Từng cùng đồng đội đưa những thanh bê tông nặng hơn 80 kg lên các điểm tựa giữa lửa đạn Vị Xuyên, người lính công binh Lê Duy Hảo hiểu rằng mỗi loại vật liệu bền chắc được sử dụng trong các công trình ngầm đều có thể góp phần bảo vệ sự sống của đồng đội.
Sau khi rời quân ngũ, ông tiếp tục gắn bó với xây dựng, rồi bước vào hành trình nhiều thử thách để tạo nên Gốm sứ tâm linh NASON từ cao lanh và thạch anh. Dường như, trong mỗi sản phẩm hôm nay vẫn có bóng dáng bản lĩnh của những người lính trận biên giới năm xưa.
1. Những thanh “kẹo lạc” và đường lên điểm tựa trên đỉnh núi
Những người lính từng chốt giữ biên giới phía Bắc trong những năm 1979–1989 hẳn không thể quên chuyện vận chuyển vật liệu lên núi xây dựng hầm hào, công sự. Đó không chỉ là một công việc nặng nhọc mà còn là cuộc chạy đua với thời gian, với đạn pháo của đối phương và cái chết luôn rình rập trên từng sườn đá.
Trong ký ức của người lính Vị Xuyên, những thanh bê tông đúc sẵn có hình dáng thẳng thường được gọi vui là “kẹo lạc”. Loại này tuy nặng nhưng còn dễ buộc dây, đặt lên vai hoặc phối hợp vận chuyển. Khó khăn nhất là những thanh bê tông cong như vai bừa, trọng lượng có thể hơn 80 kg. Vác một mình không được, nhưng khiêng hai người trên đường núi cũng vô cùng vướng víu. Đường lên điểm tựa khi ấy đâu phải lối đi bằng phẳng. Có nơi chỉ là những vệt mòn men theo sườn đá cheo leo; dưới chân là vực sâu, trên đầu, pháo địch có thể bất ngờ trùm xuống.
Vậy mà những người lính công binh công trình cùng bộ đội chốt vẫn phải thay nhau vác, khiêng từng thanh bê tông lên cao. Bởi họ hiểu rất rõ: hầm công sự càng vững chắc, khả năng sống sót của đồng đội càng lớn. Mỗi thanh bê tông được đưa tới điểm tựa không đơn thuần là một cấu kiện xây dựng, mà còn là một phần của tấm lá chắn bảo vệ con người.
Trong đội ngũ những người lính làm công việc đặc biệt ấy có Lê Duy Hảo, cán bộ thuộc Lữ đoàn Công binh 543, Quân khu 2. Suốt những năm chiến tranh bảo vệ biên giới Vị Xuyên ác liệt, ông và đồng đội đảm nhiệm việc nghiên cứu vật liệu, tổ chức thi công các công trình ngầm, củng cố hầm hào tại những điểm tựa tiền tiêu.
Công việc của họ thường diễn ra âm thầm. Khi bộ đội phía trước chiến đấu, những người lính công binh mở đường, phá đá, gia cố vách hầm, nghiên cứu cách sử dụng vật liệu phù hợp với địa hình núi cao và sức công phá của đạn pháo. Họ làm việc trong lòng đất, giữa bụi đá, bùn nước, bóng tối và cả hiểm nguy. Có những công trình vừa hoàn thành đã trúng pháo; có những người lính hôm trước còn cùng nhau vận chuyển “kẹo lạc”, hôm sau đã không thể trở về.
Lê Duy Hảo và đồng đội đã cùng sống và chiến đấu trong tinh thần: “Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử.” Đó không phải một lời nói mang tính biểu tượng đơn thuần, mà là sự lựa chọn của cả một thế hệ đã gửi tuổi trẻ nơi biên cương.
2. Rời quân ngũ nhưng không rời vật liệu và những công trình
Sau những năm tháng quân ngũ, Lê Duy Hảo phục viên với quân hàm Thượng úy. Người lính công binh năm nào bước vào đời thường nhưng dường như vẫn không rời xa nghề xây dựng. Ông thành lập Công ty Sông Lô, tham gia làm đường giao thông và thực hiện nhiều công trình tại Hà Giang.
Nếu trong chiến tranh, những con đường và căn hầm được xây dựng để phục vụ chiến đấu, bảo vệ tính mạng bộ đội, thì trong hòa bình, những công trình giao thông lại góp phần nối liền bản làng, thúc đẩy phát triển kinh tế và cải thiện cuộc sống của nhân dân. Hai giai đoạn khác nhau nhưng vẫn gặp nhau ở một điểm: lao động để kiến tạo và phụng sự con người.
Lê Duy Hảo còn góp sức xây dựng Công viên Hà Phương, tạo thêm một không gian cảnh quan cho vùng đất địa đầu Tổ quốc. Đó cũng có thể xem là cách một người lính trả nghĩa mảnh đất đã từng che chở mình và đồng đội trong những năm tháng chiến tranh.
Ông tiếp tục “bám đá Hà Giang”, nhưng lần này không phải trong hầm hào và khói lửa, mà trên những công trường của thời bình. Đến khi “hết duyên” với vùng đất biên cương, ông trở về quê hương Phú Thọ, bắt đầu một hành trình mới: nghiên cứu, thử nghiệm sản xuất gốm sứ từ cao lanh và thạch anh.
Thoạt nhìn, việc làm hầm công sự và chế tác gốm sứ tưởng như chẳng liên quan. Nhưng nhìn sâu hơn, giữa hai công việc ấy có một mạch nối bền chặt: sự hiểu biết về vật liệu, khả năng chịu đựng những lần thử nghiệm thất bại và ý chí đi tới cùng một mục tiêu đã lựa chọn.
Đá từng là nơi người lính Vị Xuyên bám trụ để giữ đất. Nhiều năm sau, cũng từ những khoáng vật trong lòng đất, Lê Duy Hảo tìm cách tạo ra những sản phẩm mang vẻ đẹp Văn hóa và đời sống tâm linh của người Việt.
3. Bản lĩnh người lính trong hành trình tạo dựng NASON
Làm gốm sứ chưa bao giờ là công việc dễ dàng. Với loại gốm sứ có tỷ lệ thạch anh cao, những yêu cầu về phối liệu, nhiệt độ nung, độ kết dính, khả năng tạo hình và độ bền cơ học càng trở nên phức tạp. Chỉ một sai lệch nhỏ trong quá trình xử lý nguyên liệu hoặc nung đốt cũng có thể khiến sản phẩm nứt vỡ, biến dạng, không đạt màu sắc và chất lượng mong muốn.
Nhưng người từng đi qua chiến tranh hiểu rằng thất bại của một lần thử nghiệm chưa phải là điểm kết thúc. Trong gian khó, phẩm chất của người lính thường bộc lộ rõ nhất: bình tĩnh quan sát, tìm nguyên nhân, điều chỉnh phương án rồi làm lại.
Từ những mẻ gốm sứ ban đầu, Lê Duy Hảo từng bước hoàn thiện công nghệ và xây dựng thương hiệu Gốm sứ tâm linh NASON. Theo thông tin do doanh nghiệp công bố, sản phẩm NASON sử dụng tỷ lệ thạch anh đặc biệt cao và được coi là thành quả công nghệ tiên phong của đơn vị. Đây là một tuyên bố đáng chú ý, đồng thời cũng mở ra nhu cầu tiếp tục kiểm định, chuẩn hóa và khẳng định bằng các hồ sơ khoa học độc lập để giá trị sáng tạo của người Việt được nhận diện thuyết phục hơn.
Điều đáng trân trọng không chỉ nằm ở tỷ lệ thạch anh cao, mà còn ở hành trình của một cựu chiến binh dám bước vào lĩnh vực mới, kiên trì nghiên cứu và biến nguồn khoáng sản thành sản phẩm văn hóa. Hai chữ “tâm linh” trong tên gọi sản phẩm cũng gợi nhắc đạo lý uống nước nhớ nguồn, sự thành kính với tổ tiên và niềm tin vào những giá trị bền vững của dân tộc.
Có phải những năm tháng nghiên cứu vật liệu, làm công trình ngầm ở Vị Xuyên đã đặt nền móng cho hành trình nghiên cứu gốm sứ sau này? Có lẽ không thể giản đơn coi đây là một đường thẳng nghề nghiệp. Nhưng chắc chắn, chiến trường đã trao cho Lê Duy Hảo những “vật liệu” quý giá nhất của đời người: bản lĩnh trước hiểm nguy, sức chịu đựng, tinh thần đồng đội và ý chí không đầu hàng gian khó.
Ngày trước, ông cùng đồng đội đưa từng thanh bê tông “kẹo lạc” lên núi để dựng hầm bảo vệ sự sống. Hôm nay, ông tiếp tục gửi tâm sức vào cao lanh, thạch anh và lửa nung để làm nên những sản phẩm hướng tới đời sống tinh thần. Một bên là công trình trong lòng đá; một bên là sản phẩm đi ra từ đất và lửa. Giữa hai hành trình ấy là phẩm chất nhất quán của người lính công binh: hiểu vật liệu, quý trọng lao động và luôn muốn tạo ra những điều có ích.
Trân trọng những cựu chiến binh – doanh nhân như Lê Duy Hảo cũng chính là tri ân một thế hệ đã đi qua chiến tranh nhưng không dừng lại trong ký ức. Họ trở về, tiếp tục xây đường, dựng công trình, mở xưởng, sáng tạo sản phẩm và làm đẹp cho quê hương.
Những thanh “kẹo lạc” năm xưa có thể đã nằm sâu trong các điểm tựa Vị Xuyên, nhưng tinh thần của những người từng vác chúng lên núi vẫn hiện diện trong từng công việc hôm nay – bền bỉ, lặng thầm và rắn rỏi như đá biên cương.
Lạc Nghiệp, 09/8/2026
Trái Tim Người Lính
