Đêm ngày 3 rạng ngày 4 tháng 12 năm 1973, Trung đoàn Đặc công 429 phối hợp chặt chẽ với các đơn vị Bộ binh và Xe tăng tăng cường, đồng loạt tổ chức tiến công tiêu diệt Chi khu Kiến Đức.
Sau khi quân và dân ta mưu trí đánh chiếm hoàn toàn căn cứ Bù Bông vào ngày 4 tháng 11 năm 1973, đồng thời đánh thiệt hại nặng các Tiểu đoàn 246, Tiểu đoàn 247 thuộc Quân khu 2 và một số đơn vị phối thuộc khác của địch, ta đã giải phóng một vùng rộng lớn kéo dài từ Đắk Song – Tuy Đức – Bù Bông và dọc theo trục Đường 14 xuống phía Nam 9 km . Bị đòn đau bất ngờ, Bộ chỉ huy Quân đoàn 2 Ngụy Sài Gòn lập tức tập trung binh lực, phương tiện chiến tranh hòng mở các đợt phản kích quyết liệt nhằm tái chiếm khu vực Bù Bông, đồng thời ráo riết củng cố, xây dựng Chi khu Kiến Đức thành một căn cứ quân sự vững chắc, sừng sỏ.
Vào ngày 5 tháng 11 năm 1973, địch sử dụng máy bay trực thăng vũ trang tổ chức cơ động Chiến đoàn 53 (thuộc Sư đoàn 23 Bộ binh) dập xuống khu vực Kiến Đức, Nhân Cơ và cầu Doãn Văn . Chúng phối hợp điều động lực lượng Liên đoàn Biệt động quân 21, Chiến đoàn 44 (thuộc Sư đoàn 23 Bộ binh), 2 Trung đoàn thiết giáp (Trung đoàn 8 và Trung đoàn 19 thiếu) cùng 8 khẩu pháo lớn tiến lên khu vực Đức Lập, đồng thời tung Chiến đoàn 45 (thuộc Sư đoàn 23 Bộ binh) xuống khu vực Gia Nghĩa.
Do dự đoán chính xác âm mưu lấn chiếm của địch, quân ta đã chủ động chặn đánh giặc một cách quyết liệt . Trung đoàn Bộ binh 271 tổ chức đánh chặn địch ở khu vực phía Bắc Tuy Đức tại ngã ba Đắk Song . Trung đoàn Bộ binh 205 tổ chức đánh chặn địch ở phía Nam Bù Bông 9 km tại cao điểm 772, buộc toàn bộ cánh quân Ngụy phải dừng lại tại các khu vực kể trên để củng cố lại đội hình.
Trước tình thế biến động, Bộ chỉ huy chiến dịch chủ trương tiếp tục mở các mũi tiến công tiêu diệt phần lớn lực lượng của Sư đoàn 23 Bộ binh và các đơn vị quân Ngụy Sài Gòn trên mặt trận Tây Quảng Đức, quyết tâm xóa sổ đại bộ phận Chiến đoàn 53 Ngụy nhằm làm thất bại hoàn toàn âm mưu phản kích tái chiếm Bù Bông, bảo vệ vững chắc vùng mới được giải phóng.
Thực hiện chủ trương chiến lược đó, Bộ chỉ huy chiến dịch đã huy động lực lượng tinh nhuệ của Trung đoàn Đặc công 429, phối thuộc cùng 1 đại đội bộ binh thuộc Trung đoàn 205 (E205), 2 đại đội tăng thiết giáp (trang bị 4 xe T-59 và 4 xe K-63) thuộc Đoàn M26, cùng một số binh khí kỹ thuật khác để tiến công tiêu diệt Chi khu Kiến Đức . Trận đánh được đặt dưới sự chỉ huy trực tiếp của đồng chí Nguyễn Xuân Tình và đồng chí Lê Sự.
I. TÌNH HÌNH CHUNG
1. Địa hình thực địa
Chi khu Kiến Đức được địch xây dựng kiên cố trên bình độ 700, nằm ngay tại khu vực ngã ba chiến lược giao nhau của Lộ 14 đi Đồng Xoài, Gia Nghĩa và Tuy Đức . Địa hình xung quanh cứ điểm là các điểm cao tương đối trống trải.
- Phía Bắc: Tính từ hệ thống hàng rào ngoài cùng trở ra khoảng 50 mét là địa bàn ấp Ba So 1 và Ba So 2 nằm dọc hai bên Lộ 14 . Cách đó chừng 3 km là ấp Ba So 3 . Xen kẽ bên trong các ấp và vùng phụ cận là diện tích nương rẫy bỏ hoang, cỏ tranh mọc um tùm cùng cây cối lúp xúp, một số nơi có các đồi cây che khuất.
- Các hướng từ Tây qua Tây Nam về phía Đông: Nằm sát ngay hệ thống hàng rào khu gia binh và các ấp chiến lược . Tính từ hàng rào ngoài cổng chi khu ra khoảng 150 đến 200 mét là một dải bãi cỏ trống trải, tiếp nối sau đó là khu vực rừng non và nương rẫy canh tác của người dân địa phương.
- Hệ thống sông suối: Ở phía Bắc, cách cứ điểm khoảng 750 mét có dòng suối B’Lao chảy dọc theo hướng từ Tây sang Đông . Ngoài ra, trong khu vực trận địa còn đan xen nhiều con suối nhỏ và các vùng tụ thủy dã chiến.
- Mạng lưới đường giao thông: Từ hướng Tây Nam có trục Đường 14 chạy xuyên qua hướng lên ngã ba Tuy Đức và xuống Đồng Xoài . Từ Lộ 14 có một con đường đất lớn chạy băng qua khu gia binh ở hướng Tây Nam tiến về hướng Đông Bắc đi Gia Nghĩa .
Ngoài ba trục đường chính kể trên, trong khu vực chiến sự còn có rất nhiều đường đất và đường mòn dân sinh rất thuận lợi cho xe cơ giới, phương tiện chiến tranh của địch cơ động bố trí lực lượng, đồng thời giúp chúng dễ dàng quan sát, phát hiện để ngăn chặn quân ta từ cự ly xa . Tuy nhiên, ở góc độ ngược lại, địa hình này cũng tạo điều kiện thuận lợi cho quân ta bám nắm quan sát địch, dễ dàng triển khai lực lượng hành quân tiếp cận vào mục tiêu.
Đặc điểm thời tiết: Thời điểm cuối năm, thời tiết chiến trường chuyển rét đậm, trên các điểm cao gió lộng thổi mạnh liên tục . Yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của bộ đội Đặc công khi làm nhiệm vụ bắt buộc phải cởi trần, bôi bùn trát đất để hóa trang luồn sâu, đồng thời anh em rất dễ để lại dấu vết thực địa khi cơ động di chuyển lực lượng.
2. Tình hình bố phòng của địch
Vào ngày 5 tháng 11, địch sử dụng máy bay trực thăng vũ trang tổ chức cơ động Chiến đoàn 53 dập xuống khu vực Kiến Đức, Nhân Cơ và cầu Doãn Văn .
Tại Chi khu Kiến Đức, hỏa lực và lực lượng địch tập trung chốt giữ bao gồm :
- Sở chỉ huy Chiến đoàn 53 (thuộc Sư đoàn 23 Bộ binh Ngụy).
- Sở chỉ huy Chi khu Kiến Đức.
- Sở chỉ huy Tiểu đoàn 1 thuộc Chiến đoàn 53.
- Lực lượng phối thuộc khác: 1 đại đội bộ binh chủ lực, 1 đại đội bảo an, 1 đại đội thám báo tinh nhuệ và 1 đại đội pháo binh hạng nặng.
Tổng quân số giặc tập trung tại Chi khu Kiến Đức dao động trong khoảng từ 350 đến 400 tên . Cứ điểm được xây dựng theo cấu trúc hình tròn chính quy, đường kính trận địa rộng khoảng từ 250 đến 300 mét . V vị trí Sở chỉ huy đầu não được bố trí nằm ngay chính giữa lõi chi khu, các lực lượng binh chủng phối thuộc khác được dàn quân đóng giữ xung quanh.
Ở hướng Tây Nam có con đường chính dẫn thẳng vào bên trong chi khu . Xung quanh trận địa, sát với lớp hàng rào lõi trong cùng, địch cho xây dựng hệ thống gồm 8 chiếc lô cốt bê tông cốt thép kiên cố hình hộp vuông, chiều cao mỗi chiếc khoảng từ 2 đến 4 mét . Phía bên ngoài vách lô cốt được xếp thêm các bao cát gia cường với độ dày từ 0,8 đến 1,2 mét . Hệ thống các lô cốt này được kết nối liên hoàn với nhau bằng một tuyến chiến hào sâu từ 0,8 đến 1 mét, hai bên thành chiến hào được ghép bằng gỗ tấm chắc chắn, cứ cách cự ly 5 mét lại được bố trí một ụ chiến đấu.
Có đến hai phần ba số lượng công sự phòng thủ trong chi khu được cấu trúc theo kiểu nửa chìm nửa nổi bằng khung gỗ đắp đất, phía trên nắp công sự được xếp các lớp bao cát dày 0,8 mét nhằm chống hỏa lực pháo kích . Riêng tại khu vực Sở chỉ huy chi khu, địch cho xây dựng hệ thống hầm ngầm bê tông cực kỳ kiên cố, có đường hầm mật thoát ra ngoài với 2 cửa lên xuống được bố trí thiết kế nằm ở hai bên tòa nhà làm việc của Quận trưởng
Hệ thống vật cản: Bao bọc xung quanh chi khu là một mạng lưới dày đặc gồm từ 6 đến 8 lớp hàng rào kẽm gai các loại, bên trong các lớp rào được địch gài bẫy đan xen nhiều loại mìn chống bộ binh sát thương cao . Tại hướng Tây, địch tập trung bố trí bãi mìn chống tăng dày đặc ở hai bên trục đường dẫn vào chi khu . Giữa các khu vực đóng quân bên trong đều có một lớp hàng rào nội bộ để ngăn cách phân khu . Quanh khu vực lõi Sở chỉ huy được bao bọc bằng hệ thống rào bùng nhùng hoặc lưới thép chắn đạn B40, B41 .
Quy luật hoạt động của địch: Ban ngày, địch thường xuyên tung các toán quân ra ngoài tổ chức lùng sục, lẩn trút và trà trộn vào trong các khu dân cư để thăm dò, phát hiện nhằm mục đích bẻ gãy các mũi trinh sát của ta từ xa . Đêm đến, chúng rút quân về lại cứ điểm hoặc tổ chức các tổ phục kích bí mật, không theo bất kỳ quy luật thời gian và địa điểm nào tại những vị trí nghi vấn vòng ngoài . Bên trong chi khu, khoảng thời gian từ 18 giờ đến 23 giờ đêm thường diễn ra rất ồn ào; từ 23 giờ đêm đến 3 giờ sáng hôm sau trận địa hoàn toàn yên tĩnh; và từ 3 giờ sáng trở đi, từng tốp lính Ngụy thường tụ tập đốt lửa để sưởi ấm . Lực lượng gác của địch tổ chức canh gác nghiêm ngặt trên các chòi lô cốt cao và liên tục sử dụng xe ô tô tuần tra chạy dọc theo tuyến đường xung quanh chi khu .
3. Tình hình về phía ta
Đặc điểm của đơn vị: Sau thắng lợi vang dội trong trận bẻ gãy căn cứ Bù Bông, đội hình Trung đoàn Đặc công 429 được cấp trên cho rút về để tổ chức củng cố, ổn định lại lực lượng . Hệ thống biên chế, trang bị vũ khí đạn dược của đơn vị lúc này tương đối hoàn chỉnh . Toàn thể cán bộ, chiến sĩ trong trung đoàn đều đã được kinh qua thử thách thực chiến từ đợt I chiến dịch, many đồng chí được khen thưởng kịp thời nên tinh thần tư tưởng bộ đội vô cùng tin tưởng, phấn khởi, sẵn sàng nhận mọi mệnh lệnh chiến đấu từ cấp trên giao phó .
Tuy nhiên, đơn vị vẫn gặp phải một số khó khăn: Các phương tiện kỹ thuật phục vụ cho công tác chỉ huy và hoạt động của bộ đội còn thiếu thốn . Đây là lần đầu tiên đơn vị tham gia một trận đánh lớn theo hình thức tác chiến hiệp đồng binh chủng nên kinh nghiệm thực tế chưa nhiều . Trận đánh huy động nhiều lực lượng vũ trang phối thuộc cùng tham gia, nên công tác giữ bí mật hành quân, tiếp cận mục tiêu gặp khó khăn lớn . Nhận mệnh lệnh từ Bộ Tư lệnh chiến dịch, vào ngày 28 tháng 11 năm 1973, toàn Trung đoàn 429 đã hoàn thành công tác hành quân, áp sát chiếm lĩnh trận địa tại khu vực Kiến Đức .
Tình hình nhân dân địa phương: Hầu hết cư dân sinh sống tại khu vực này là đồng bào dân tộc thiểu số, nguồn sống chủ yếu dựa vào nghề làm nương rẫy và khai thác lâm sản, gỗ rừng, mức sống nhìn chung tương đối khá . Do bị chính quyền địch khống chế, kìm kẹp và bủa vây bằng hệ thống ấp chiến lược suốt một thời gian dài, lại có nhiều mối liên hệ, ràng buộc thân nhân với phía địch nên tinh thần giác ngộ cách mạng của đại bộ phận quần chúng còn nhiều hạn chế, thậm chí còn tồn tại thành kiến với ta . Bởi vậy, khi người dân vô tình bắt gặp tổ trinh sát của ta hoạt động, họ thường đi báo cáo lại cho quân địch biết . Điều này đòi hỏi công tác dân vận và bảo mật hành quân của bộ đội phải được thực hiện cực kỳ nghiêm ngặt .
(Còn tiếp)
(*) Địa danh lịch sử Chi khu Kiến Đức thời kỳ đó nay tương ứng với địa bàn xã Kiến Đức, tỉnh Lâm Đồng
Tài liệu viết bài
- Quân sử Việt Nam
- Trần Công Sơn CCB Trung đoàn đặc công 429 đồng biên tập ( số điện thoại 0913002023)
- Nguyễn Minh CCB thương binh Trung đoàn đặc công 429, người trực tiếp tham gia đánh trận Kiến Đức ( Số điện thoại ;0376.455.948)
