Trước thực tế ấy, Quy định số 19-QĐ/TW của Trung ương về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng đặt ra một yêu cầu đổi mới có ý nghĩa chiến lược: Chuyển từ phòng thủ, phản ứng thụ động sang quản trị chủ động, định hướng thông tin và làm chủ không gian mạng. Đây không chỉ là sự thay đổi phương thức tuyên truyền, đấu tranh tư tưởng, mà sâu xa hơn là bước chuyển trong tư duy xây dựng văn hóa chính trị, văn hóa thông tin và củng cố nền tảng tinh thần của xã hội trong thời đại số.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: TTXVN.
Không thể mãi chạy theo thông tin sai lệch
Có thể thấy, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi căn bản cách con người tiếp nhận, xử lý và chia sẻ thông tin. Nếu trước đây, báo chí, truyền hình, phát thanh và các thiết chế truyền thông truyền thống giữ vai trò chủ đạo trong định hướng dư luận thì ngày nay, mạng xã hội, nền tảng số và các thuật toán phân phối nội dung đã tạo nên một môi trường thông tin đa chiều, tốc độ cao và ít bị giới hạn bởi không gian địa lý. Mỗi cá nhân vừa là người tiếp nhận, vừa có thể trở thành người sản xuất, phát tán thông tin. Một sự kiện chưa được kiểm chứng cũng có thể nhanh chóng trở thành chủ đề gây tranh luận, thậm chí tạo thành làn sóng tâm lý xã hội.
Trong môi trường ấy, những thông tin xuyên tạc lịch sử, bóp méo chủ trương, chính sách, bôi nhọ cán bộ, kích động tâm lý bất mãn hoặc lợi dụng những vấn đề nhạy cảm để gây chia rẽ có thể được phát tán với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Đáng chú ý, thuật toán của các nền tảng số có khả năng cá nhân hóa nội dung, khiến người sử dụng dễ tiếp xúc với những thông tin phù hợp với định kiến sẵn có, trong khi ít có cơ hội tiếp cận những góc nhìn khác biệt. Khi cảm xúc lấn át lý trí, tin đồn có thể được tiếp nhận như sự thật, còn những thông tin thiếu căn cứ lại có nguy cơ chi phối nhận thức cộng đồng.
Thực tiễn đó cho thấy, nếu công tác chính trị, tư tưởng chỉ dừng ở việc phát hiện thông tin sai trái rồi mới tổ chức phản bác thì nhiều khi đã chậm một bước. Phản ứng sau sự việc là cần thiết, nhưng không thể thay thế năng lực dự báo, phòng ngừa và định hướng từ sớm, từ xa. Bởi một khi thông tin sai lệch đã lan rộng, tạo thành định kiến và tác động đến tâm lý đám đông, việc khắc phục không chỉ tốn thời gian, công sức mà còn đòi hỏi quá trình kiên trì khôi phục niềm tin.
Điểm đáng chú ý của Quy định số 19-QĐ/TW chính là đặt công tác chính trị, tư tưởng trước yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động, không để bị động chạy theo những diễn biến phức tạp trên không gian mạng. Tinh thần ấy đòi hỏi các tổ chức Đảng, cơ quan tham mưu và đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng phải nâng cao năng lực nắm bắt tình hình, phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng dư luận và chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời.
Tuy nhiên, quản trị chủ động không có nghĩa là kiểm soát mọi suy nghĩ hay áp đặt một chiều cách nhìn nhận của công chúng. Giá trị cốt lõi phải nằm ở sức thuyết phục của thông tin, sự vững chắc của lập luận và tính xác thực của thực tiễn. Muốn định hướng nhận thức, trước hết phải tôn trọng sự thật; muốn tạo dựng niềm tin, phải có thông tin minh bạch, có trách nhiệm và biết lắng nghe những băn khoăn chính đáng của nhân dân.
Dưới góc nhìn văn hóa, đây chính là yêu cầu xây dựng một môi trường thông tin có kỷ cương nhưng không khép kín, có định hướng nhưng không triệt tiêu đối thoại, có bản lĩnh bảo vệ cái đúng nhưng cũng có tinh thần cầu thị trước những ý kiến phản biện thiện chí. Một nền văn hóa chính trị lành mạnh không chỉ được đo bằng khả năng phản bác cái sai mà còn bằng năng lực thuyết phục, cảm hóa và lan tỏa những giá trị đúng đắn.
Lấy niềm tin làm nền tảng
Một trong những điểm có ý nghĩa sâu sắc trong tư duy đổi mới công tác chính trị, tư tưởng theo Quy định số 19-QĐ/TW của Trung ương Đảng là giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” là nhiệm vụ cơ bản, lâu dài và xuyên suốt; “chống” là nhiệm vụ thường xuyên, cấp bách. Đây không chỉ là phương châm trong công tác tư tưởng mà còn là nguyên tắc quan trọng trong xây dựng văn hóa chính trị và văn hóa ứng xử trên không gian mạng.
Thực tế cho thấy, không gian mạng sẽ khó trở thành môi trường lành mạnh nếu chỉ tập trung ngăn chặn, xử lý những nội dung độc hại mà thiếu các dòng thông tin tích cực, có giá trị định hướng. Muốn thông tin đúng có sức lan tỏa, cần làm cho những giá trị tốt đẹp của đất nước, những thành tựu trong phát triển kinh tế - xã hội, những tấm gương người tốt, việc tốt và những chủ trương, chính sách thiết thực đến gần hơn với đời sống nhân dân. Thông tin chính thống không thể chỉ đúng về nội dung mà còn phải hấp dẫn về cách thể hiện, kịp thời về thời điểm và phù hợp với nhu cầu tiếp nhận của từng nhóm công chúng.
Đó cũng là lý do công tác tư tưởng cần tận dụng hiệu quả những thành tựu của công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) để lắng nghe, phân tích diễn biến dư luận xã hội. Công nghệ có thể giúp nhận diện sớm những vấn đề được cộng đồng quan tâm, phát hiện xu hướng bất thường và hỗ trợ dự báo nguy cơ khủng hoảng thông tin. Nhưng công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy, trách nhiệm và đạo đức của con người. Dữ liệu chỉ thực sự có ý nghĩa khi được phân tích khách quan, sử dụng đúng mục đích và phục vụ lợi ích chung.
Đặc biệt, chuyển đổi số trong công tác chính trị, tư tưởng phải gắn với đổi mới phương thức quản trị, nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Một thông tin chính xác, được công bố kịp thời có thể giải tỏa nhiều băn khoăn; một vấn đề được đối thoại thẳng thắn có thể ngăn chặn những suy diễn thiếu căn cứ. Ngược lại, sự chậm trễ, né tránh hoặc thiếu nhất quán trong cung cấp thông tin đôi khi tạo ra khoảng trống để tin đồn và thông tin sai lệch lấn át.
Bởi vậy, muốn làm chủ trận địa thông tin, trước hết phải làm chủ chất lượng hoạt động của chính mình. Muốn củng cố niềm tin xã hội, phải bằng những kết quả cụ thể trong lãnh đạo, quản lý và phục vụ nhân dân. Đây là mối quan hệ có tính nền tảng: uy tín của tổ chức Đảng không chỉ được tạo dựng qua lời nói, mà còn được khẳng định bằng hành động, bằng hiệu quả thực hiện chủ trương, chính sách và bằng sự gương mẫu của mỗi cán bộ, đảng viên.
Cùng với đó, yêu cầu giữ vững “bốn kiên định” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình đổi mới phương thức công tác tư tưởng. Đó là kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đổi mới của Đảng; kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng. Đây là nền tảng tư tưởng, chính trị để bảo đảm quá trình ứng dụng công nghệ và đổi mới phương thức truyền thông không làm phai nhạt bản lĩnh, mục tiêu và những nguyên tắc căn bản.
Một yêu cầu không kém phần quan trọng là xây dựng văn hóa ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng. Mỗi cán bộ, đảng viên cần nêu gương trong phát ngôn, chia sẻ và tiếp nhận thông tin; không tùy tiện bình luận, phát tán những nội dung chưa được kiểm chứng; đồng thời chủ động lan tỏa những thông tin có ích, những giá trị nhân văn và tinh thần thượng tôn sự thật. Mỗi người dân cũng cần được trang bị kỹ năng nhận diện tin giả, kiểm chứng nguồn tin, phân biệt thông tin khách quan với những nội dung cố tình kích động cảm xúc.
Nói cách khác, bảo vệ nền tảng tư tưởng không thể chỉ trông chờ vào một lực lượng chuyên trách hay một vài cơ quan truyền thông. Đó phải là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Khi mỗi công dân có khả năng tự sàng lọc thông tin, mỗi cán bộ, đảng viên có bản lĩnh trước những luồng dư luận phức tạp và mỗi cơ quan công quyền thực hiện tốt trách nhiệm cung cấp thông tin, sức đề kháng của xã hội trước thông tin độc hại sẽ được nâng lên.
Nhìn rộng hơn, quản trị chủ động thông tin còn là quá trình xây dựng sức mạnh mềm của quốc gia trong thời đại số. Một đất nước có nền tảng tư tưởng vững vàng, có hệ thống thông tin minh bạch, có đội ngũ cán bộ trách nhiệm và một cộng đồng công dân số văn minh sẽ có khả năng tạo dựng niềm tin, củng cố đồng thuận và nâng cao vị thế trong môi trường hội nhập quốc tế. Vì thế, làm chủ không gian mạng không đơn thuần là làm chủ công nghệ, mà quan trọng hơn là làm chủ tri thức, làm chủ thông tin và làm chủ năng lực định hướng những giá trị văn hóa, tinh thần của xã hội.
Quy định số 19-QĐ/TW của Trung ương Đảng vì vậy không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới nghiệp vụ công tác chính trị, tư tưởng mà còn gợi mở một bước chuyển quan trọng trong xây dựng văn hóa chính trị thời đại số. Từ tư duy phòng thủ sang quản trị chủ động là chuyển từ chạy theo sự việc sang dự báo và dẫn dắt; từ phản bác đơn thuần sang chủ động kiến tạo môi trường thông tin tích cực; từ tuyên truyền một chiều sang đối thoại, thuyết phục và tạo dựng niềm tin bằng thực tiễn.
Suy cho cùng, không gian mạng có thể là nơi thông tin sai lệch tìm cách lấn át sự thật, nhưng cũng chính là nơi những giá trị chân chính có cơ hội lan tỏa mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Khi sự thật được tôn trọng, thông tin được cung cấp kịp thời, lý luận gắn với thực tiễn và niềm tin được bồi đắp bằng hành động, đó sẽ là nền tảng vững chắc nhất để bảo vệ tư tưởng của Đảng. Chủ động quản trị thông tin, vì thế, không chỉ là yêu cầu của thời đại công nghệ mà còn là yêu cầu xây dựng một nền văn hóa chính trị hiện đại, nhân văn, có bản lĩnh và sức thuyết phục trong lòng nhân dân.
V.X.B
