An Giang là vùng đất hội tụ nhiều sắc màu văn hóa, nơi có sự giao thoa "đa sắc tộc, đa tôn giáo" với 4 dân tộc: Kinh, Chăm, Hoa, Khmer cùng chung sống và tình người hòa quyện. Người Kinh giữ vai trò nòng cốt trong nông nghiệp và quản lý; người Khmer nổi bật với Phật giáo Nam tông, chùa tháp và các lễ hội rực rỡ (Chol Chnam Thmay); người Chăm có nét độc đáo với văn hóa Hồi giáo (Islam), nghề dệt thổ cẩm và nhà sàn ven sông; người Hoa có thế mạnh về thương mại và các hội quán, tín ngưỡng thờ Quan Công, Thiên Hậu. Tất cả tạo nên giá trị cốt lõi, đó là sự dung hợp và tôn trọng sự khác biệt; là nơi hun đúc nên khí chất con người rất riêng biệt: hào sảng, trọng nghĩa, khinh tài, tâm linh và hướng thiện, cần cù và sáng tạo, phóng khoáng và hào hiệp, tinh thần phản kháng và yêu nước.
Đồng thời là tỉnh có những di sản văn hóa vật thể, phi vật thể đa dạng, như: Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam, Lễ hội Đua bò Bảy Núi, Lễ hội truyền thống Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực, văn hóa Óc Eo - Ba Thê, nghệ thuật kiến trúc đình chùa, nhà sàn, làng nghề truyền thống,… và 152 Di tích trong đó có 98 cấp tỉnh, 51 cấp Quốc Gia, 3 Quốc gia Đặc biệt; không gian tôn giáo đa dạng với 67 chùa Nam tông Khmer, 12 thánh đường Chăm, 295 chùa Bắc tông đã phản ánh cấu trúc tôn giáo đa cực. Tôn giáo ở đây đồng thời là trung tâm bảo tồn bản sắc dân tộc: Thánh đường duy trì chữ Chăm và giáo lý Islam; Chùa Khmer giữ ngôn ngữ – lễ hội Khmer; Chùa Bắc tông và hội quán gìn giữ văn hóa Kinh – Hoa. Không gian tôn giáo gần nhau tạo môi trường “chấp nhận khác biệt” trong thực hành hàng ngày. Các lễ hội (Ramadan, Chol Chnam Thmay, Vía Bà Chúa Xứ) có tính liên tộc người mạnh mẽ. Các tín ngưỡng trung gian (như Hòa Hảo) đóng vai trò vùng đệm, giảm xung đột niềm tin. Điều này đã tác động đến sự phát triển năng lực liên văn hóa, thúc đẩy sáng tạo - du lịch văn hóa và củng cố đạo đức xã hội.
Theo ThS. Phạm Thị Ngọc Hân, Giảng viên Khoa lý luận cơ sở Trường Chính trị Tôn Đức Thắng, sau sáp nhập hai tỉnh An Giang và Kiên Giang, sự hợp nhất giữa vùng văn hóa “núi, sông, biên giới” của An Giang và không gian “biển, đảo, thương mại, giao lưu quốc tế” của Kiên Giang đã tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc, vừa giàu tiềm năng vừa tiềm ẩn nhiều thách thức. Không gian văn hóa mới trở nên phong phú hơn, khi văn hóa nông nghiệp lúa nước, tín ngưỡng Bà Chúa Xứ, văn hóa Khmer, Chăm, Hoa, truyền thống Thất Sơn của An Giang quyện hòa với văn hóa biển đảo Phú Quốc, Hà Tiên, tinh thần giao thương, tính cách cởi mở, năng động và chiều sâu trí thức. Chính sự đa dạng này là nguồn lực quan trọng để hình thành bản sắc văn hóa thống nhất mà đa dạng.
Với lợi thế lớn về bản sắc văn hóa đa dạng của các cộng đồng: Kinh, Khmer, Chăm, Hoa cùng hệ thống di sản vật thể, phi vật thể phong phú, như: Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam, Đua bò Bảy Núi, văn hóa Óc Eo – Ba Thê, các làng nghề gốm, dệt, điêu khắc gỗ,... bà Nguyễn Thái Kim Điền, Trường Chính trị tỉnh Đồng Tháp, nhận định, những giá trị này không chỉ góp phần tạo nên bản sắc riêng của tỉnh An Giang mà còn mở ra cơ hội phát triển mạnh mẽ các ngành công nghiệp văn hóa; du lịch văn hóa tâm linh, sinh thái; sản xuất sản phẩm sáng tạo; tổ chức sự kiện hay ứng dụng công nghệ số để khai thác dịch vụ trải nghiệm cho du khách trong và ngoài nước. Với lợi thế về văn hóa đa dạng sẽ góp phần trực tiếp vào chuyển đổi cơ cấu kinh tế và phát triển du lịch theo hướng liên kết, đa dạng và giàu bản sắc, xây dựng môi trường xã hội ổn định, lành mạnh, tạo nền tảng cho phát triển lâu dài.
Còn ThS. Ngô Thanh Bình, giảng viên Khoa Lý luận cơ sở Trường Chính trị Tôn Đức Thắng, cho rằng, sau sáp nhập, không gian văn hóa của 2 tỉnh có sự giao thoa và dung hợp là điều tất yếu. Đây là quá trình vừa mang tính tự nhiên, vừa chịu sự tác động mạnh mẽ từ các chính sách phát triển, quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và chuyển đổi số. Trong bối cảnh mới đó, yếu tố “hỗn dung văn hóa” sẽ tạo ra sự giao thoa, tiếp biến, dung hợp giữa văn hóa của An Giang cũ và Kiên Giang cũ sẽ tạo ra trục phát triển liên hoàn, đồng bộ về văn hoá với nét đặc trưng “sông nước - biên giới - núi non - biển đảo - thương mại - mở cõi”. Từ sự dung hợp giữa các giá trị truyền thống của văn hóa sông nước - biên giới - núi non với văn hóa biển đảo - thương mại - mở cõi, tỉnh An Giang mới có điều kiện hình thành một hệ giá trị phát triển mang tính tổng hợp: vừa nhân văn, nghĩa tình, đoàn kết; vừa năng động, sáng tạo, Hội nhập; vừa trọng truyền thống, vừa đề cao hiệu quả và trách nhiệm.
Sự hỗn dung văn hóa giúp điều chỉnh và làm giàu hệ thống chuẩn mực ứng xử trong xã hội: từ mối quan hệ cộng đồng, gia đình, làng xóm đến quan hệ trong sản xuất, kinh doanh, trong quản lý nhà nước và cả trong hội nhập quốc tế. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tỉnh An Giang mới có quy mô lớn, dân cư đông và tính đa dạng văn hoá cao; hình thành lớp người An Giang mới: có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tri thức, kỹ năng, tác phong công nghiệp; biết trân trọng truyền thống nhưng không bảo thủ; năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm; có tinh thần khởi nghiệp, tinh thần số và năng lực hội nhập quốc tế. Con người mới không chỉ là lực lượng lao động, mà còn là chủ thể sáng tạo văn hóa, chủ thể của chuyển đổi số và đổi mới mô hình tăng trưởng của tỉnh nhà.
Đồng thời sự giao thoa về văn hóa tạo ra môi trường thuận lợi cho đổi mới tư duy kinh tế, hình thành các mô hình phát triển mới. Sự kết hợp giữa các giá trị văn hóa sản xuất khác nhau của các cộng dân tộc giữa hai địa phương giúp đa dạng hóa phương thức phát triển, mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh An Giang. Đặc biệt, trong phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, hỗn dung văn hóa tạo nên những sản phẩm đa dạng, độc đáo, có giá trị gia tăng cao dựa trên giá trị văn hóa – tâm linh – sinh thái – biển đảo liên vùng góp phần rút ngắn khoảng cách địa lí, xóa bỏ mặc cảm, định kiến giữa các địa phương, các cộng đồng dân tộc; tăng cường sự thấu hiểu, tôn trọng và chia sẻ giữa nhân dân hai tỉnh nhằm xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tạo điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững sau sáp nhập.
Ông Danh Nhẫn, ấp Phướng Hưng, xã Gò Quao, chia sẻ, tôi là người dân tộc Khơmer. Địa bàn nơi tôi cư trú có rất đông người dân tộc kinh sinh sống. Trong quá trình cộng cư, người Khơmer và người kinh chung sống hòa thuận, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong phát triển kinh tế và các hoạt động xã hội, không để xảy ra mâu thuẫn, mất đoàn kết trong cộng đồng dân cư. Cùng chung quan điểm, ông Lúk Ka Man, người dân tộc Chăm ở ấp Đồng Ky, xã Nhơn Hội, cho biết, không chỉ giúp đỡ nhau trong phát triển kinh tế - xã hội, người dân còn giúp đỡ nhau trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc mình trong mỗi dịp tổ chức lễ hội truyền thống. Điều đó làm tăng sự gắn bó, đoàn kết giữa các dân tộc ở địa phương trong công cuộc xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, xây dựng nông thôn mới.
Khi chuẩn mực đạo đức và văn hóa ứng xử hình thành môi trường sống văn minh, nâng cao hiệu quả quản trị xã hội, chính quyền các cấp dễ dàng huy động sức dân trong các phong trào xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Trong giai đoạn 2020 - 2025, Mặt trận Tổ quốc các cấp đã vận động hơn 1.200 tỷ đồng, xây dựng trên 15.000 căn Nhà Đại đoàn kết; hỗ trợ hàng trăm nghìn lượt hộ nghèo, cận nghèo; hỗ trợ khắc phục thiên tai, dịch bệnh; cấp học bổng, hỗ trợ học sinh, người yếu thế, đã khắc họa rõ sức mạnh huy động xã hội và giá trị nhân văn - nghĩa tình - trách nhiệm cộng đồng của người dân An Giang, tạo nền tảng để giảm nghèo bền vững và ổn định xã hội; tạo điều kiện cho sự tăng trưởng kinh tế của tỉnh năm 2025 đạt 8,39%, trong đó, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,53%, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 12,88%, khu vực dịch vụ tăng 10,61%. Tổng thu ngân sách 25. 188 tỷ đồng; lệ tỷ hộ nghèo theo chuẩn đa chiều giảm còn 0,91%, vượt Nghị quyết đề ra 0,3-0,5%/năm. Quý I/2026, tăng trưởng GRDP tỉnh An Giang đạt 7,80% (đứng thứ nhất vùng đồng bằng sông Cửu Long, đứng thứ 25/34 tỉnh, thành và xấp xỉ bình quân chung cả nước đạt 7,83%). Trong đó, khu vực I (nông, lâm nghiệp và thủy sản) đạt 2,68%; khu vực II (công nghiệp và xây dựng) đạt 14,95%; khu vực III (dịch vụ) đạt 10,11%.
Điều đó cho thấy khi cộng đồng 4 dân tộc cùng đoàn kết, chung sức, đồng lòng trong lao động, sản xuất vươn lên làm giàu sẽ góp phần tạo nên sự tăng trưởng của tỉnh với nhiều tín hiệu khả quan, tích cực. Bên cạnh những ưu điểm, lợi thế tích cực đó, trong quá trình hội nhập và phát triển, An Giang đang chịu tác động ngày càng mạnh mẽ của công nghiệp hoá, hiện đại hoá và chuyển đổi số; yêu cầu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu - những vấn đề mang tính toàn cầu nhưng có tác động trực tiếp, sâu sắc đến đời sống kinh tế - xã hội của địa phương. Điều này không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất, quản lý và phân bổ nguồn lực, mà còn tác động trực tiếp đến nhận thức, hành vi, lối sống, hệ chuẩn mực đạo đức và quan hệ xã hội của con người An Giang trong giai đoạn phát triển mới.
(Còn nữa)
Bài 2: Thực trạng giá trị văn hóa - con người An Giang trong giai đoạn phát triển mới
