Có những hồ sơ chiến tranh chỉ dày vài trang giấy, nhưng lại cất giữ số phận của cả một đời người. Gần 60 năm trước, trong một cuốn sổ tay của Trạm Thông tin – Giao liên C55 bị quân đội Hoa Kỳ thu giữ tại chiến trường Bình Long, tên của hai chàng trai mới ngoài đôi mươi được ghi lại rất ngắn gọn: Vũ Văn Lợi và Nguyễn Văn Khức. Kể từ đó, dấu vết của họ gần như chìm khuất trong dòng chảy lịch sử. Họ đã anh dũng hy sinh trên tuyến giao liên? Hay may mắn trở về sau chiến tranh và đang sống lặng lẽ ở một miền quê nào đó? Câu hỏi ấy, đến hôm nay, vẫn chưa có lời giải...
1- Hai cái tên còn lại trong cuốn sổ tay mùa xuân năm 1967
Hồ sơ CDEC F034602081885 (Log Number 03-2404-67) do nhà nghiên cứu Phạm Thị Hồng Hà và nhóm biên tập của TTU-VWAI thực hiện, là bản trích dịch tiếng Anh của hai cuốn sổ tay thuộc lực lượng Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, bị lực lượng Hoa Kỳ thu giữ ngày 8/3/1967 tại khu vực Bình Long. Trong số những thông tin được dịch lại có các Bản khai lý lịch cá nhân (Personal History Statements – PHS) của chín cán bộ, chiến sĩ thuộc Trạm Thông tin – Giao liên Quận 55 (Trung đội An Lộc – C55), đơn vị trực thuộc E24-A302 hoạt động trên địa bàn Lộc Ninh – An Lộc.
Những dòng khai ấy không phải để lưu danh, càng không phải để kể công. Chúng chỉ đơn giản là những bản lý lịch nội bộ của những người lính giao liên, ghi tên tuổi, quê quán, gia đình và quá trình tham gia cách mạng. Có lẽ khi cầm bút viết những dòng ấy, không ai nghĩ rằng gần sáu thập kỷ sau, chúng lại trở thành một trong những tư liệu quý giá để lần tìm thân phận con người. Trong số chín bản khai còn lưu lại, hai cái tên đặc biệt gây chú ý là Vũ Văn Lợi và Nguyễn Văn Khức.
Vũ Văn Lợi sinh năm 1945, quê xóm Bưng, Lộc Ninh, tỉnh Bình Long cũ. Hồ sơ cho biết anh sinh ra trong một gia đình người Kinh theo Phật giáo, biết đọc, biết viết. Cha là Vũ Văn Hợi, mẹ là Vũ Thị Xuân, đều sống tại xóm Bưng. Ngày 30/7/1964, chàng trai mười chín tuổi rời gia đình tham gia cách mạng. Ban đầu làm công tác phong trào địa phương, đến ngày 2/2/1965 chính thức về công tác tại Trạm Giao liên C55 và được kết nạp Đoàn Thanh niên ngày 26/3/1965.
Nguyễn Văn Khức sinh năm 1946 tại ấp Lộc An, tỉnh Bình Long. Hồ sơ ghi anh là người Thượng (Montagnard), xuất thân nông dân nghèo, học hết lớp 4, không theo tôn giáo và cũng là thành viên của Trạm Giao liên C55. Chỉ vài dòng lý lịch ngắn ngủi ấy đã phản ánh sự tham gia của đồng bào dân tộc thiểu số trong mạng lưới giao liên chiến trường miền Đông Nam Bộ những năm khốc liệt nhất của cuộc chiến.
2- Những người lính thầm lặng trên tuyến giao liên
Nếu bộ đội chủ lực là những người trực tiếp cầm súng xung phong, thì lực lượng giao liên chính là những "mạch máu" âm thầm nuôi dưỡng chiến trường.
Họ dẫn đường, đưa thư, vận chuyển tài liệu, đưa thương binh vượt qua những cánh rừng đầy bom đạn, bảo đảm liên lạc giữa các đơn vị. Công việc tưởng như giản đơn nhưng lại vô cùng hiểm nguy, bởi họ thường hoạt động độc lập, ít vũ khí, luôn đối mặt với phục kích, biệt kích và các cuộc càn quét.
Tài liệu CDEC cho thấy Trạm Giao liên C55 không chỉ thực hiện nhiệm vụ liên lạc mà còn tham gia thu thập, cập nhật các thông tin về hoạt động của quân đội Hoa Kỳ và Quân lực Việt Nam Cộng hòa tại khu vực Lộc An. Cuốn sổ tay thứ hai, được ghi chép từ tháng 9/1966 đến đầu tháng 3/1967, phản ánh các hoạt động quân sự, danh sách đào binh, kế hoạch hoạt động dịp Tết và nhiều thông tin tình báo chiến thuật ở cấp địa phương.
Điều đó cho thấy những người giao liên như Vũ Văn Lợi và Nguyễn Văn Khức không chỉ làm nhiệm vụ chuyển công văn hay dẫn đường. Họ còn là những mắt xích quan trọng trong cả hệ thống bảo đảm thông tin của chiến trường Bình Long.
3- Sau gần sáu mươi năm, họ đang ở đâu?
Đó có lẽ là câu hỏi day dứt nhất mà hồ sơ CDEC F034602081885 đặt ra. Hai chàng trai tuổi đôi mươi có tên trong cuốn sổ tay giao liên mùa xuân năm 1967 ấy, hôm nay còn ai biết họ đang ở đâu?
Họ đã ngã xuống trên một tuyến đường rừng nào đó giữa Lộc Ninh và An Lộc? Hay đã vượt qua chiến tranh, trở về quê hương, lặng lẽ sống cuộc đời của một người nông dân bình dị, không ai biết rằng tên mình từng nằm trong một hồ sơ tình báo quân sự của Hoa Kỳ?
Cho đến thời điểm hiện nay, nhóm nghiên cứu của Dự án "Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh" (TTU–VWAI) chưa tìm thấy tài liệu khẳng định số phận cuối cùng của Vũ Văn Lợi và Nguyễn Văn Khức. Hồ sơ CDEC chỉ ghi nhận sự hiện diện của họ trong mạng lưới giao liên C55 trước tháng 3/1967, hoàn toàn không phản ánh diễn biến sau đó.
Chính vì vậy, mỗi dòng tư liệu tưởng như rất nhỏ lại có thể trở thành một đầu mối quan trọng. Nếu Vũ Văn Lợi đã hy sinh, bản khai lý lịch này có thể là chìa khóa giúp xác minh thân nhân và đối chiếu danh tính khi phát hiện các khu chôn cất chưa được biết đến. Nếu Nguyễn Văn Khức còn sống hoặc đã có con cháu, hồ sơ này sẽ là chứng tích quý giá bổ sung cho ký ức của cả một gia đình và một cộng đồng người dân tộc thiểu số từng góp phần làm nên mạng lưới giao liên nơi tuyến lửa.
4- Mỗi hồ sơ chiến tranh đều đang chờ được "đánh thức"
Trong hàng triệu trang tài liệu chiến tranh hiện còn lưu giữ tại các kho lưu trữ quốc tế, không ít hồ sơ chỉ ghi vài dòng về một con người. Nhưng chính những dòng chữ tưởng như vô tri ấy lại có thể nối liền quá khứ với hiện tại.
Đó là lý do TTU–VWAI đang kiên trì hồi hương, dịch thuật và phân tích các hồ sơ CDEC, với mong muốn không để bất kỳ người lính nào bị lãng quên chỉ vì tên của họ nằm trong một cuốn sổ tay cũ.
Hồ sơ F034602081885 không chỉ giúp tái hiện hoạt động của Trạm Giao liên C55, mà còn gợi mở những giả thuyết điều tra về các tuyến vận chuyển, địa điểm trú quân, nơi trung chuyển thương binh và cả khả năng tồn tại những khu chôn cất sơ cấp chưa được ghi nhận tại khu vực Lộc Ninh – Bình Long.
Quan trọng hơn, nó nhắc chúng ta rằng phía sau mỗi bản khai lý lịch là một cuộc đời có cha mẹ, có quê hương, có những ước mơ còn dang dở.
5- Mong cộng đồng cùng trợ giúp và lên tiếng
TTU–VWAI tha thiết mong rằng, sau khi bài viết này được công bố, sẽ có thêm những cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử hoặc thân nhân tại khu vực Lộc Ninh, An Lộc, Bình Phước, Đồng Nai, đặc biệt là những người từng hoạt động tại Trạm Giao liên C55, E24-A302 hoặc các đơn vị liên quan trong giai đoạn 1964–1967, cùng chia sẻ thông tin.
Chúng tôi cũng mong có thể tìm được thân nhân của Vũ Văn Lợi, sinh năm 1945, quê xóm Bưng, Lộc Ninh, và Nguyễn Văn Khức, sinh năm 1946, người dân tộc Thượng quê Lộc An.
Biết đâu, ở một vùng quê nào đó, vẫn còn người nhớ đến hai chàng trai đã từng khoác ba lô đi làm giao liên giữa những cánh rừng Bình Long gần sáu mươi năm trước. Và biết đâu, từ vài dòng chữ trong một cuốn sổ tay cũ, một cuộc đoàn tụ mới sẽ bắt đầu...
Hà Nội, 05/7/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên của Dự án TTU-VWAI)
