Những lá thư đã úa màu, những trang nhật ký viết từ năm 1963 và dòng địa chỉ hòm thư quân sự 91541 JB là các kỷ vật ít ỏi còn lại của liệt sĩ Vũ Viết Song, sinh năm 1944, quê Thái Nguyên. Ông hy sinh ngày 06/10/1967 tại Bàu Ba Dũng, tỉnh Tây Ninh, khi mới 23 tuổi. Gần sáu thập niên trôi qua, cha mẹ và các anh em của liệt sĩ đều đã qua đời nhưng gia đình vẫn bền bỉ đi tìm nơi ông nằm lại, với mong ước một ngày được đón ông trở về quê hương.
1. Từ người diễn viên văn công đến chiến sĩ Sư đoàn 9
Trong ký ức được các thế hệ trong gia đình truyền lại, Vũ Viết Song là một thanh niên giàu tình cảm, có năng khiếu văn nghệ và sớm mang trong mình khát vọng được sống có ích cho quê hương, đất nước. Ông sinh năm 1944, nguyên quán tại xã Hòa Bình, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, thuộc tỉnh Bắc Thái trước đây. Gia đình còn lưu giữ một số trang nhật ký từ năm 1963. Những dòng chữ của tuổi mười chín cho thấy trước khi vào quân đội, theo lời kể của người trong nhà ông từng tham gia một đoàn văn công ở khu vực Việt Bắc hoặc tỉnh Bắc Thái.
Đó là một chi tiết đặc biệt trong cuộc đời người liệt sĩ. Trước khi cầm súng, chàng trai Vũ Viết Song từng gắn bó với lời ca, tiếng hát. Có thể ông đã cùng những người bạn trẻ mang lời ca đến các bản làng, cơ quan, đơn vị giữa núi rừng Việt Bắc. Sau này, khi đất nước cần, người thanh niên ấy rời sân khấu văn nghệ, khoác ba lô lên đường làm nhiệm vụ.
Tháng 01/1966, Vũ Viết Song nhập ngũ. Theo thông tin gia đình thu thập được từ những lá thư gửi về, ông trải qua thời gian huấn luyện tại khu vực Bắc Thái Nguyên, Hà Bắc và có liên quan đến Trung đoàn 210. Đến tháng 8/1966, trong thư gửi gia đình trước khi đi chiến trường miền Nam, ông ghi địa chỉ hòm thư quân sự: M. 91541 JB.
Dòng địa chỉ ngắn ngủi ấy nay trở thành một đầu mối quan trọng. Trong điều kiện chiến tranh, để bảo đảm bí mật quân sự, cán bộ, chiến sĩ thường chỉ được sử dụng số hiệu hòm thư thay cho tên và vị trí đóng quân của đơn vị. Vì vậy, việc giải mã hòm thư 91541 JB, đối chiếu với hồ sơ quân lực và lịch sử điều động quân từ miền Bắc vào chiến trường trong năm 1966 có thể giúp làm sáng tỏ hành trình chiến đấu của liệt sĩ Vũ Viết Song.
Theo dữ liệu gia đình mới tra cứu và đối chiếu trên Cổng thông tin Ngành Chính sách Quân đội, khi hy sinh, ông thuộc Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 1, Sư đoàn 9 – phiên hiệu thường được viết tắt là d2, e1, f9. Cấp bậc, chức vụ trong những nguồn thông tin hiện có được ghi là Binh nhất hoặc Hạ sĩ – chiến sĩ. Chi tiết chưa thống nhất này cũng cần tiếp tục được kiểm tra qua hồ sơ gốc của đơn vị và cơ quan chính sách.
Ngày 06/10/1967, Vũ Viết Song hy sinh trong chiến đấu tại khu vực Bàu Ba Dũng, tỉnh Tây Ninh. Ông ra đi ở tuổi 23, chưa lập gia đình, chưa có vợ con.
2. Những lá thư đi qua gần sáu mươi năm
Thời gian có thể làm giấy cũ đi, mực nhạt màu và những nếp gấp trở nên giòn hơn, nhưng không thể xóa được tình cảm của người lính trẻ gửi lại trong từng nét chữ.
Gia đình hiện còn lưu giữ những lá thư và trang nhật ký do Vũ Viết Song viết trong khoảng thời gian từ năm 1963 đến tháng 8/1966. Có bức thư đã rách mép, có trang giấy phai màu, nhưng nét chữ vẫn còn khá rõ. Những dòng thư ấy giúp hậu thế hình dung được một người lính trẻ có đời sống nội tâm sâu sắc, luôn hướng về thầy mẹ, anh em và quê nhà.
Trong thư, ông kể chuyện công tác, huấn luyện và sinh hoạt trong đơn vị; hỏi thăm sức khỏe từng người thân; nhắc đến những công việc quen thuộc của gia đình và làng xóm. Đằng sau những lời thăm hỏi tưởng như bình dị là nỗi nhớ nhà âm thầm của người chiến sĩ đang chuẩn bị bước vào một cuộc hành quân dài.
Điều khiến người đọc hôm nay xúc động hơn cả là trong hoàn cảnh gian khổ, Vũ Viết Song vẫn luôn động viên người thân. Ông dặn gia đình hãy yên tâm, không nên kêu ca hay quá lo lắng để người đi chiến đấu có thể vững lòng làm nhiệm vụ.
Đó không phải là những lời lẽ lớn lao. Người lính trẻ chỉ muốn cha mẹ và anh em hiểu rằng mình đã lựa chọn con đường ấy bằng tinh thần tự giác và trách nhiệm. Nhưng càng cố làm cho người ở nhà yên lòng, những lá thư lại càng cho thấy ông nhớ thương gia đình biết bao.
Ở cuối một bức thư viết vào tháng 8/1966, dòng hòm thư 91541 JB hiện lên như một dấu mốc trước lúc người chiến sĩ rời xa hậu phương. Sau địa chỉ ấy là những lời gửi gắm thân thương tới gia đình. Ông hẹn sẽ tiếp tục viết thư, tiếp tục báo tin để cha mẹ và các em khỏi mong ngóng. Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng cho người lính thực hiện được lời hẹn của mình.
Những cánh thư dần thưa rồi ngừng hẳn. Tin tức về Vũ Viết Song trở nên mịt mờ giữa chiến trường rộng lớn. Cuối cùng, gia đình nhận được tin ông đã hy sinh ngày 06/10/1967 tại Tây Ninh.
Bằng Tổ quốc ghi công được Nhà nước trao cho gia đình là sự ghi nhận trang trọng đối với người con đã hiến dâng tuổi xuân cho đất nước. Qua nhiều năm tháng, tấm bằng đã cũ, có chỗ hư hỏng, dấu vết thời gian hằn rõ trên mặt giấy. Gia đình vẫn nâng niu gìn giữ cùng thư tay, nhật ký và di ảnh của liệt sĩ như những phần máu thịt còn lại của người thân.
3. Manh mối Bàu Ba Dũng và câu hỏi về nơi an táng
Trong nhiều năm, gia đình chỉ biết Vũ Viết Song đã hy sinh ở chiến trường miền Nam. Cha mẹ tuổi cao sức yếu lần lượt qua đời, đến hai người anh em ruột là ông Long và ông Hèo của liệt sĩ đều mất sớm cách đây 30 năm. Những người từng trực tiếp nghe tin tức, tiếp nhận giấy tờ và biết rõ quá trình tìm kiếm trước đây không còn nữa.
Thế hệ con cháu phải bắt đầu lại từ những mảnh thông tin rời rạc: một vài câu chuyện truyền miệng, những bức thư chiến trường, trang nhật ký cũ, Bằng Tổ quốc ghi công và các dữ liệu mới được công bố.
Gần đây, khi đối chiếu thông tin trên Cổng thông tin Ngành Chính sách Quân đội, gia đình bước đầu xác định được một số dữ liệu quan trọng: liệt sĩ Vũ Viết Song thuộc Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 1, Sư đoàn 9; hy sinh trong chiến đấu tại Bàu Ba Dũng, tỉnh Tây Ninh, ngày 06/10/1967.
Thông tin này đã giúp thu hẹp đáng kể phạm vi tìm kiếm. Tuy nhiên, những câu hỏi quan trọng nhất vẫn chưa có lời giải: Liệt sĩ được đồng đội an táng ban đầu tại đâu? Đơn vị nào trực tiếp tổ chức mai táng? Có sơ đồ hoặc danh sách những cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong trận đánh ngày 06/10/1967 hay không? Khu vực chôn cất đã được tìm kiếm, quy tập vào thời điểm nào? Nếu đã quy tập, hài cốt được đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ Đồi 82 Tân Biên, Nghĩa trang Liệt sĩ Tân Châu hay một nghĩa trang nào khác trên địa bàn tỉnh Tây Ninh?
Bàu Ba Dũng là một địa danh chiến trường cần được xác định theo bản đồ và địa giới của thời kỳ 1967. Qua gần sáu mươi năm, địa hình có thể đã thay đổi; tên gọi dân gian có thể được ghi khác nhau trong tài liệu quân sự, hồ sơ địa phương và ký ức của cựu chiến binh. Bởi vậy, việc tìm kiếm không thể chỉ dựa trên một tên địa danh mà cần đồng thời đối chiếu lịch sử tác chiến của Trung đoàn 1, Sư đoàn 9; hồ sơ thương vong của Tiểu đoàn 2; báo cáo sau trận đánh; danh sách chôn cất và hồ sơ quy tập qua các thời kỳ.
Đặc biệt, lời kể của những cựu chiến binh từng chiến đấu trong đội hình Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 1 vào tháng 10/1967 có thể là nguồn thông tin vô cùng quý giá. Chỉ một ký ức về con đường hành quân, một trảng rừng, một bờ bàu, một đơn vị bạn phối hợp chiến đấu hay vị trí đặt trạm quân y cũng có thể giúp xác định thêm phạm vi tìm kiếm.
Các hồ sơ của Đội K71, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh, cùng tài liệu của các cơ quan chính sách, ban liên lạc truyền thống và chính quyền địa phương có thể cung cấp những dữ liệu về các đợt khảo sát, cất bốc, quy tập tại khu vực Bàu Ba Dũng. Những phần mộ thiếu thông tin hoặc chưa xác định được danh tính tại các nghĩa trang liệt sĩ trong khu vực cũng cần được rà soát, đối chiếu với danh sách hy sinh của đơn vị.
4. Xin giúp người cháu đưa ông trở về
Người đại diện gia đình gửi thư đề nghị hỗ trợ là bà Nguyễn Thị Lâm, hiện cư trú tại số 120, đường Trường Chinh, phường Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Bà là cháu ngoại, gọi liệt sĩ Vũ Viết Song bằng ông.
Khi Vũ Viết Song hy sinh, ông mới 23 tuổi và chưa có gia đình riêng. Nay cha mẹ cùng các anh em ruột của ông đều đã qua đời. Vì vậy, trách nhiệm gìn giữ ký ức và tiếp tục hành trình tìm kiếm được trao lại cho thế hệ cháu, chắt.
Gia đình kính mong Ban điều hành Dự án “Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” – Vietnam Wartime Accounting Initiative (TTU-VWAI), do Đại học Công nghệ Texas chủ trì, cùng Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển hỗ trợ phổ biến thông tin, kết nối tư liệu và tìm kiếm nhân chứng.
Thông qua việc nghiên cứu, đối chiếu các nguồn tài liệu chiến tranh, hồ sơ thu giữ, bản đồ, báo cáo tác chiến và những nguồn tư liệu liên quan, TTU-VWAI đang góp phần hỗ trợ công tác tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh. Với trường hợp liệt sĩ Vũ Viết Song, những thông tin từ phía Hoa Kỳ nếu có liên quan đến hoạt động quân sự tại Bàu Ba Dũng trong ngày 06/10/1967 và các ngày lân cận có thể trở thành nguồn tham khảo quan trọng để phối hợp xác minh.
Gia đình đặc biệt mong nhận được thông tin từ:
– Các cựu chiến binh Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 1, Sư đoàn 9 từng chiến đấu tại Tây Ninh trong giai đoạn 1966–1967;
– Cán bộ quân y, thông tin, vận tải, hậu cần hoặc những người từng tham gia an táng đồng đội sau trận đánh tại Bàu Ba Dũng ngày 06/10/1967;
– Ban liên lạc truyền thống Trung đoàn 1 và Sư đoàn 9;
– Cán bộ, chiến sĩ Đội K71, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh qua các thời kỳ;
– Người dân địa phương từng biết vị trí chôn cất bộ đội tại khu vực Bàu Ba Dũng;
– Các cơ quan, đơn vị đang lưu giữ danh sách liệt sĩ, sơ đồ mộ chí, biên bản tìm kiếm và hồ sơ quy tập tại địa bàn liên quan;
– Những người có thông tin về hòm thư quân sự 91541 JB hoặc quá trình điều động quân từ Trung đoàn 210 vào chiến trường miền Nam trong năm 1966.
Mọi thông tin xin liên hệ: Bà Nguyễn Thị Lâm - Địa chỉ: Số 120, đường Trường Chinh, phường Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên; Điện thoại: 0912 366 090.
Đưa ông về gần gia đình không chỉ là nguyện vọng của riêng những người cháu. Đó còn là trách nhiệm tri ân đối với một người thanh niên đã rời lời ca tiếng hát, khoác áo lính và gửi lại tuổi hai mươi ba nơi chiến trường Tây Ninh. Những lá thư đã đi qua gần sáu thập niên vẫn đang chờ một lời hồi đáp – lời hồi đáp về nơi người viết chúng đang yên nghỉ.
Hà Nội, 30/9/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên Dự án TTU–VWAI)
