tài sản công có ý nghĩa như những chiếc chìa khóa mở cánh cửa nguồn lực. Khi các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân sáng tạo được tiếp cận thuận lợi hơn với vốn, mặt bằng, công nghệ và cơ hội đầu tư, những ý tưởng văn hóa sẽ có điều kiện bước ra khỏi phạm vi sáng tạo đơn lẻ để trở thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng.
Tuy nhiên, khơi thông nguồn lực không có nghĩa là thương mại hóa văn hóa bằng mọi giá. Đây chính là vấn đề cần được nhìn nhận từ chiều sâu văn hóa. Một bộ phim, tác phẩm nghệ thuật, chương trình biểu diễn hay sản phẩm du lịch không chỉ được đánh giá bằng doanh thu mà còn bởi giá trị tư tưởng, thẩm mỹ, khả năng nuôi dưỡng tâm hồn và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của dân tộc.
Vì vậy, việc Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh định hướng khuyến khích các sản phẩm mang bản sắc dân tộc, đồng thời lựa chọn những sản phẩm có giá trị gia tăng cao, sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa để tập trung nguồn lực là một hướng đi đáng chú ý. Cách làm này góp phần khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm, đồng thời tạo điều kiện hình thành những sản phẩm văn hóa có thương hiệu quốc gia.
Đặc biệt, trong thời đại số, việc bổ sung khái niệm phần mềm sáng tạo, nền tảng số và định hướng cung cấp miễn phí các công cụ này nhằm hỗ trợ năng lực sáng tạo của cộng đồng là một bước tiến có ý nghĩa. Khi công nghệ không còn là đặc quyền của một số doanh nghiệp lớn mà trở thành công cụ có thể tiếp cận rộng rãi, mỗi người dân đều có cơ hội tham gia vào quá trình sáng tạo và sản xuất các giá trị văn hóa.
Cùng với đó, vấn đề sở hữu trí tuệ phải được đặt ở vị trí trung tâm. Không thể có một nền công nghiệp văn hóa phát triển bền vững nếu tác phẩm sáng tạo không được bảo vệ, quyền lợi của người sáng tạo không được tôn trọng, tình trạng sao chép và khai thác trái phép còn diễn biến phức tạp. Dự kiến xây dựng Luật Bản quyền trong giai đoạn 2027-2028 vì thế là bước đi cần thiết để hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm người sáng tạo được hưởng thành quả lao động trí tuệ của mình.
Nói cách khác, muốn đánh thức sức mạnh công nghiệp văn hóa phải biết bảo vệ người sáng tạo, tôn trọng giá trị sáng tạo và tạo điều kiện để những giá trị ấy được lưu thông, phát triển trong đời sống kinh tế - xã hội.
Sửa 7 luật chuyên ngành, mở đường cho hệ sinh thái văn hóa phát triển
Nếu Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được xác định là khung pháp lý chung thì việc sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 luật chuyên ngành chính là bước cụ thể hóa, tháo gỡ những vướng mắc đang cản trở các hoạt động văn hóa trong thực tiễn. Hai dự án luật có mối quan hệ bổ trợ, tạo nên một chỉnh thể chính sách hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa đồng bộ.
Điều đáng quan tâm là công nghiệp văn hóa không tồn tại biệt lập trong một lĩnh vực. Điện ảnh cần du lịch để mở rộng không gian quảng bá; di sản văn hóa có thể trở thành nguồn lực cho du lịch; thư viện vừa bảo tồn tri thức vừa cung cấp không gian học tập, sáng tạo; báo chí và quảng cáo góp phần truyền thông, lan tỏa sản phẩm văn hóa; thể dục, thể thao cũng có khả năng hình thành những ngành dịch vụ và sản phẩm giải trí có giá trị kinh tế.
Mối liên kết ấy cho thấy muốn phát triển công nghiệp văn hóa phải vượt qua cách tiếp cận chia cắt theo từng ngành, từng lĩnh vực. Một bộ phim có thể tạo nên sức hút du lịch cho một vùng đất; một lễ hội truyền thống có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc; một di sản được khai thác đúng cách có thể tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương. Khi các mắt xích được kết nối, giá trị văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn được tái tạo, lan tỏa và đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế.
Trong giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh khẳng định Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sẽ tạo khung pháp lý chung, còn những quy định cụ thể cho từng đối tượng và lĩnh vực sẽ được thể hiện trong các luật chuyên ngành. Chính phủ sẽ lựa chọn, quyết định những lĩnh vực ưu tiên trong từng giai đoạn. Đáng chú ý, du lịch văn hóa hiện chiếm hơn 20% tỷ trọng công nghiệp văn hóa và đang được Chính phủ chỉ đạo quyết liệt để phát triển.
Đây là một gợi mở quan trọng. Việt Nam có lợi thế lớn về cảnh quan thiên nhiên, di sản lịch sử, kiến trúc, lễ hội, phong tục và bản sắc văn hóa vùng miền. Nhưng để biến lợi thế ấy thành sức cạnh tranh, không thể chỉ dừng ở việc giới thiệu những gì sẵn có. Điều quan trọng là phải tạo ra sản phẩm du lịch có chiều sâu, kể được câu chuyện văn hóa của mỗi vùng đất, mỗi cộng đồng, giúp du khách không chỉ đến để ngắm nhìn mà còn trải nghiệm, tìm hiểu và cảm nhận những giá trị khác biệt.
Một ngôi làng cổ, một làn điệu dân ca, một nghề thủ công truyền thống hay một món ăn đặc sản chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi người dân địa phương được tham gia, được hưởng lợi và có trách nhiệm gìn giữ. Bởi vậy, việc bảo đảm quyền lợi và sự tham gia của đồng bào dân tộc thiểu số trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những giá trị văn hóa dân gian không thể bị khai thác đơn thuần như một loại hàng hóa, tách rời khỏi chủ thể sáng tạo và lưu giữ chúng.
Bên cạnh đó, yêu cầu phân cấp, phân quyền và tăng cường phối hợp trong sửa đổi 7 luật chuyên ngành cũng là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Khi địa phương được trao quyền chủ động hơn, phù hợp với điều kiện và năng lực thực hiện, những tiềm năng văn hóa đặc thù sẽ có cơ hội được khai thác hiệu quả. Tuy nhiên, phân quyền phải đi đôi với trách nhiệm, thẩm quyền phải gắn với điều kiện thực thi, tránh tình trạng mỗi địa phương vận dụng một cách khác nhau, gây thiếu thống nhất trong quản lý.
Cam kết của Chính phủ về việc hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành theo hướng đồng bộ, minh bạch, khả thi; không đặt thêm điều kiện, hồ sơ, thủ tục hành chính và không làm phát sinh chi phí không cần thiết cho người dân, doanh nghiệp là yêu cầu rất đáng được quan tâm. Bởi một chính sách tốt không chỉ nằm trên văn bản mà phải được kiểm chứng bằng khả năng đi vào cuộc sống, bằng sự thuận lợi mà người dân và doanh nghiệp thực sự được thụ hưởng.
Đặc biệt, việc chỉ tập trung sửa đổi những vấn đề cấp bách, tháo gỡ vướng mắc và cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, đồng thời dành những chính sách có phạm vi tác động rộng cho các lần sửa đổi toàn diện tiếp theo, thể hiện cách tiếp cận thận trọng, có lộ trình. Đây là điều cần thiết để bảo đảm tính ổn định, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Suy cho cùng, mục tiêu cao nhất của việc sửa đổi 7 luật chuyên ngành và xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ là tạo thêm cơ hội kinh doanh hay mở rộng thị trường sản phẩm văn hóa. Sâu xa hơn, đó là tạo dựng một môi trường trong đó văn hóa được bảo tồn bằng chính sức sống của nó, sáng tạo được nuôi dưỡng bằng cơ chế phù hợp và các giá trị dân tộc được chuyển hóa thành sức mạnh cạnh tranh của quốc gia.
Khi văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực kinh tế, mỗi sản phẩm sáng tạo có giá trị không chỉ làm giàu cho người sản xuất mà còn góp phần làm giàu bản sắc và sức mạnh mềm Việt Nam. Khơi thông thể chế vì thế chính là khơi thông sức sáng tạo của con người, đánh thức tiềm năng của di sản và mở rộng cánh cửa để văn hóa Việt Nam tự tin hội nhập, lan tỏa ra thế giới. Đó cũng là thước đo quan trọng để những đạo luật mới thực sự trở thành động lực cho một nền công nghiệp văn hóa phát triển hiện đại, nhân văn và đậm đà bản sắc dân tộc.
V.X.B
