Những giá trị di sản Hồ Chí Minh ở Lào Cai
Di sản Hồ Chí Minh ở Lào Cai cần được nhận diện trong không gian lịch sử, văn hóa của vùng biên cương, trung du, miền núi phía Bắc; gắn với hành lang đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai - Côn Minh, với phong trào cách mạng, giáo dục, đoàn kết dân tộc và xây dựng đời sống mới. Từ cuối những năm 1930, tuyến Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai - Côn Minh giữ vai trò quan trọng trong việc kết nối phong trào cách mạng trong nước với bộ phận hải ngoại của Đảng. Dọc tuyến đường sắt Hà Khẩu - Côn Minh, Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh, với bí danh ông Trần, từng hoạt động, bắt liên lạc với tổ chức Đảng ở Côn Minh, kiểm tra phong trào tại một số cơ sở cách mạng. Từ những tuyến liên lạc ấy, báo chí cách mạng và tư tưởng yêu nước đã lan tỏa tới Lào Cai, Phố Lu, Sa Pa, Cam Đường, góp phần gieo những mầm mống đầu tiên cho phong trào cách mạng ở địa phương.
Trong cuộc đời và sự nghiệp của mình, Bác luôn dành sự quan tâm đối với với thiếu nhi, đồng bào, chiến sĩ và nhân dân các dân tộc ở Lào Cai. Các bức thư gửi nhi đồng Yên Bái, Sa Pa; gửi Linh mục Thuyết và đồng bào lương giáo xã Hưng Thái, Trấn Yên; gửi anh em thương binh mặt trận Lê Hồng Phong hay gửi công nhân, cán bộ Mỏ Apatít Lào Cai,…. ; các bài báo khen phong trào học chữ Mông ở Bản Phố năm 1962, tặng Huy hiệu của Người, ký lệnh tặng thưởng huân chương, bằng khen cho nhiều tập thể, cá nhân và lời căn dặn đoàn kết chặt chẽ, tăng gia sản xuất, giữ gìn trật tự an ninh, xây dựng thuần phong mỹ tục trong lần Bác về thăm Lào Cai tháng 9 năm 1958,… đã hợp thành dòng chảy di sản Hồ Chí Minh trên vùng đất Lào Cai.
Nhìn tổng thể, di sản Hồ Chí Minh ở Lào Cai sự kết tinh của nhiều lớp giá trị: giá trị lịch sử cách mạng, giá trị giáo dục, giá trị đoàn kết dân tộc, giá trị nhân văn và giá trị định hướng phát triển. Đó chính là nền tảng tinh thần quan trọng để Lào Cai hôm nay tiếp tục bồi đắp con người, củng cố khối đại đoàn kết, xây dựng đời sống văn hóa mới và phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch, giáo dục di sản mang dấu ấn riêng của địa phương.
Phát huy giá trị di sản Hồ Chí Minh
Nhằm lan tỏa, phát huy giá trị di sản Hồ Chí Minh, trong những năm qua, tỉnh Lào Cai đã tích cực tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, hiệu quả. Năm 1982, Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh được xây dựng tại Nghĩa Lộ. Năm 1997, khu tưởng niệm là chi nhánh thứ 13 trong hệ thống Bảo tàng Hồ Chí Minh trên toàn quốc và là chi nhánh duy nhất ở khu vực Tây Bắc.
Năm 2019, tỉnh Lào Cai thành lập đoàn cán bộ, chuyên gia, truyền thông thực hiện chuyến khảo sát những địa điểm hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Vân Nam để kết nối hành trình địa chỉ đỏ gắn với “Tour du lịch vàng Hai quốc gia 6 điểm đến”. Đây có thể xem là bước đi đầu tiên đặt tiền đề cho việc xây dựng hành trình di sản Hồ Chí Minh gắn với hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.
Tháng 8 năm 2022, tỉnh Lào Cai phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Côn Minh chủ trì tổ chức Hội thảo học thuật quốc tế “Di sản Hồ Chí Minh với quan hệ Việt Nam – Trung Quốc trong giai đoạn mới”, theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Hội thảo có sự tham gia của đại diện các cơ quan ngoại giao, văn hóa, du lịch, Bảo tàng Hồ Chí Minh và nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu. Nội dung trọng tâm là thảo luận phương án trùng tu, trưng bày khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thành phố Côn Minh, hướng tới xây dựng nơi đây thành địa chỉ đỏ, kết nối du lịch Lào Cai với Vân Nam.
Địa điểm lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh - nơi ghi dấu sự kiện Người lên thăm Lào Cai đã được xếp hạng di tích quốc gia theo Quyết định số 892/QĐ-BVHTTDL ngày 15/4/2022 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Tháng 9 năm 2023, nhân kỷ niệm 65 năm ngày Bác Hồ lên thăm Lào Cai, Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh (tại phường Lào Cai) được khánh thành và đi vào hoạt động.tại phường Lào Cai.
Những hoạt động trên cho thấy Lào Cai đã từng bước chuyển từ nhận thức về giá trị di sản Hồ Chí Minh sang những hành động cụ thể trong bảo tồn, tôn vinh và kết nối di sản. Đây là tiền đề quan trọng để Lào Cai phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch đỏ, giáo dục di sản và ngoại giao văn hóa mang chiều sâu lịch sử, bản sắc địa phương và giá trị đối ngoại trong giai đoạn mới.
Chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển
Phát huy di sản Hồ Chí Minh ở Lào Cai hôm nay không chỉ là nhắc lại một ký ức lịch sử thiêng liêng. Đó là quá trình chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển: nguồn lực giáo dục con người, xây dựng bản sắc địa phương, kết nối ngoại giao văn hóa, phát triển du lịch đỏ và mở rộng không gian hợp tác quốc tế.
Về quan điểm tiếp cận, trước tiên, chuyển từ cách tiếp cận “điểm di tích” sang cách tiếp cận “hành trình di sản trong hành lang Hải Phòng – Hà Nội – Lào Cai – Côn Minh. Lào Cai có thể chủ động định vị mình là một điểm kết nối quan trọng trong hành trình “Theo dấu chân Bác”. Thứ hai, tiếp cận di sản Hồ Chí Minh như một thành tố của công nghiệp văn hóa. Thứ ba, đặt di sản Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa, phát triển các hoạt động giao lưu học thuật, triển lãm, tọa đàm, chương trình nghệ thuật, du lịch đỏ liên quốc gia, kết nối với các địa chỉ gắn với hoạt động của Bác tại Vân Nam. Thứ tư, chuyển từ bảo tồn tĩnh sang phát huy động. Khu lưu niệm, di tích không chỉ là nơi tưởng niệm, tham quan, chụp ảnh hay nghe thuyết minh, mà cần trở thành không gian học tập, đối thoại, trải nghiệm.
Về giải pháp, trước hết, Lào Cai cần xây dựng bản đồ di sản Hồ Chí Minh trên hành lang Hải Phòng – Lào Cai – Côn Minh; Hai là, xây dựng bộ sản phẩm giáo dục di sản Hồ Chí Minh dành cho học sinh Lào Cai, Đây là cách đưa di sản Hồ Chí Minh vào trường học bằng hình thức gần gũi, sinh động; Ba là, phát triển tour du lịch đỏ “Theo dấu chân Bác” theo nhiều cấp độ; Bốn là, tổ chức thường niên Tuần lễ di sản Hồ Chí Minh ở Lào Cai, gắn với ngày sinh nhật Bác, ngày Bác lên thăm Lào Cai hoặc các sự kiện ngoại giao văn hóa Việt Nam – Trung Quốc. Tuần lễ có thể gồm trưng bày chuyên đề, ngâm thơ Hồ Chí Minh bằng tiếng Việt – tiếng Trung, tọa đàm học thuật, cuộc thi thuyết minh viên trẻ, chương trình giáo dục di sản cho học sinh và hoạt động giới thiệu sản phẩm văn hóa; Năm là, tiếp tục phối hợp với các cơ quan Trung ương, Bảo tàng Hồ Chí Minh, các địa phương trên tuyến và phía Vân Nam để nghiên cứu, trùng tu, diễn giải, truyền thông các địa chỉ đỏ gắn với Bác. Đây là cơ sở để hình thành một mạng lưới di sản Hồ Chí Minh có tính liên vùng, liên quốc gia.
Từ những bức thư gửi đồng bào, thiếu nhi, chiến sĩ, cán bộ Lào Cai; từ chuyến thăm lịch sử năm 1958; từ Khu lưu niệm, Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh đến các địa chỉ đỏ ở Vân Nam; từ hoạt động giao lưu ngâm thơ, hội thảo quốc tế đến định hướng xây dựng tour hành trình đỏ, có thể thấy Lào Cai đang đứng trước cơ hội quan trọng để chuyển hóa di sản Hồ Chí Minh thành nguồn lực phát triển văn hóa đặc thù. Khi được nhận diện, diễn giải sáng tạo và kết nối hiệu quả, di sản Hồ Chí Minh ở Lào Cai có thể trở thành nền tảng để phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch, giáo dục mang dấu ấn riêng của một vùng đất biên cương: giàu ký ức, giàu bản sắc, giàu khát vọng Hội nhập và phát triển bền vững.
