
Tháng 2/1968, một người công nhân trẻ của công trường muối Quất Đông có tên là Hà Văn Nhượng đã lặng lẽ tình nguyện nhập ngũ, mang theo điều gia đình chưa hay biết. Sáu tháng sau, ông hy sinh và nằm lại tại chiến trường Quảng Trị.
Năm mươi tám năm trôi qua, những người con gái của liệt sĩ Hà Văn Nhượng, tên trong hồ sơ quân đội là Nguyễn Văn Nhượng, vẫn mong tìm được nơi cha yên nghỉ. Lá đơn gửi Dự án TTU-VWAI ngày 05/11/2026 tiếp tục một hành trình tìm kiếm bằng tất cả lòng hiếu thảo và niềm hy vọng.
1- Người cha ra trận và bốn người con gái ở lại
Trong đơn đề nghị hỗ trợ tìm kiếm liệt sĩ, bà Hà Thị Toan, sinh năm 1965, kể về cha mình bằng những thông tin ngắn gọn. Ông Hà Văn Nhượng, sinh năm 1938, trước khi nhập ngũ làm công nhân tại công trường muối Quất Đông, Móng Cái, Quảng Ninh. Theo lời gia đình kể lại, ông Nhượng đã giấu người thân, tình nguyện đi bộ đội vào tháng 2/1968. Đến khi nhận giấy báo tử, gia đình mới biết ông đã nhập ngũ và hy sinh.
Một cuộc lên đường mà người ở nhà không kịp tiễn. Một tin báo tử cũng là lúc gia đình biết thêm về chặng đời cuối cùng của người chồng, người cha. Những điều ấy khiến câu chuyện trong lá đơn vượt ra ngoài những dòng kê khai thông thường, gợi lên một khoảng trống mà thời gian chưa thể khỏa lấp.
Ông có bốn người con gái. Bà Toan là người con thứ ba, mới khoảng ba tuổi khi cha hy sinh. Ở tuổi ấy, một đứa trẻ chưa thể hiểu hết sự mất mát sẽ theo mình suốt cuộc đời. Rồi những người con lớn lên, có gia đình, có những lo toan riêng, nhưng câu hỏi cha đang nằm ở đâu vẫn còn nguyên.

Theo đơn của gia đình, vợ liệt sĩ mất năm 1991. Bà đã không kịp đón chồng trở về. Hiện người con gái cả, bà Hà Thị Ngoạn, đảm nhiệm việc thờ cúng liệt sĩ tại xã Hồng Minh, tỉnh Hưng Yên cũ, theo địa chỉ gia đình cung cấp trong đơn tháng 11/2026.
Gia đình cho biết liệt sĩ có Huân chương Chiến công hạng Ba, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang và Bằng Tổ quốc ghi công. Nhưng một vụ cháy nhà đã làm mất những giấy tờ ấy. Gia đình chỉ còn giữ được giấy báo tử.
Tờ giấy còn lại trở thành một căn cứ quan trọng để các con lần tìm dấu vết cha. Trên đó, ông được ghi tên Nguyễn Văn Nhượng. Trong các đơn trình bày, gia đình khẳng định tên khai sinh của ông là Hà Văn Nhượng. Sự khác nhau về họ cần được lưu ý khi tra cứu, đối chiếu hồ sơ và tìm nhân chứng, để những thông tin liên quan đến cùng một người không bị bỏ sót.
Đằng sau hai tên gọi ấy là một người cha, một cuộc đời đã dừng lại ở tuổi ba mươi và một gia đình vẫn mong có ngày được đứng trước phần mộ của ông.
2- Lần theo hồ sơ về địa danh Tây Cam Lộ
Ngày 02/8/2023, bà Hà Thị Toan làm đơn đề nghị Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Sư đoàn 320 cung cấp thông tin về nơi cha hy sinh. Ngày 15/8/2023, Sư đoàn 320, khi đó thuộc Quân đoàn 3, ban hành Giấy xác nhận số 470/GXN-SĐ, cung cấp những dữ kiện quan trọng cho việc tìm kiếm.
Văn bản được lập trên cơ sở cuốn sổ “Danh sách liệt sĩ đơn vị e52 (số 3)” của Trung đoàn 52, số thứ tự 228, cùng dữ liệu liệt sĩ Sư đoàn 320 do Phòng Chính trị quản lý, lưu trữ.
Theo giấy xác nhận, liệt sĩ Nguyễn Văn Nhượng sinh năm 1938; quê quán ghi là Mĩ Khê, Minh Hòa, Duyên Hà, Thái Bình. Ông nhập ngũ tháng 2/1968; khi hy sinh mang cấp bậc Chuẩn úy, chức vụ “CV phó”, thuộc đơn vị c15/e52/f320, tức Đại đội 15, Trung đoàn 52, Sư đoàn 320. Ông hy sinh trong chiến đấu ngày 21/8/1968 tại Tây Cam Lộ, Quảng Trị; nơi an táng ban đầu được ghi là mai táng tại chỗ, cũng thuộc Tây Cam Lộ.

So với thông tin khái quát “Mặt trận phía Nam Quân khu 4” trên giấy báo tử, địa danh Tây Cam Lộ giúp gia đình có thêm căn cứ để khoanh vùng tra cứu. Tuy nhiên, đây vẫn là một phạm vi cần tiếp tục làm rõ. Hồ sơ được cung cấp chưa xác định vị trí cụ thể của ngôi mộ ban đầu, cũng chưa có kết luận về việc hài cốt liệt sĩ đã được quy tập hay chưa.
Trong đơn, gia đình còn nêu đầu mối “ngã ba Cây Khế”, thuộc khu vực Cam Lộ, cùng thông tin về việc đơn vị bị đánh khi trú quân. Đây là những chi tiết do gia đình cung cấp, cần được đối chiếu với nhân chứng, lịch sử đơn vị và tài liệu chiến trường. Chỉ khi các nguồn thông tin gặp nhau, một địa danh trong ký ức mới có thể giúp xác định khu vực tìm kiếm trên thực địa.
Ngày 19/6/2024, tại Công văn số 2088/SLĐTBXH-NCC trả lời bà Toan, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Quảng Trị hướng dẫn gia đình gửi đơn đến Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh để được giải đáp về địa bàn và công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Văn bản này là một chỉ dẫn về nơi tiếp nhận đề nghị, chưa phải kết quả xác minh nơi an táng hiện nay của ông.
Những lá đơn, giấy xác nhận và công văn trả lời cho thấy gia đình đã bền bỉ tìm kiếm thông tin qua nhiều năm. Mỗi dữ kiện được bổ sung đều đáng quý, nhưng từ hồ sơ đến vị trí một ngôi mộ vẫn còn khoảng cách cần sự chung tay của nhiều người.
3- Chung tay để người lính có một ngày trở về
Trong đơn ngày 05/11/2026 gửi Dự án “Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (TTU-VWAI), bà Hà Thị Toan tha thiết đề nghị hỗ trợ truyền thông, kết nối thông tin và tìm kiếm hài cốt cha. Theo gia đình, năm 2025, hai người cháu ruột của liệt sĩ đã được lấy mẫu máu phục vụ công tác xác định danh tính liệt sĩ. Đó là thêm một sự chuẩn bị cho hy vọng đoàn tụ, dù kết quả tìm kiếm vẫn còn ở phía trước.
Điều gia đình cần lúc này là những thông tin có thể kiểm chứng: ký ức của đồng đội Đại đội 15, Trung đoàn 52, Sư đoàn 320 hoạt động ở Tây Cam Lộ trong tháng 8/1968; người biết trường hợp hy sinh, mai táng ông Nguyễn Văn Nhượng; tài liệu về khu vực có tên gọi ngã ba Cây Khế; hoặc hồ sơ quy tập từ địa bàn liên quan.
Một người từng tham gia mai táng có thể nhớ hướng đi từ nơi trú quân. Một người dân có thể biết tên gọi cũ của một ngã ba. Một cuốn sổ quy tập có thể lưu lại địa điểm phát hiện hài cốt. Những thông tin nhỏ, nếu được ghi nhận đầy đủ và đối chiếu cẩn trọng, có thể giúp nối tiếp phần đường gia đình còn dang dở.

Câu chuyện của gia đình liệt sĩ Hà Văn Nhượng cũng nhắc chúng ta về ý nghĩa cụ thể của văn hóa tri ân. Lòng biết ơn được thể hiện qua sự quan tâm đến nỗi chờ đợi của thân nhân, qua việc giữ gìn một tài liệu cũ, chia sẻ đúng một thông tin, giúp kết nối một nhân chứng. Mỗi việc làm ấy đều có thể góp phần đưa người đã khuất đến gần hơn với gia đình.
Thời gian khiến việc tìm kiếm thêm khó khăn. Những người từng có mặt trên chiến trường năm ấy ngày một cao tuổi; địa hình, cây cối và tên gọi địa phương cũng có thể đã thay đổi. Vì vậy, việc tìm gặp nhân chứng, ghi lại ký ức và đối chiếu hồ sơ cần được thực hiện sớm, với sự phối hợp của gia đình, đồng đội và các cơ quan có trách nhiệm.
Bạn đọc, các cựu chiến binh, người dân và những người từng tham gia tìm kiếm, quy tập tại khu vực Tây Cam Lộ nếu biết thông tin về liệt sĩ Hà Văn Nhượng, tên trong hồ sơ là Nguyễn Văn Nhượng, sinh năm 1938, hy sinh ngày 21/8/1968, thuộc Đại đội 15, Trung đoàn 52, Sư đoàn 320, xin liên hệ với con gái liệt sĩ là bà Hà Thị Toan, điện thoại 0349 568 459.
Năm mươi tám năm sau ngày người cha ngã xuống, các con vẫn mong một lần được thắp hương trước phần mộ có tên ông. Mong rằng lời tìm kiếm này sẽ đến được với người còn giữ một ký ức, một trang ghi chép hay một đầu mối hữu ích, để hành trình đón cha về có thêm cơ hội đi đến đích.
Hà Nội, 16/11/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên Dự án TTU–VWAI)