Nhắc đến làng Hiển Lễ, nhiều người biết đến nơi đây đã từng có nghề gốm “vang bóng một thời”. Những chiếc nồi đình, nồi ốc, niêu hương… của làng từng xuất hiện phổ biến trong nhiều gia đình các tỉnh khu vực phía Bắc từ những thập niên 90 của thế kỷ trước. Tuy nhiên, từ năm 2000 đến nay, do nguồn nguyên liệu làm gốm không còn dồi dào, các lò gốm trong thôn không còn đỏ lửa như trước, nhưng những nét đẹp văn hóa của làng gốm một thời vẫn được người dân Hiển Lễ bảo tồn và lưu giữ như một nét đẹp văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ.
Đình Hiển Lễ là nơi thờ Đức thánh tổ Hà Tân, vợ ông là La Lang Lương Thị và con trai ông là Đức thánh Trường Sinh. Tương truyền, Đức thánh Trường Sinh có công giúp vua Hùng dẹp giặc ngoại xâm, được sắc phong là Thành hoàng làng, cha ông là Đức thánh tổ Hà Tân, là người mang nghề gốm về làng Hiển Lễ, giúp người dân có sinh kế, có cuộc sống ấm no, được người dân tôn kính, thờ phụng là ông Tổ nghề gốm của làng. Đình được xây dựng cách đây đã hơn 300 năm, được UBND tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) xếp hạng Di tích cấp tỉnh năm 2004.
Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, do không được tu bổ, tôn tạo trong nhiều năm, đến nay, toàn bộ công trình gần như đã đổ sập sau các trận mưa bão. Người dân xót xa dựng tạm mái tôn để tránh việc ngôi đình bị đổ sập nhưng vẫn không thể bảo vệ được di tích theo dòng chảy thời gian. Hiện nay, toàn bộ ban thờ trong đình đã phải di dời ra lán tạm do người dân tự dựng trong sân đình để thờ cúng.
Ông Nguyễn Hải Định, nguyên Chi hội trưởng Chi hội người cao tuổi thôn Hiển Lễ năm nay đã ngoài 80 tuổi bồi hồi tâm sự: “Đình làng từ lâu đã trở thành trái tim, cái hồn của làng quê Việt Nam, là nơi giao lưu, kết nối cộng đồng, lưu giữ văn hóa truyền thống của người dân bản địa. Đình Hiển Lễ không chỉ mang ý nghĩa văn hóa biểu tượng mà nơi đây còn lưu giữ kỷ niệm của biết bao thế hệ, chứng kiến nhiều giai đoạn đổi thay của quê hương, đất nước, cũng là nơi để thế hệ sau tiếp nối những di sản văn hóa truyền thống của thế hệ trước. Thật đáng buồn khi đình làng giờ đây gần như đã trở thành phế tích. Sự xuống cấp của ngôi đình theo thời gian là nỗi xót xa, đau đáu của người dân làng Hiển Lễ, nhiều cụ cao niên trong làng đến nay đã không còn, tâm nguyện của họ đến cuối đời vẫn mong được thấy lại ngôi đình năm nào, đứng dưới mái đình thắp hương, cầu phúc cho gia đình và dân làng”.
Trước tình trạng đình Hiển Lễ bị xuống cấp nghiêm trọng, năm 2013, UBND tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) đã chấp thuận chủ trương tu bổ lại ngôi đình, giao UBND thị xã Phúc Yên (cũ) làm chủ đầu tư dự án, tuy nhiên, do chưa bố trí được nguồn vốn để tu bổ, tôn tạo nên dự án chưa thể triển khai. Năm 2019, HĐND tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) đã ra Nghị quyết số 71 quy định về cơ chế hỗ trợ đầu tư, tu bổ hệ thống di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2019 – 2025. Theo đó, UBND tỉnh Vĩnh Phúc đã ra Công văn số 1409/UBND – VX3 về việc tu sửa, tôn tạo đình Hiển Lễ, xã Cao Minh, thành phố Phúc Yên (cũ), gửi đến các sở, ban, ngành, thành phố Phúc Yên, UBND xã Cao Minh triển khai thực hiện. Trong đó, đồng ý chủ trương lập Dự án, tu sửa, tôn tạo đình Hiển Lễ bằng nguồn xã hội hóa, hỗ trợ từ ngân sách nhà nước và các nguồn huy động hợp pháp khác. Năm 2023, HĐND tỉnh Vĩnh Phúc tiếp tục ban hành Nghị quyết số 14, sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 71 trước đó, theo đó, Đình Hiển Lễ nằm trong số các di tích được tu bổ, tôn tạo lại từ 100% nguồn vốn ngân sách tỉnh cho các hạng mục kiến trúc gốc, hạng mục chính của di tích. Tuy nhiên đến nay, sau nhiều lần chỉnh sửa, bổ sung cơ chế, chính sách, Đình Hiển Lễ vẫn chưa được tu bổ, tôn tạo lại và ngày một xuống cấp.
Theo ông Đinh Quang Tạo, Tổ trưởng TDP Hiển Lễ: “Từ khi tỉnh tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) bắt đầu có cơ chế, chính sách về việc tu bổ, tôn tạo lại Đình Hiển Lễ đến nay đã hơn 1 thập kỷ. Người dân Hiển Lễ vẫn từng ngày ngóng trông mái đình xưa được tôn tạo, tu bổ lại để có nơi thờ cúng, lưu giữ và bảo tồn văn hóa truyền thống. Hằng năm, làng Hiển Lễ có 2 ngày lễ lớn là Giỗ tổ nghề gốm (30 tháng giêng) và ngày sinh Thánh (mùng 5/2 âm lịch), do đình bị xuống cấp nên dân làng không thể mở hội, làm cỗ cúng dâng ra đình”.
Mong muốn được tu bổ, tôn tạo lại di tích văn hóa lịch sử lâu đời của người dân Hiển Lễ là rất chính đáng. Hơn nữa, với vị trí trung tâm, gần các khu du lịch nghỉ dưỡng khu vực Phúc Yên, đình Hiển Lễ và làng gốm cổ Hiển Lễ có tiềm năng trở thành điểm du lịch hấp dẫn, thu hút du khách thập phương đến tham quan, tìm hiểu các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể tiêu biểu của vùng như kiến trúc nghệ thuật của đình làng, nghề gốm truyền thống hay lễ hội dân gian... cần được chính quyền các cấp quan tâm, xem xét triển khai việc tu bổ, tôn tạo lại ngôi đình trong thời gian sớm nhất.
