Tôi thường ướm thử mình vào một cây xanh trong cánh rừng già cổ kính. Sẽ có biết bao điều để quan sát, tìm tòi; để rồi riêng mình lý giải bằng những con chữ nối nhau trải dài lên trang giấy. Trong sự say mê da diết ấy, tôi chắc rằng mình sẽ luôn có những người bạn: cây cối, hoa lá, suối sông... Vì vậy mà có lúc tôi hình dung rằng: nền văn học An Giang – quê hương tôi như một cánh rừng trù phú, trăm cây trăm hoa, tốt tươi và mang một màu xanh đầy sức sống. Dường như ít có tỉnh thành nào trên cả nước có được một thế hệ nhà văn trẻ, đông đảo và viết khỏe như An Giang. Được vậy, là cả một quá trình bồi đắp của con người và thời gian...
Những ngày đầu tiên chạm tay vào thế giới văn chương, tập tành viết lách, có người anh chia sẻ với tôi: “nghề viết là nghề cô độc”. Nhưng bây giờ, tôi hiểu thêm rằng, nghề viết không chỉ cô độc, mà đó còn là một nghề khai mở trong lòng mình một dòng sông tình cảm thắm đẫm, dạt dào... Và tất cả những dòng sông ấy đều gặp nhau ở cùng một nơi, đó là biển lớn.
Hơn 40 năm qua, kể từ ngày đất nước thống nhất, những người yêu mến văn chương An Giang quy tụ về như một mái nhà chung. Từ cái nền đất phù sa bồi lắng đến một ngôi làng cao ráo ấm cúng; từ ngôi nhà vách lá đến vách tường kiên cố, từ mái tranh đến mái ngói rêu phong. Quá trình ấy đã định danh nên một tiểu vùng văn chương trên bản đồ cả nước. Những nhà văn đi trước, như những con ong lặng lẽ, cần mẫn vừa bồi đắp cho tổ, vừa chăm chút cho ong non, để một ngày kia, những chú ong non sẽ trở thành những ong thợ trưởng thành, bay đi khắp nơi, đem về mật ngọt. Quá trình kế thừa và phát triển ấy lại tiếp tục sinh sôi và nối dài mãi…
Nếu những nhà văn tập kết và thành danh từ miền Bắc trở về, cùng những cây bút trưởng thành từ kháng chiến ra, không nhiệt tâm tập hợp, vun bồi thì đã không có một thế hệ nhà văn trẻ An Giang sau giải phóng nổi lên hùng hậu. Thế hệ 4X, 5X, 6X bấy giờ lao động nghệ thuật say mê, với bầu không khí đầy nhựa sống, đã tạo nên một mảnh đất vững trải, cao ráo, phì nhiêu mà thế hệ 7X, 8X, 9X kế thừa không phải rụt rè khi xây nên những tác phẩm của mình trên chính nền đất đã có nhiều cây cao, trĩu quả ấy. Chính cái không khí văn chương thấm đẫm nghĩa tình và sự tò mò rất bản năng của nghề văn, là đi tìm kiếm và lôi kéo đồng nghiệp ấy, đã tạo nên những lớp thế hệ nối tiếp nhau, liên tục không dứt như những lớp sóng của biển. Thế hệ trước khai mở, giúp đỡ, dẫn dắt thế hệ sau; người đi sau tự hào, tự tin, lắng nghe, học hỏi từ người đi trước. Tôi thấy một sợi dây xuyên suốt được nối từ những người đi trước, truyền lại những người đi sau như một truyền thống quý báu, một gia bảo của dòng họ.
Danh họa người Pháp - Auguste Rodin từng nói, người nghệ sĩ là người tạo ra tia lửa và nhóm bùng lên ngọn lửa. Câu nói ấy thật đúng nếu so vào nền văn học tỉnh An Giang. Ngược dòng thời gian, qua những câu chuyện kể, có anh biên tập viên gò lưng trong ánh đèn dầu thời bao cấp, sửa từng trang bản thảo đầu tiên của thầy giáo trẻ từ miệt Tây Phú hiu quạnh gửi ra, có vẽ kèm mấy con chim hạt bay về trong khói lam chiều nhập nhoạng xa xa. Có nhà thơ nghèo đạp xe đòn dông, treo lủng lẳng phía trước là mấy chồng thơ, cọc cạch mười mấy cây số đường đá, tìm đứa học trò viết bài thơ có nét lạ trên báo tường, khi nó vừa trèo cây cam thảo vừa tưởng tượng mình sẽ mọc cánh và bay. Có những nhà văn tâm huyết duy trì cho bằng được giải thưởng văn chương Thủ Khoa Nghĩa suốt nhiều năm liền để “khuấy bùn tìm bọt”. Có thầy giáo ngồi trong đêm đọc từng bài thơ của học trò để góp ý, sửa chữa và truyền ngọn lửa nghề… Để rồi, một loạt những cây bút trẻ (thậm chí rất trẻ) trình làng, nhiều nhà văn thành danh và không ít người trong số họ sau này trở thành những “cây đa cây đề”, định danh nên một vùng văn học nơi miền sơn cước biên thùy, đầy tiềm năng và sức sống.
Có lẽ, không có nghề nào lạ kỳ như nghề này. Những người xa lạ, chỉ thấy tên nhau trên báo mà khi gặp mặt lại hồ hỡi như đã gặp nhau từ rất lâu rồi. Có khi thân thiết như anh em ruột thịt. Những buổi cà phê, trà đá; những buổi rủ nhau tìm đến nhà thằng học trò chăn vịt giọng văn như tiếng gió đồng, không ai nghĩ rằng mình sẽ phát hiện nên một nhà văn. Chỉ duy nhất một điều, người viết luôn khát khao tìm gặp thêm những người đồng cảnh ngộ với mình, để có thêm nữa những “đồng minh”.
Phải chăng, vì lẽ ấy mà những dòng sông đã gặp nhau trước khi hòa về biển lớn, tạo nên một vùng châu thổ màu mỡ và đặc sắc... Phải chăng, đằng sau sự thành danh của nhiều nhà văn An Giang đều có bóng dáng của những người anh người chị đi trước, hết lòng chia sẻ tâm tình, truyền lửa cho em út trong những ngày mới tập tễnh bước vào văn chương. Phải chăng, sau cánh rừng già luôn có những mùa rừng non nối tiếp nhau sinh sôi phát triển. Tôi tin rằng, truyền thống kế thừa ấy, chính là thứ phù sa lung linh nhất, đẹp đẽ nhất, tốt tươi nhất tạo nên sự sung túc cho ngôi làng văn học An Giang, xanh tươi nối tiếp…
Ngày nay, công nghệ thông tin lớn mạnh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc gặp gỡ giao lưu văn chương trên các phương tiện mạng. Thông qua đó người viết dễ dàng kết nối, học hỏi giao lưu với nhau, không phải mất nhiều thời gian và công sức đi tìm như ngày xưa nữa. Mạng xã hội sẽ là nơi để người viết trong tương tác với nhau và với cả đời sống đang trải ra trước mắt.
Sau sáp nhập, không gian văn hóa của An Giang được mở rộng, và cùng với sự vận động của đời sống xã hội là một diện mạo văn học mới đang từng ngày hình thành. Trong dòng chảy ấy, khoảng 60 cây bút trẻ đang trở thành một lực lượng đáng chú ý, mang đến cho văn học An Giang những thanh âm mới, trẻ trung, giàu khát vọng và không ngừng tìm tòi.
Điều đáng quý là những cây bút trẻ hôm nay không đứng ngoài đời sống. Họ viết từ những điều rất gần gũi: quê hương, gia đình, ký ức tuổi thơ, trường học, những đổi thay của làng quê, nhịp sống đô thị, miền biên giới, biển đảo và những chuyển động mạnh mẽ của một An Giang đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Mỗi trang viết, vì thế, không chỉ là câu chuyện của cá nhân mà còn góp phần lưu giữ những lát cắt của thời đại.
Lực lượng sáng tác trẻ hiện diện khá phong phú trong các câu lạc bộ, nhóm sáng tác. Có thể kể đến Câu lạc bộ Văn học trẻ An Giang, Câu lạc bộ Thơ văn Trường Đại học An Giang, Bút nhóm Đồng Xanh; cùng nhiều câu lạc bộ văn học tại các trường THPT, như: THPT Thủ Khoa Nghĩa, THPT chuyên Thoại Ngọc Hầu, THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm... Những không gian ấy giống như những “vườn ươm” văn chương, nơi những người trẻ gặp nhau, đọc cho nhau nghe những sáng tác mới, trao đổi về nghề viết và quan trọng hơn là nuôi dưỡng tình yêu đối với tiếng Việt, với quê hương.
Trong đội ngũ ấy, nhiều gương mặt đã tạo được dấu ấn riêng, như: Nguyễn Chí Ngoan, Vĩnh Thông, Trần Kim Thoa, Võ Đăng Khoa, Đỗ Thị Thanh Thảo, Huỳnh Chí Thiện, Lê Văn Nhân, Danh Đức Quy, Thạch Khang... Mỗi người một giọng điệu, một cách nhìn và một vùng thẩm mỹ riêng, nhưng gặp nhau ở khát vọng khẳng định tiếng nói của thế hệ mình.
Đáng mừng hơn, một số cây bút trẻ đã bước ra khỏi phạm vi địa phương để được ghi nhận ở những sân chơi văn chương có uy tín. Nguyễn Chí Ngoan được trao giải thưởng Dế Mèn; Vĩnh Thông được ghi nhận bởi Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam; Võ Đăng Khoa đoạt Giải thưởng Tác giả trẻ của Hội Nhà văn Việt Nam. Những giải thưởng ấy không chỉ là sự ghi nhận đối với từng cá nhân mà còn cho thấy sức sống và tiềm năng của văn chương trẻ An Giang.
Nhưng có lẽ, cống hiến lớn nhất của các cây bút trẻ không nằm ở số lượng giải thưởng. Đó là việc họ đang góp phần làm mới cách nhìn về quê hương. Họ không chỉ viết về An Giang bằng hoài niệm mà còn bằng tâm thế của những con người đang sống trong một vùng đất chuyển mình. Trong trang viết của họ, quê hương vừa có bóng dáng của những dòng sông, cánh đồng, phum sóc, biển đảo, những câu chuyện dân gian được truyền qua nhiều thế hệ, vừa có nhịp sống hiện đại, những giấc mơ nghề nghiệp, những băn khoăn của tuổi trẻ và khát vọng Hội nhập.
Khoảng 60 cây bút trẻ hôm nay có thể chưa phải là một con số lớn, nhưng đó là một nguồn lực văn hóa đáng trân trọng. Nếu được tạo điều kiện để sáng tác, giao lưu, công bố tác phẩm và tiếp cận rộng hơn với đời sống văn học cả nước, lực lượng này sẽ còn phát triển mạnh mẽ.
Sau sáp nhập, An Giang không chỉ mở rộng không gian địa lý mà còn mở rộng không gian văn hóa. Và trong không gian ấy, những cây bút trẻ đang lặng lẽ góp những viên gạch của mình. Có người đã thành danh, có người còn đang tìm giọng riêng, có người mới bắt đầu cầm bút. Nhưng tất cả đều đang viết bằng một tình yêu chung: tình yêu đối với quê hương và niềm tin rằng từ mảnh đất phương Nam này, những câu chuyện có thể đi xa hơn, đến với bạn đọc cả nước bằng sức sống riêng của văn chương An Giang.
Ngày nay văn chương dường như không còn là món ăn tinh thần số 1 với một số người trẻ nữa. Nhiều thứ nhanh nhạy và hấp dẫn thu hút họ hơn. Điện thoại, game show và những tin tức giật gân làm giới trẻ không mấy mặn mà với chuyện sách vở và chữ nghĩa. Nhưng tôi tin tưởng rằng, văn chương và công việc sáng tác bản thân nó vẫn mang tính tự vận động, bởi, trong không khí văn chương, người trẻ lắng nghe và đúc kết được nhiều điều. Vốn sống ra sao? Cần đọc gì? Cần viết thế nào để cởi mở mình mới hơn? – Những câu hỏi ấy được đặt ra dưới góc nhìn người đi trước và người đi sau sẽ tạo ra cho các cây bút trẻ được một từ trường cho việc sáng tạo của mình. Điều đó cũng phần nào giúp các bạn rút ngắn được thời gian tự tích lũy kinh nghiệm, nếu tự thân sáng tác cô độc một mình trên con đường chữ nghĩ rộng thênh thang và vô định!
Chính vì những điều nói trên, tôi tha thiết mong rằng, trong thời gian tới, những người viết trẻ sẽ có được thêm nhiều buổi gặp gỡ, giao lưu không chỉ trong phạm vi những người trẻ, mà cả nhiều thế hệ với nhau để anh em viết thế hệ đi trước và thế hệ đi sau sẽ có nhiều hơn nữa những dịp gặp nhau, chia sẻ kỷ niệm, cảm xúc và thăm hỏi nhiều điều trong đời sống cũng như sáng tác. Tôi tin rằng trong những buổi gặp gỡ ấy, chúng ta sẽ đánh thức được những dòng dung nham đang âm thầm, chờ cơ hội phun trào,… như chính những nhà văn An Giang hôm nay, ngày nào còn là một cây bút trẻ, đã hồ hởi, hồn nhiên và tự tin đến với văn chương bằng những gửi gắm đầu đời vào những người anh, người chị của mình. Mai này, những cây bút trẻ ấy sẽ nhớ và sẽ bồi thêm động lực mỗi khi tự hỏi lòng, vì sao chúng ta viết?
