Phiên tòa xét xử 14 bị cáo trong vụ án sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe xảy ra tại hệ thống MediPhar, MediUSA và các doanh nghiệp liên quan do Toà án nhân dân Hà Nội tiến hành sẽ diễn ra ngày 27/7/2027 là một trường hợp như vậy.
Không chỉ là một vụ án, mà là phép thử đối với đạo đức doanh nhân
Điều khiến dư luận đặc biệt quan tâm không chỉ là quy mô vụ án với hàng chục sản phẩm bị xác định là hàng giả, doanh thu hàng trăm tỷ đồng hay số tiền thu lợi bất chính rất lớn theo cáo trạng. Điều khiến nhiều người day dứt hơn là trên ghế bị cáo có những người từng là chủ doanh nghiệp, giám đốc, nhà quản lý, những người lẽ ra phải là lực lượng tạo dựng của cải, tạo việc làm và góp phần xây dựng uy tín của doanh nhân Việt Nam.
Bị cáo Nguyễn Năng Mạnh (ảnh phải) và bị cáo Nguyễn Thế Việt, cựu Phó Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về hải quan. Ảnh do Công an cung cấp.
Doanh nhân trong nền kinh tế thị trường chưa bao giờ chỉ được nhìn nhận bằng khả năng kiếm tiền. Điều xã hội kỳ vọng ở họ còn là trách nhiệm đối với cộng đồng, sự trung thực với khách hàng và tinh thần thượng tôn pháp luật. Bởi doanh nghiệp có thể sản xuất hàng hóa, nhưng điều quan trọng hơn là sản xuất niềm tin.
Niềm tin ấy được tích lũy qua từng sản phẩm đạt chất lượng, từng lời cam kết được thực hiện, từng đồng thuế được nộp đầy đủ và từng lần doanh nghiệp lựa chọn tuân thủ pháp luật thay vì tìm cách lách luật.
Một khi niềm tin ấy bị đánh đổi lấy lợi nhuận, cái mất không chỉ là uy tín của một doanh nghiệp. Đó còn là sự tổn thương đối với môi trường kinh doanh và niềm tin xã hội.
Theo cáo trạng, các bị cáo bị cáo buộc đã tổ chức hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả trong thời gian dài, với phương thức khép kín, đồng thời che giấu doanh thu, vi phạm quy định về kế toán, đưa hối lộ và móc nối với một số cá nhân có chức vụ để phục vụ hoạt động sai phạm. Những nội dung này sẽ được tòa án xem xét, đánh giá công khai theo quy định của pháp luật. Nhưng ngay cả trước khi bản án được tuyên, vụ việc cũng đã đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Điều gì khiến một số doanh nhân lựa chọn con đường ngắn nhất để kiếm tiền thay vì con đường bền vững để tạo dựng thương hiệu?
Đó không còn đơn thuần là câu chuyện pháp luật. Đó là câu chuyện của văn hóa.
Văn hóa doanh nghiệp bắt đầu từ giới hạn đạo đức của người đứng đầu
Người ta thường nói nhiều đến chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo hay năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Nhưng có một yếu tố còn quan trọng hơn tất cả: văn hóa liêm chính.
Một doanh nghiệp có thể sở hữu nhà máy hiện đại, dây chuyền tiên tiến, đội ngũ nhân sự giỏi, chiến lược marketing bài bản. Song nếu người đứng đầu xem lợi nhuận là mục tiêu duy nhất, mọi lợi thế ấy đều có thể trở thành công cụ phục vụ cho sai phạm.
Văn hóa doanh nghiệp không nằm trên những bức tường treo đầy khẩu hiệu "Tâm", "Tín", "Trách nhiệm". Văn hóa hiện diện trong những quyết định rất cụ thể: có từ chối sản xuất sản phẩm không bảo đảm chất lượng hay không; có trung thực trong kê khai thuế hay không; có dám nói không với hối lộ hay không; có đặt sức khỏe người tiêu dùng cao hơn lợi ích trước mắt hay không.
Chính những lựa chọn ấy quyết định doanh nghiệp sẽ trở thành một thương hiệu hay chỉ là một cỗ máy kiếm tiền.
Đáng chú ý, theo cáo trạng, vụ án không chỉ có các bị cáo là doanh nhân mà còn có một số cựu cán bộ bị truy tố với các tội danh liên quan đến nhận hối lộ hoặc làm lộ bí mật công tác. Nếu các cáo buộc này được chứng minh, thì bài học rút ra sẽ còn lớn hơn phạm vi của một doanh nghiệp. Bởi khi đồng tiền có thể làm méo mó quy trình quản lý, làm suy yếu các "hàng rào" kiểm soát, thiệt hại cuối cùng không chỉ thuộc về ngân sách hay người tiêu dùng mà còn là sự bào mòn niềm tin vào tính công bằng của môi trường kinh doanh.
Một thị trường chỉ có thể phát triển lành mạnh khi doanh nghiệp cạnh tranh bằng chất lượng, bằng sáng tạo và bằng uy tín. Nếu có những doanh nghiệp tìm cách chiến thắng bằng hàng giả, bằng gian dối hay bằng việc vô hiệu hóa cơ chế giám sát, thì doanh nghiệp làm ăn chân chính sẽ trở thành bên chịu thiệt. Khi đó, cái bị méo mó không chỉ là thị trường mà còn là hệ giá trị xã hội.
Có một thực tế đáng suy ngẫm: rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam phải mất hàng chục năm mới gây dựng được thương hiệu. Nhưng cũng có không ít thương hiệu sụp đổ chỉ sau một vụ bê bối. Danh tiếng không mất vì thiếu tiền, mà mất vì thiếu liêm chính.
Phiên tòa sắp tới rồi sẽ khép lại bằng những phán quyết của pháp luật. Song những bài học từ vụ án cần tiếp tục được mở ra trong cộng đồng doanh nghiệp.
Bởi pháp luật có thể trừng phạt hành vi phạm tội sau khi nó xảy ra. Nhưng chỉ có văn hóa kinh doanh mới giúp ngăn người ta không bước qua ranh giới ấy ngay từ đầu.
Một doanh nghiệp muốn đi nhanh có thể dựa vào vốn, công nghệ hay chiến lược. Nhưng muốn đi xa, nhất định phải dựa vào chữ Tín.
Một doanh nhân có thể rất giỏi kiếm tiền. Nhưng điều làm nên giá trị của doanh nhân không phải là số tiền họ có, mà là cách họ kiếm được số tiền ấy.
Đó cũng là nền tảng của một nền kinh tế văn minh: Nơi lợi nhuận luôn đi cùng trách nhiệm, thành công luôn song hành với liêm chính và không một ai được phép đánh đổi sức khỏe cộng đồng để đổi lấy sự giàu có cho riêng mình.
TIN ĐỌC THÊM:
Sắp xét xử vụ án sản xuất, buôn bán hơn 539 tỷ đồng thực phẩm chức năng giả
Theo TTXVN: Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã ra quyết định ngày 27/7/2026 sẽ mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm; vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng; đưa hối lộ; nhận hối lộ; cố ý làm lộ bí mật công tác” xảy ra tại Công ty cổ phần Dược phẩm liên doanh MediPhar (viết tắt là Công ty MediPhar) và các đơn vị, tổ chức liên quan.
Dự kiến, phiên tòa diễn ra trong 1 tuần.
Hội đồng xét xử gồm 2 thẩm phán và 3 hội thẩm nhân dân, do Thẩm phán Tô Thanh Tú làm chủ tọa phiên tòa.
Trong vụ án này, hơn 25 luật sư đã đăng ký tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các bị cáo. Khoảng 20 cá nhân và tổ chức cũng được Tòa triệu tập đến phiên tòa với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Trong số 14 bị cáo tại vụ án này, bị cáo Nguyễn Năng Mạnh (cựu Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Dược phẩm MediUSA - Công ty MediUSA, Giám đốc Công ty cổ phần Dược phẩm MegaPharco - Công ty MegaPharco, Phó Giám đốc Công ty MediPhar, cổ đông sáng lập Công ty cổ phần Hóa dược Hùng Phương - Công ty Hùng Phương) bị Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao truy tố về 3 tội: “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm” (theo quy định tại Điều 193, khoản 4 - Bộ luật Hình sự), “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” (theo quy định tại Điều 221, khoản 3 - Bộ luật Hình sự) và “Đưa hối lộ” (theo quy định tại Điều 364, khoản 4 - Bộ luật Hình sự).
Hai bị cáo Đỗ Mạnh Hoàng (Giám đốc Công ty MediPhar) và Khúc Minh Vũ (Giám đốc Công ty Việt Đức) đều bị truy tố về 2 tội: “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm” và “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.”
Năm bị cáo gồm Phạm Văn Thụ (Phó Giám đốc Công ty MediUSA), Nguyễn Thị Yến (Trưởng phòng nghiên cứu phát triển sản phẩm Công ty MediPhar, Công ty MediUSA), Nguyễn Thị Lan (Trưởng phòng đảm bảo chất lượng sản phẩm Công ty MediPhar, Công ty MediUSA), Đặng Thị Ngoan (Trưởng phòng nghiên cứu phát triển sản phẩm Công ty MediUSA) và Lê Xuân Cừ (Trưởng phòng Đảm bảo chất lượng Công ty MediPhar và Công ty MediUSA) cùng bị truy tố về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm.”
Hai bị cáo Phạm Thị Hường (Phụ trách kế toán Công ty MediPhar, Công ty MediUSA, Công ty MegaLife, Công ty Hùng Phương) và Lê Thị Toan (Thủ quỹ Công ty MediPhar, Công ty MediUSA, Công ty MegaLife, Công ty Hùng Phương) cùng bị truy tố về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.”
Ba bị cáo gồm Nguyễn Hữu Tuân (cựu Phó trưởng phòng Giám quản 5, Cục Giám sát quản lý về Hải quan), Nguyễn Thế Việt (cựu Phó Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về Hải quan, Cục Hải quan), Phạm Công Chiến (cựu Trưởng phòng Quản lý kinh doanh dược, Cục Quản lý dược, Bộ Y tế) cùng bị truy tố về tội “Nhận hối lộ” theo quy định tại Điều 354, khoản 1, điểm a - Bộ luật Hình sự.
Bị cáo Nguyễn Danh Dũng (cựu Cán bộ Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường) bị truy tố về tội “Cố ý làm lộ bí mật công tác” theo quy định tại Điều 361, khoản 1 - Bộ luật Hình sự.
Theo cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, trong thời gian từ năm 2016-2025, Nguyễn Năng Mạnh, Đỗ Mạnh Hoàng, Khúc Minh Vũ, với vai trò là cổ đông, thành lập các công ty và trực tiếp nắm quyền chi phối, chỉ đạo, điều hành mọi hoạt động của Công ty Mediphar, Công ty MediUSA và các công ty thuộc hệ thống.
Kết luận giám định đã xác định 88 sản phẩm là hàng giả, doanh thu từ hành vi sản xuất, buôn bán 88 sản phẩm giả có giá trị là hơn 539,8 tỷ đồng; các bị cáo Nguyễn Năng Mạnh, Đỗ Mạnh Hoàng, Khúc Minh Vũ, thu lợi bất chính số tiền là hơn 264,7 tỷ đồng.
Quá trình hoạt động, từ năm 2021-2024, để che giấu doanh thu thực tế và trốn tránh nghĩa vụ tài chính về thuế đối với Nhà nước, Nguyễn Năng Mạnh, Đỗ Mạnh Hoàng, Khúc Minh Vũ đã phân công nhiệm vụ, chỉ đạo kế toán, thủ quỹ lập và theo dõi, hạch toán thuế trên 2 hệ thống sổ sách kế toán trên phần mềm Fast, gồm một hệ thống sổ sách kế toán kê khai nộp thuế chỉ theo dõi một phần doanh thu có hóa đơn, chứng từ và một hệ thống sổ sách kế toán nội bộ theo dõi doanh thu không có hóa đơn, chứng từ.
Tổng doanh thu thực tế của 4 công ty MediPhar, MediUSA, Hùng Phương và MegaLife là hơn 2.155 tỷ đồng, doanh thu kê khai thuế là hơn 363 tỷ đồng, doanh thu bỏ ngoài sổ sách là hơn 1.792 tỷ đồng, gây thiệt hại về thuế cho Nhà nước tổng số tiền gần 305 tỷ đồng, trong đó thiệt hại về thuế cho Nhà nước sau khi trừ giá trị hàng giả gần 144 tỷ đồng.
V.X.B
