Khi nông sản trở thành một phần của trải nghiệm
Ở Bản Liền, cây chè Shan tuyết từ lâu đã gắn với đời sống của đồng bào Tày. Người dân chăm chè, hái chè, chế biến chè; những công việc quen thuộc ấy giờ còn giúp du khách hiểu thêm về vùng đất và con người nơi đây. Một chuyến đến Bản Liền có thể bắt đầu giữa đồi chè, tiếp nối bằng trải nghiệm hái, sao chè và kết thúc bên chén trà được làm ra ngay tại địa phương.
Năm 2026, Bản Liền có 1.219 ha chè. Riêng quý I, xã thu hoạch 65 tấn chè búp tươi và đón 3.919 lượt khách du lịch, trong đó có 182 lượt khách quốc tế. Chè búp tươi sản xuất theo hướng hữu cơ, đạt tiêu chuẩn VietGAP được Hợp tác xã chè hữu cơ Bản Liền thu mua với giá từ 18.000 đến 20.000 đồng/kg. Những con số ấy cho thấy cây chè đang đem lại giá trị trên cả hai hướng: sản phẩm nông nghiệp và trải nghiệm du lịch.
Điều đáng quý là du khách tìm đến Bản Liền vì một đời sống lao động có thật. Đồi chè cần được chăm sóc để có búp tốt, sản phẩm cần bảo đảm chất lượng để giữ thị trường, còn hoạt động đón khách cần tôn trọng nhịp sống và văn hóa của người dân. Khi các khâu ấy gắn được với nhau, một hộ làm chè có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm; người làm dịch vụ có thêm điều để kể về quê hương; hợp tác xã có thêm con đường đưa nông sản đến người tiêu dùng.
Tháng 7 và tháng 8/2026, đại diện xã Bản Liền cùng thành viên hợp tác xã du lịch đã đến Sin Suối Hồ, tỉnh Lai Châu, tìm hiểu kinh nghiệm tổ chức du lịch cộng đồng. Chuyến đi cho thấy địa phương đang quan tâm đến những việc cụ thể: giữ cảnh quan sạch đẹp, phát triển dịch vụ lưu trú, bảo tồn nghề thủ công và tạo điều kiện để người dân cùng tham gia quản lý, hưởng lợi. Kinh nghiệm từ nơi khác sẽ chỉ có giá trị khi được lựa chọn cho phù hợp với văn hóa Tày, vùng chè và điều kiện của từng thôn ở Bản Liền.
Giữ bản sắc để sinh kế đi đường dài
Nếu Bản Liền có câu chuyện của chè Shan tuyết, Mù Cang Chải lại được nhận diện bằng những thửa ruộng bậc thang và đời sống văn hóa vùng cao. Dịp nghỉ lễ Quốc khánh năm 2026, địa phương đón khoảng 27.000 lượt khách, doanh thu du lịch ước đạt 48,5 tỷ đồng. Dòng khách ấy mang đến việc làm cho người hướng dẫn, người làm lưu trú, ẩm thực, vận chuyển và sản phẩm thủ công. Nhưng khi phần lớn du khách tập trung vào mùa lúa chín, sinh kế du lịch cũng chịu sức ép của tính mùa vụ.
Mù Cang Chải đang tìm cách giới thiệu nhiều thời điểm khác trong năm: mùa nước đổ, lúc mạ non phủ xanh ruộng bậc thang, mùa hoa và những ngày du khách có thể tham gia trải nghiệm nghề truyền thống. Dệt lanh, vẽ hoa văn bằng sáp ong, chế tác khèn Mông hay chế biến món ăn bản địa đều có thể trở thành sản phẩm du lịch khi người dân muốn giới thiệu và có điều kiện tổ chức phù hợp. Với những gia đình tham gia làm du lịch, đó là cơ hội có thêm nguồn thu bên cạnh sản xuất nông nghiệp.
Tuy vậy, phát triển thêm sản phẩm không đồng nghĩa với khai thác nhiều hơn bằng mọi giá. Ruộng bậc thang vẫn phải được chăm sóc như tư liệu sản xuất; nếp nhà, nghề thủ công và món ăn truyền thống cần được gìn giữ trong đời sống cộng đồng. Nếu cảnh quan xuống cấp, rác thải tăng lên hoặc người dân chỉ tham gia những công việc có thu nhập thấp, sức hút của du lịch cộng đồng sẽ khó bền lâu. Bài toán của vùng cao là nâng chất lượng dịch vụ mà vẫn để người dân có tiếng nói trong cách làm và được hưởng lợi tương xứng.
Ở quy mô toàn tỉnh, Lào Cai đã lựa chọn Lâm Thượng và Nghĩa Đô để xây dựng mô hình làng du lịch cộng đồng giai đoạn 2026–2028, hướng tới đáp ứng tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN. Kế hoạch gắn phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và nâng cao sinh kế. Đây là hướng đi cần sự chuẩn bị từ cơ sở: đào tạo kỹ năng cho các hộ tham gia, xây dựng sản phẩm đặc trưng, cải thiện hạ tầng và thống nhất cách quản lý để cộng đồng thực sự giữ vai trò chủ thể.
Từ đồi chè đến ruộng bậc thang, tiềm năng vùng cao Lào Cai đã hiện diện trong nông sản, cảnh quan và tri thức của người dân. Để tiềm năng ấy trở thành nguồn sống lâu dài, cần kết nối người sản xuất với hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường; giúp người dân làm du lịch tốt hơn; đồng thời giữ nguyên những giá trị khiến mỗi bản làng có nét riêng. Khi nông nghiệp được làm có chất lượng và du lịch lớn lên từ đời sống cộng đồng, vùng cao có thêm con đường phát triển bằng chính những gì mình đang gìn giữ.
