Trong những năm qua, Bảo tàng Hà Nội đã không ngừng khẳng định vai trò là một thiết chế văn hóa quan trọng của Thủ đô, nơi lưu giữ và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của mảnh đất ngàn năm văn hiến. Không chỉ dừng lại ở việc trưng bày hiện vật, bảo tàng còn chủ động đổi mới phương thức hoạt động, tổ chức nhiều chương trình, sự kiện đa dạng, phong phú, thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Hướng tới các hoạt động nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026, đồng thời, kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 – 30/4/2026), Bảo tàng Hà Nội tiếp tục triển khai một hoạt động mang ý nghĩa sâu sắc, đó là tọa đàm khoa học với chủ đề “Hậu phương và tiền tuyến - Những lá thư không tem”. Đây không chỉ là một sự kiện chuyên môn, mà còn là dịp để công chúng được tiếp cận, lắng nghe và cảm nhận những câu chuyện chân thực, xúc động từ thời chiến thông qua những lá thư – một loại “tư liệu sống” đặc biệt của lịch sử.
Trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt Nam, những lá thư thời chiến luôn mang một giá trị tinh thần vô cùng to lớn. Đó không chỉ là phương tiện liên lạc giữa tiền tuyến và hậu phương, mà còn là nơi gửi gắm tình cảm, niềm tin, lý tưởng và cả những khát vọng bình dị của con người trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Nhiều lá thư đã không kịp đến tay người nhận, nhiều câu chữ còn dang dở… nhưng chính sự dang dở ấy lại trở thành minh chứng sống động cho một thời kỳ lịch sử đầy hy sinh và cao đẹp.
Chủ đề “Hậu phương và tiền tuyến - Những lá thư không tem” vì thế mang một ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. “Không tem” không chỉ là sự thiếu vắng về hình thức, mà còn gợi nhắc đến những bức thư chưa kịp gửi, những thông điệp chưa kịp trao, những câu chuyện còn nằm lại trong quá khứ. Thông qua tọa đàm, Ban tổ chức mong muốn tái hiện phần nào không gian ký ức ấy, giúp người tham dự hiểu hơn về giá trị của hòa bình hôm nay.
Kich bản của tọa đàm được xây dựng theo ba lớp ký ức đan xen, phản ánh một cách đa chiều đời sống thời chiến, từ tiền tuyến đến hậu phương và đến những người đang nỗ lực lưu giữ ký ức hôm nay . Ở đó có câu chuyện của những người lính trẻ như ông Nguyễn Xuân Thuần, đại diện cho một thế hệ “xếp bút nghiên lên đường”, mang theo lý tưởng và tuổi trẻ vào chiến trường ác liệt và bà Đào Thúy Chung – một văn công đã từng trực tiếp phục vụ các chiến sĩ ngoài chiến trường, mang tiếng hát làm vũ khí tinh thần nơi tuyến lửa; có ký ức của những người ở lại, tiêu biểu là bà Vũ Thị Lui (Vũ Lưu Liên), đại diện cho hàng triệu phụ nữ Việt Nam với những năm tháng chờ đợi, hy sinh thầm lặng. Sự kết nối giữa ba tuyến nhân vật không chỉ tái hiện một giai đoạn lịch sử mà còn tạo nên không gian đối thoại liên thế hệ, nơi ký ức cá nhân hòa vào ký ức cộng đồng.
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của chương trình là sự tham gia giao lưu của nhà văn Đặng Vương Hưng – tác giả của tuyển tập nổi tiếng “Những lá thư thời chiến Việt Nam”. Ông được biết đến là người đã dành hơn 20 năm sưu tầm, lưu giữ và nghiên cứu các tư liệu thư từ, nhật ký của những người lính và thanh niên trong thời kỳ kháng chiến. Công việc bền bỉ ấy không chỉ mang giá trị học thuật mà còn góp phần gìn giữ những ký ức quý giá của dân tộc.
Những câu chuyện mà nhà văn Đặng Vương Hưng mang đến không đơn thuần là những tư liệu lịch sử, mà còn là những lát cắt đầy xúc động về đời sống tinh thần của con người trong chiến tranh. Đó có thể là lời dặn dò của người cha trước khi ra trận, những dòng tâm sự của một cô gái thanh niên xung phong, hay những ước mơ giản dị về ngày hòa bình. Qua giọng kể của ông, những lá thư tưởng chừng đã cũ lại trở nên sống động, gần gũi và chạm đến trái tim người nghe.
Để chuẩn bị cho sự kiện lần này, một nhóm cán bộ của Bảo tàng Hà Nội đã trực tiếp đến Thư phòng “Trái tim người lính” – nơi lưu giữ nhiều tư liệu quý về thư từ và nhật ký thời chiến – để khảo sát, nghiên cứu và làm việc với nhà văn Đặng Vương Hưng. Buổi làm việc không chỉ nhằm thu thập tư liệu mà còn là dịp trao đổi, xây dựng kịch bản nội dung cho tọa đàm sao cho vừa đảm bảo tính khoa học, vừa tạo được sức hấp dẫn đối với công chúng. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng này cho thấy tâm huyết của Bảo tàng Hà Nội trong việc tổ chức một chương trình có chiều sâu, không chỉ dừng lại ở việc trình bày tư liệu mà còn tạo ra một không gian đối thoại, nơi các thế hệ có thể gặp gỡ, chia sẻ và cùng nhau suy ngẫm về lịch sử.
Tọa đàm “Hậu phương và tiền tuyến - Những lá thư không tem” cho thấy nỗ lực của Bảo tàng Hà Nội trong việc đổi mới phương thức hoạt động, chuyển từ trưng bày tĩnh sang tạo dựng không gian văn hóa – học thuật mở, tăng tính tương tác và trải nghiệm. Thông qua chương trình, bảo tàng không chỉ thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục truyền thống mà còn hướng tới việc kết nối nhân chứng lịch sử với thế hệ trẻ, khơi gợi tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến trong bối cảnh hiện đại . Những câu chuyện đời thực, những mối tình dang dở hay những ước mơ giản dị về ngày hòa bình được kể lại sẽ giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn, không còn là những con số hay sự kiện khô khan mà là số phận con người, là những cảm xúc có thể chạm tới.
Theo kế hoạch, sự kiện nêu trên sẽ được tổ chức vào ngày 24/4/2026 tại Bảo tàng Hà Nội. Sự kiện dự kiến quy tụ sự tham gia của đông đảo văn nghệ sĩ, trí thức Thủ đô, các cựu chiến binh – những người đã trực tiếp trải qua chiến tranh – cùng với sinh viên đến từ một số trường đại học trên địa bàn. Sự đa dạng về thành phần tham dự hứa hẹn sẽ tạo nên những góc nhìn phong phú, giúp chương trình trở thành một diễn đàn trao đổi ý nghĩa.
Đối với các cựu chiến binh, đây có thể là dịp để họ hồi tưởng, chia sẻ những kỷ niệm không thể nào quên. Đối với giới trẻ, đặc biệt là sinh viên, chương trình sẽ là một “bài học lịch sử sống động”, giúp họ hiểu rõ hơn về quá khứ của dân tộc, từ đó thêm trân trọng hiện tại và có trách nhiệm hơn với tương lai.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi thông tin được truyền tải nhanh chóng qua các phương tiện công nghệ, những lá thư viết tay dường như trở nên xa lạ. Tuy nhiên, chính sự chậm rãi, chân thành trong từng con chữ lại khiến những lá thư thời chiến có sức lay động đặc biệt. Việc tổ chức tọa đàm “Hậu phương và tiền tuyến - Những lá thư không tem” vì thế không chỉ là hoạt động tưởng niệm, mà còn góp phần khơi dậy những giá trị nhân văn bền vững.
Có thể nói, với chủ đề ý nghĩa, nội dung được chuẩn bị công phu và sự tham gia của những nhân vật giàu trải nghiệm, tọa đàm “Hậu phương và tiến tuyến - Những lá thư không tem” hứa hẹn sẽ là một sự kiện văn hóa – khoa học đáng chú ý trong dịp kỷ niệm 51 năm ngày đất nước thống nhất. Đây cũng là minh chứng cho nỗ lực của Bảo tàng Hà Nội trong việc đổi mới hoạt động, đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng.
Thông qua những lá thư – dù có tem hay không – ký ức về một thời hào hùng vẫn sẽ tiếp tục được kể lại, được lắng nghe và được gìn giữ, như một phần không thể thiếu của bản sắc dân tộc Việt Nam.
Hà Nội, 15/4/2026
Trái Tim Người Lính
