Đây không chỉ là sự kế thừa và phát triển tư duy đổi mới nông nghiệp qua các kỳ Đại hội, mà còn là bước nâng tầm về nhận thức lý luận và thực tiễn, đặt nông nghiệp vào trung tâm của chiến lược phát triển bền vững, tăng trưởng xanh và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động chưa từng có tiền lệ – từ hậu quả kéo dài của đại dịch COVID-19, xung đột địa – chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, đến tác động ngày càng khốc liệt của biến đổi khí hậu – nông nghiệp Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực, ổn định xã hội và sinh kế cho hàng chục triệu nông dân. Thực tiễn đó càng cho thấy định hướng mà Đảng đề ra là hoàn toàn đúng đắn, kịp thời và có tầm nhìn chiến lược.
Chuyển đổi xanh, chuyển đổi số – Nền tảng của nông nghiệp sinh thái và hiện đại
Theo dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, phát triển nông nghiệp sinh thái gắn chặt với yêu cầu chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, coi đây là hai trụ cột then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền nông nghiệp Việt Nam. Nông nghiệp không chỉ sản xuất lương thực, thực phẩm, mà còn phải góp phần bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững toàn cầu.
Những kết quả đạt được trong năm 2025 là minh chứng rõ nét cho hướng đi này. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm 2024, cho thấy nông nghiệp Việt Nam không những trụ vững mà còn vươn lên mạnh mẽ trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều bất ổn. Tuy nhiên, dự báo năm 2026 sẽ còn nhiều khó khăn hơn, khi các thị trường lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát thải carbon. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, dựa trên khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Thực tiễn tại các địa phương cho thấy nhiều mô hình nông nghiệp sinh thái đã và đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, ổn định năng suất trong điều kiện thời tiết cực đoan, mà còn mở ra hướng đi mới cho xuất khẩu gạo Việt Nam vào các thị trường cao cấp như EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ... Tại Tây Nguyên, nhiều tỉnh như Đắk Lắk, Gia Lai đã đẩy mạnh tái canh cà phê theo hướng hữu cơ, ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng nguyên liệu, góp phần nâng cao giá trị hạt cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế. Ở các tỉnh phía Bắc như Bắc Giang, Sơn La, mô hình sản xuất nông nghiệp gắn với truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và logistics hiện đại đã giúp nông sản địa phương vươn xa, vượt qua rào cản thị trường.
Những mô hình đó cho thấy, khi chuyển đổi xanh và số hóa được triển khai đồng bộ, nông nghiệp sinh thái không còn là khẩu hiệu, mà trở thành động lực phát triển thực chất, góp phần tái cấu trúc không gian kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại và bền vững.
Kiến tạo hệ sinh thái nông nghiệp đa giá trị – Nông dân văn minh là chủ thể trung tâm
Một điểm nhấn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là việc xác định nông dân là chủ thể trung tâm của quá trình phát triển. Mục tiêu giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp xuống còn khoảng 20% nhưng năng suất lao động tăng bình quân 8,5%/năm phản ánh tư duy phát triển mới: không thu hẹp vai trò của nông nghiệp, mà nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn, xây dựng hình ảnh người nông dân văn minh trong nền kinh tế tri thức.
Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, khi nông dân được tiếp cận khoa học – công nghệ, tín dụng vi mô, bảo hiểm nông nghiệp và các hình thức liên kết chuỗi giá trị, họ đã từng bước thoát khỏi sản xuất manh mún, tự phát để trở thành những chủ thể kinh tế xanh, làm chủ quy trình sản xuất và thị trường tiêu thụ. Ở Đồng Tháp, mô hình hợp tác xã kiểu mới gắn với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu đã giúp nông dân ổn định đầu ra, nâng cao thu nhập. Tại Quảng Nam, nhiều làng quê đang từng bước chuyển mình thành “nông thôn thông minh”, nơi hạ tầng số, dịch vụ công và đời sống văn hóa được nâng cao rõ rệt.
Song hành với nông dân, cộng đồng doanh nghiệp nông nghiệp cũng đang thực hiện sự chuyển dịch mạnh mẽ về tư duy và phương thức hoạt động. Từ chỗ chủ yếu xuất khẩu thô, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư vùng nguyên liệu, thúc đẩy chế biến sâu ngay tại địa phương, tạo thêm việc làm và giá trị gia tăng cho kinh tế nông thôn. Vai trò kiến tạo của Nhà nước thể hiện rõ nét thông qua việc hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn về thuế, tín dụng xanh, hạ tầng logistics và công tác tuyên truyền, định hướng dư luận xã hội.
Trong bức tranh chung của nền kinh tế, nông nghiệp tiếp tục đóng góp quan trọng vào ổn định vĩ mô và tăng trưởng bền vững. Việc Việt Nam đạt tăng trưởng GDP 8,02% năm 2025 và được cộng đồng quốc tế đánh giá là điểm sáng của khu vực châu Á cho thấy mô hình tăng trưởng đang chuyển dịch theo hướng cân bằng, linh hoạt và có chiều sâu hơn.
Có thể khẳng định, phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh không chỉ là mục tiêu riêng của ngành nông nghiệp, mà là một cấu phần quan trọng của chiến lược phát triển văn hóa, con người và xã hội Việt Nam trong giai đoạn mới. Khi nông thôn thực sự trở thành không gian sống hiện đại, giàu bản sắc; khi nông dân trở thành những công dân văn minh, làm chủ tri thức và công nghệ; và khi nông nghiệp gắn chặt với trách nhiệm môi trường và cộng đồng, thì đó chính là nền tảng vững chắc để đất nước phát triển nhanh, bền vững và tự tin hội nhập trong kỷ nguyên mới.
V.X.B – N.T.D
