Nội dung báo cáo cho biết: Đêm 4, rạng sáng 5/3/1968, có 10 chiếc xe tăng T-34 của QĐNDVN tiến từ địa phận Bình Dương cũ đến Lộc Ninh. Đoàn xe đã bị tấn công bởi Không quân Hoa Kỳ khi đang trên đường hướng tới xã Lộc Ninh, tỉnh Tây Ninh cũ, ở vị trí lưới 48P XT 39 630 (HQC Indian 1960). Hậu quả là 2 trong số 10 chiếc T-34 nói trên đã bị không quân Mỹ bắn cháy. Số còn lại cùng các binh sĩ đã rút lui vào rừng.
Các sự việc, nhân sự được báo cáo ngắn gọn trong hồ sơ không cung cấp rõ chi tiết sự đụng độ, nhưng cung cấp thông tin về 2 trường hợp đối phương tử trận là “Brigadier General” (tiếng Anh được dịch là “Chuẩn tướng”, nhưng trong thực tế, hệ thống quân hàm của QĐNDVN không có cấp bậc này, mà chỉ có Đại tá, rồi Thiếu tướng) Hoang Van Thai (có thể là Hoàng Văn Thái) và Trung tá Lam Son (có thể là Lam Sơn), cùng 2 xe tăng bị bắn cháy. Ngoài ra, có thể còn có thể một số trường hợp tử vong khác, nhưng không được ghi nhận. Bởi kíp lái T-34-76 (đời đầu) thường gồm 4 người, trong khi dòng T-34-85 (đời sau) thường gồm 5 người.
Được biết, T-34 là loại xe tăng hạng trung, do Liên Xô sản xuất từ năm 1940 đến năm 1958. Thông số kỹ thuật của T-34: trọng lượng 26,5 tấn, dài 6,68m, ngang 3m, cao 2,45m. Xe được trang bị động cơ Diesel có công suất 500 mã lực, khả năng di chuyển cơ động với tốc độ tối đa lên tới 53km/h và tầm hoạt động tối đa khoảng 240km. Về mặt hỏa lực, T-34 được trang bị pháo chính 85mm Zis-s-53 hoặc D-5T; 1 súng máy DT đồng trục với pháo chính, cỡ nòng 7,62mm; 1 súng máy DT ở mặt giáp trước sử dụng bởi xạ thủ súng máy ngồi song song với lái xe. Ngoài ra T-34 của Việt Nam còn được bổ sung thêm súng máy DSHK cỡ nòng 12,7mm trên tháp pháo để bắn máy bay tầm thấp cũng như bộ binh của địch. Với thiết kế nhỏ, gọn, dễ di chuyển, dễ sửa chữa T-34 khá phù hợp khi hoạt động trên địa hình phức tạp. Trong Thế chiến II, xe tăng T-34 đã lập nhiều chiến công như huyền thoại của Hồng quân Liên Xô.
Ngày 13/7/1960, chuyến tàu chở những chiếc xe tăng đầu tiên do Liên Xô viện trợ cho Việt Nam đã đến ga Vĩnh Yên (tỉnh Vĩnh Phúc cũ). Sau đó, báo chí đã công khai chiếc xe tăng T-34 mang số 137 đã tiến công quân Mỹ lần đầu tiên trong Chiến dịch đường 9 – Nam Lào, tháng 3/1971. Cũng năm 1971, T-34 còn tham gia Chiến dịch Cánh đồng Chum tại Lào. Các xe tăng đã dẫn đầu mũi tấn công, chi viện bộ binh tiêu diệt từng lô cốt công sự, đánh chiếm các cứ điểm… Trước đó, tại trận đánh Làng Vây nổi tiếng, tháng 2/1968, QĐNDVN đã lần đầu tiên sử dụng xe tăng xung trận, nhưng là loại xe lội nước PT-76, không phải loại xe T-34.
Theo nội dung báo cáo của Tình báo Quân sự Mỹ có trong Hồ sơ F034603421968, thì 2 trong số 10 xe tăng T-34 đã bị không quân Mỹ phá hủy trong cuộc giao tranh ngày 5/3/1968. Ngoài thông tin về 2 sĩ quan cao cấp là Hoang Van Thai và Lam Son hi sinh (tài liệu không nói rõ tại sao biết họ tên 2 người này?), còn có thể phát sinh thêm thương vong đối với lực lượng bên trong các phương tiện bị trúng hỏa lực, với 2 kíp lái. Tuy nhiên, những người lính xe tăng nếu bị hi sinh trong xe, thường không thu được thi thể và hài cốt, vì nhiệt độ quá nóng của xe tăng khi bị cháy.
Hồ sơ chứng tích nêu trên cung cấp vị trí 2 chiếc xe tăng T-34 bị bắn cháy là ở vị trí lưới 48P XT 394 630 theo hệ quy chiếu Indian Datum 1960, tức 11.42246, 106.27780 theo hệ quy chiếu WGS84. Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu sơ bộ, chuyên viên đã thực hiện sàng lọc nhanh thông tin trên cổng thông tin “Truy tìm Liệt sĩ”. Kết quả cho thấy chưa xác định được hồ sơ nào có thể xem là trùng khớp hoặc gần trùng khớp với hai cá nhân nêu trên; mặc dù xuất hiện một số trường hợp trùng tên hoặc trùng năm hy sinh. Thêm nữa, địa điểm và thời gian hy sinh cũng không tương đồng với thông tin trong hồ sơ CDEC. Thực trạng này cho thấy, tính đến thời điểm rà soát, chưa có cơ sở để khẳng định 2 cá nhân đã được xác minh danh tính.
Là một người nghiên cứu tư liệu chiến tranh nhiều năm, chúng tôi nhận thấy sự kiện trong Hồ sơ F034603421968 rất khó diễn ra thực tế và nó giống như một dạng tin "Tình báo hoang tưởng". Xin công khai để bạn đọc tham khảo thêm và có cái nhìn đa chiều.
Hà Nội, 23/2.2026
TTNL
