Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, với nhiều mục tiêu phát triển mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh... Việc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, là một vấn đề tất yếu, đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn kỷ nguyên mới, công tác giáo dục - đào tạo tại các nhà trường quân đội. Trong hệ thống các học viện, nhà trường quân đội, Trường Sĩ quan Chính trị giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội - những người trực tiếp đảm nhiệm công tác tư tưởng, văn hoá, tuyên truyền trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong đó, dạy học văn hoá nghệ thuật không chỉ nhằm trang bị tri thức thẩm mỹ mà còn góp phần hình thành nhân cách, bản lĩnh chính trị và năng lực tổ chức hoạt động văn hoá tinh thần cho học viên. Bên cạnh việc trang bị tri thức lý luận chính trị, kỹ năng tay nghề công tác Đảng, công tác chính trị, việc bồi dưỡng năng lực văn hóa, nghệ thuật cho học viên là một nội dung thiết yếu nhằm hình thành phẩm chất toàn diện của người cán bộ chính trị cấp phân đội. Dạy học văn hóa nghệ thuật ở Trường Sĩ quan Chính trị không chỉ góp phần hoàn chỉnh chương trình đào tạo, trang bị kiến thức, kỹ năng tay nghề, nâng cao đời sống tinh thần mà còn trực tiếp phục vụ nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục, xây dựng bản lĩnh chính trị, củng cố trận địa tư tưởng ở phân đội nói riêng trong quân đội nói chung bởi “Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy” (1). Tuy nhiên, thực tiễn triển khai dạy và học văn hoá nghệ thuật tại Trường Sĩ quan Chính trị vẫn còn nhiều điểm cần nhìn nhận, đánh giá một cách khách quan, toàn diện.
Dạy học văn hóa nghệ thuật là quá trình trang bị cho học viên những kiến thức cơ bản về các lợi hình nghệ thuật đồng thời tổ chức cho người học vận dụng tri thức, kỹ năng vào nhận thức, hoạt động sáng tạo và biểu đạt các loại hình nghệ thuật như âm nhạc, mỹ thuật, múa, sân khấu, nhiếp ảnh, điện ảnh … nhằm hình thành năng lực cảm thụ, sáng tạo và ứng dụng tiến hành, thực hành nghệ thuật trong thực tiễn của người cán bộ chính trị ở cấp phân đội. Đây là nội dung có tính đặc thù, vừa mang tính nghệ thuật, vừa phục vụ trực tiếp nhiệm vụ tiến hành công tác Đảng, công tác Chính trị. Hoạt động dạy, học văn hoá nghệ thuật luôn luôn mang một số đặc trưng cơ bản như: Tính trực quan, cảm xúc, trí tưởng tượng cao, gắn liền với cảm hứng hoạt động sáng tạo cá nhân mỗi học viên và tập thể đơn vị, đòi hỏi môi trường, không gian, thiết chế để thực hành, trải nghiệm, kết hợp giữa khoa học, kỹ thuật và cảm hứng thăng hoa nghệ thuật
Đối với cán bộ, giảng viên, học viên Trường Sĩ quan Chính trị, văn hóa nghệ thuật không đơn thuần dừng lại ở phạm vi là một học phần, môn học mà còn là công cụ quan trọng thuộc về tay nghề trong tiến hành công tác tuyên truyền, cổ động, xây dựng đời sống tinh thần bộ đội tổ chức hoạt động văn hóa ở đơn vị, hơn thế nữa còn góp phần đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, bồi đắp thêm những giá trị tốt đẹp, loại bỏ những tàn dư, sản phẩm xấu độc, làm cho môi trường văn hoá nghệ thuật ngày càng tốt đẹp hơn. Do đó, dạy học văn hoá nghệ thuật ở trường Sĩ quan Chính trị có ý nghĩa trực tiếp trong việc hình thành năng lực nghề nghiệp cho học viên sau khi ra trường.
Thực trạng dạy, học, thực hành văn hóa nghệ thuật trong những năm qua ở Trường Sĩ quan Chính trị.
Đảng uỷ, Ban Giám hiệu quán triệt sâu sắc quan điểm “Văn hoá nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị” (2) từ đó đã quan tâm đầu tư, từng bước nâng cao chất lượng dạy học văn hóa nghệ thuật như: Chương trình đào tạo từng bước được hoàn thiện phù hợp với mục tiêu đào sát với thực tiễn, gắn với thực tiễn hoạt động đơn vị, đây là cơ sở nền tảng quan trọng để thiết kế các nội dung chủ đề bài giảng đảm bảo cao nhất tính hiệu quả trong dạy và học; đội ngũ giảng viên cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giáo dục và đào tạo của Nhà trường, phương pháp giảng dạy có sự đổi mới, một số giảng viên chủ động tìm tòi, ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI vào thiết kế bài giảng và thực hành giảng bài, nhờ đó, bước đầu tạo được hứng thú học tập cho học viên; hệ thống vật chất mchuyeen ngành bước đầu được trang bị tương đối đầy đủ, tạo không gian sáng tạo nghệ thuật trong nhà trường. Quán triệt quan điểm gắn đào tạo với thực tiễn đơn vị, học viên được rèn luyện thông qua các hình thức hoạt động thực tiễn phong phú đa dạng như: Tham gia biểu diễn tại bờ hồ trong các sự kiện trọng đại của đất nước, biểu diễn tại các địa phương Nhà trường đến làm công tác dân vận, tổ chức các hội thi, liên hoan văn nghệ, liên hoan các ban nhạc sing viên, tham gia hội diễn nghệ thuật quần chúng cấp khu vực, toàn quân do cấp trên tổ chức, thông qua các đợt thực tập tại đơn vị … Học viên có ý thức tham gia tích cực nhiều tiết mục, chương trình nghệ thuật do học viên dàn dựng đạt chất lượng tốt, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa trong Nhà trường.
Bên cạnh kết quả đạt được, vẫn còn một số vấn đề tồn tại: Nhận thức chưa đầy đủ; một bộ phận cán bộ, học viên còn xem nhẹ vai trò của môn học, coi đây là môn học phụ, ít tín chỉ, chỉ những đồng chí có năng khiếu mới thể hiện được năng lực chuyên môn dẫn tới thiếu sự nhiệt huyết trong học tập, học tập còn biểu hiện đối phó; nội dung chương trình còn nặng lý thuyết, thiên về truyền đạt kiến thức chung, ít cập nhật xu hướng nghệ thuật hiện đại; thời lượng dành cho học viên thực hành chưa nhiều, chưa tạo điều kiện để học viên phát huy sáng tạo; đội ngũ giảng viên chưa đồng đều về trình độ chuyên môn và kinh nghiệm giảng dạy, có giảng viên mạnh lý luận nhưng hạn chế về thực hành hoặc có kỹ năng thực hành nghệ thuật nhưng hạn chế về phương pháp, kinh nghiệm sư phạm, còn thiếu giảng viên chuyên sâu từng loại hình nghệ thuật; phương pháp giảng dạy có thời điểm chậm đổi mới, chủ yếu vẫn theo lối truyền thụ một chiều, thiếu tính tương tác, trải nghiệm thưởng thức các tác phẩm của các loại hình nghệ thuật; cơ sở vật chất còn hạn chế, trang thiết bị phục vụ thực hành như các chủng loại nhạc cụ, camera, máy ảnh, phòng tập thực hành, sàn tập múa, phòng cách âm, sân khấu, âm thanh, ánh sáng, không gian biểu diễn… còn thiếu, chưa đồng bộ; năng khiếu, năng lực thực hành của học viên chưa đồng đều, một số học viên còn lúng túng khi tổ chức hoạt động văn hóa nghệ thuật ở đơn vị.
Nguyên nhân của thực trạng xem xét về nguyên nhân khách quan có thể thấy rằng trong thời đại công nghiệp 4.0 với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ kéo theo sự phát triển nhanh của đời sống văn hoá - nghệ thuật hiện đại làm cho con người bị thu hút mạnh mẽ, dẫn tới ít quan tâm đến sự tồn tại của các loại hình nghệ thuật; yêu cầu nhiệm vụ quân đội ngày càng cao trong xu thế xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, Nhà trường thực hiện chương trình đào tạo 04 năm. Cường độ huấn luyện cao, điều đó đòi hỏi cán bộ, giảng viên, học viên phải không ngừng tự học tập, đổi mới bản thân để đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của nhiệm vụ, điều này ít nhiều ảnh hưởng đến quỹ thời gian dành cho nghiên cứu, học tập văn hóa, nghệ thuật. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế, Nhà trường thực hiện chi tiêu theo kinh phí trên cấp, trong điều kiện thực hiện nhiều nhiệm vụ đan xen, thực tế phát sinh nhiều nhiệm vụ mới, nhiệm vụ đột xuất, cho nên nguồn lực đầu tư cho trang bị các loại vật chất chuyên ngành chưa đáp ứng kịp so với đòi hỏi của thực tiễn dạy học văn hóa nghệ thuật. Nguyên nhân chủ quan vẫn là xuất phát từ việc nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của văn hoá nghệ thuật của một bộ phận cán bộ, học viên, chương trình đào tạo chậm đổi mới, công tác đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn giảng viên chưa thường xuyên và thiếu sự gắn kết giữa nhà trường và đơn vị.
Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học văn hóa nghệ thuật ở Trường Sĩ quan Chính trị
Một là, nâng cao nhận thức cho các lực lượng liên quan nhất là đội ngũ cán bộ quản lý và học viên quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng “xây dựng và phát triển nề văn hoá việt nam tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc, đồng bộ trong nền tảng quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam” (3), tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, giáo dục, quán triệt sâu sắc vai trò của văn hóa nghệ thuật trong đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội; gắn kết quả học tập với kết quả rèn luyện, đưa nội dung này trở thành một tiêu chí đánh giá năng lực toàn diện của học viên trong quá trình học tập tại Nhà trường.
Hai là, đổi mới nội dung, chương trình đào tạo theo hướng tăng cường thời lượng thực hành, tạo điều kiện tối đa cho học viên tập luyện các loại hình nghệ thuật sau khi được học lý thuyết, từng bước nâng cao mức độ thuần thục, hình thành kỹ năng, kỹ xảo. Cập nhật các nội dung, loại hình, hình thức hoạt động nghệ thuật hiện đại, tạo sân chơi, môi trường thể hiện, sáng tạo của học viên phù hợp với môi trường quân đội, đặc biệt là ở cấp phân đội. Gắn nội dung học văn hoá nghệ thuật với quá trình hoạt động thực tiễn tại đơn vị, đưa học viên vào các hoạt động văn hóa nghệ thuật ngay tại đơn vị mình công tác.
Ba là, đổi mới phương pháp dạy học. Áp dụng phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm, cán bộ giảng viên làm nhiệm vụ gợi mở, định hướng cho người học tự tìm tòi nghiên cứu. Tăng cường hoạt động trải nghiệm, dự án, biểu diễn thực tế. Kết hợp chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin và khai thác trí tuệ nhân tạo AI trong giảng dạy và học tập.
Bốn là, xây dựng, phát triển đội ngũ giảng viên. Có chính sách ưu tiên để thu hút tuyển dụng mới những người được đào tạo bài bản, chuyên sâu các loại hình nghệ thuật về Trường giảng dạy, công tác, đào tạo lại, kết hợp bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, chuyên môn, nghiệp vụ, tạo điều kiện cho giảng viên tham gia thực tiễn đi đôi với khuyến khích sáng tạo, nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật.
Năm là, quan tâm đầu tư thêm cơ sở vật chất như xây dựng phòng học chuyên dùng, trang bị hoặc mua sắm thêm các trang thiết bị âm thanh, ánh sáng, nhạc cụ, đạo cụ, trang phục, máy ảnh, camera, máy chiếu… phục vụ tốt nhất cho người dạy và người học khai thác, nâng cao chất lượng chuyên môn.
Sáu là, tăng cường hoạt động thực tiễn: Tăng cường tổ chức các hội thi, liên hoan văn nghệ, tham gia các hội diễn nghệ thuật quần chúng do cấp trên và địa phương nơi đóng quân tổ chức; giao lưu với các đơn vị trong và ngoài quân đội, gắn thực hành với hoạt động văn hóa nghệ thuật với hoạt động công tác đảng, công tác chính trị trong quá trình học tập tại Nhà trường.
Dạy học thực hành văn hóa nghệ thuật tại Trường Sĩ quan Chính trị là một nội dung quan trọng, góp phần hình thành phẩm chất và năng lực toàn diện cho người cán bộ chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam góp phần làm cho “văn hoá thực sự là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực to lớn, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước” (4). Trong bối cảnh hiện nay, việc đổi mới toàn diện hoạt động này là yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng nhiệm vụ xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Để đạt được mục tiêu đó, cần có sự quan tâm đồng bộ từ nhận thức, chương trình, phương pháp đến cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên. Chỉ khi dạy học thực hành văn hóa nghệ thuật được tổ chức khoa học, hiệu quả, mới thực sự phát huy vai trò trong việc xây dựng con người quân nhân cách mạng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Việc đổi mới toàn diện từ nội dung, phương pháp đến đội ngũ và cơ sở vật chất là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng dạy học văn hoá nghệ thuật tại Trường Sĩ quan Chính trị. Qua đó, góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan chính trị cấp phân đội không chỉ vững vàng về lập trường tư tưởng mà còn giàu năng lực tổ chức, giỏi kỹ năng tiến hành hoạt động bảo đảm đời sống văn hoá tinh thần cho bộ đội trong tình hình mới./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
(1), (2). Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 7, trang 246.
(3), (4). Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, Tập 1, tr. 97; 89.
