Tóm tắt
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và mạng xã hội đang làm thay đổi phương thức tiếp nhận, chia sẻ và hình thành nhận thức xã hội. Bên cạnh những cơ hội to lớn, không gian mạng cũng trở thành môi trường để tin giả, thông tin sai lệch và các luận điệu xuyên tạc lan truyền với tốc độ nhanh, tác động trực tiếp đến niềm tin của nhân dân. Trên cơ sở phân tích yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới và thực tiễn tại xã Yên Lạc (Phú Thọ), bài viết cho rằng nhiệm vụ này không thể chỉ dừng lại ở việc phản bác các quan điểm sai trái mà cần chuyển mạnh sang tư duy chủ động dẫn dắt thông tin, định hướng dư luận và xây dựng môi trường thông tin lành mạnh. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số phải gắn với nâng cao hiệu quả quản trị, tăng cường minh bạch, phát triển văn hóa số và củng cố niềm tin xã hội, qua đó tạo sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Từ khóa: nền tảng tư tưởng của Đảng; thời đại số; không gian mạng; thông tin sai lệch; niềm tin xã hội; Nghị quyết 35-NQ/TW.
Mỗi thời đại có một mặt trận cần được giữ vững. Trong thời đại số, không gian mạng là nơi diễn ra cuộc cạnh tranh quyết liệt về thông tin, nhận thức và niềm tin. Ai làm chủ được thông tin, người đó có lợi thế trong định hướng dư luận; ai để khoảng trống thông tin xuất hiện, khoảng trống ấy sẽ nhanh chóng bị lấp đầy bởi tin giả, suy diễn và những luận điệu sai trái.
Sự phát triển của internet, mạng xã hội và các nền tảng số đã làm thay đổi căn bản cách con người tiếp cận thông tin. Theo các báo cáo về kinh tế số và truyền thông số những năm gần đây, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ người sử dụng internet và mạng xã hội cao trên thế giới. Hàng chục triệu người dân tham gia các nền tảng số mỗi ngày để học tập, làm việc, giao tiếp và tiếp nhận thông tin. Điều đó cho thấy không gian mạng không còn là môi trường bổ trợ mà đã trở thành một phần của đời sống xã hội.
Tuy nhiên, cùng với những cơ hội to lớn, không gian mạng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong môi trường mà tốc độ lan truyền thường nhanh hơn quá trình kiểm chứng, thông tin sai lệch, tin giả và các luận điệu xuyên tạc có điều kiện phát tán rộng rãi. Các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị không ngừng lợi dụng những vấn đề phức tạp, nhạy cảm hoặc những hạn chế trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội để bóp méo sự thật, gây hoài nghi, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ sống còn của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân. Trong điều kiện hiện nay, yêu cầu đó không chỉ dừng lại ở việc đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái mà còn đòi hỏi phải chủ động định hướng nhận thức xã hội, tạo dựng niềm tin và lan tỏa những giá trị tích cực.
Không gian mạng và yêu cầu mới trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Sự khác biệt lớn nhất của thời đại số nằm ở chỗ mỗi cá nhân đều có thể trở thành một “trung tâm phát tin”. Nếu trước đây thông tin chủ yếu được sản xuất bởi các cơ quan báo chí chuyên nghiệp thì ngày nay bất kỳ ai sở hữu điện thoại thông minh cũng có thể tạo ra nội dung và lan truyền đến cộng đồng.
Điều này tạo ra môi trường truyền thông dân chủ hơn nhưng đồng thời cũng làm xuất hiện nhiều nguy cơ. Thông tin không còn đi theo quy trình kiểm chứng chặt chẽ mà thường bị chi phối bởi cảm xúc, xu hướng đám đông và thuật toán của các nền tảng số.
Một thông tin chưa được xác thực nhưng đánh trúng tâm lý tò mò có thể lan truyền với tốc độ rất lớn. Trong khi đó, những thông tin chính thống, dù chính xác và đầy đủ hơn, lại thường cần thời gian để xác minh, tổng hợp và công bố. Chính khoảng cách về thời gian này đã tạo ra lợi thế cho tin giả.
Các đối tượng chống phá hiện nay cũng thay đổi phương thức hoạt động. Họ ít sử dụng những luận điệu cực đoan, lộ liễu mà chuyển sang những cách thức tinh vi hơn như cắt ghép hình ảnh, bóp méo phát ngôn, đánh tráo khái niệm, lấy hiện tượng thay cho bản chất hoặc lợi dụng các vụ việc cụ thể để quy kết, suy diễn thành những vấn đề mang tính hệ thống.
Thực tế cho thấy nhiều nội dung xuyên tạc không hoàn toàn bịa đặt. Chúng thường bắt đầu từ một phần sự thật, sau đó được thêm thắt, cường điệu hoặc dẫn dắt theo những mục đích khác nhau. Chính điều này khiến việc nhận diện trở nên khó khăn hơn và tạo ra tác động lớn hơn đối với dư luận xã hội.
Đặc biệt, trong giai đoạn đất nước đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách hành chính, sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai các chủ trương lớn của Đảng, những vấn đề liên quan đến đất đai, giải phóng mặt bằng, môi trường, an sinh xã hội hay quyền lợi của người dân rất dễ bị các đối tượng xấu lợi dụng.
Từ thực tiễn đó có thể thấy rằng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số không chỉ là cuộc đấu tranh chống lại thông tin sai lệch mà còn là cuộc cạnh tranh về tốc độ, độ tin cậy và khả năng định hướng thông tin.
Thực tiễn tại xã Yên Lạc là một ví dụ đáng chú ý. Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025, địa phương bước vào giai đoạn có nhiều thay đổi về cơ chế quản lý và tổ chức bộ máy. Quá trình chuyển đổi này mang lại nhiều kết quả tích cực nhưng cũng phát sinh những khó khăn nhất định trong giải quyết thủ tục hành chính, vận hành hạ tầng số, xử lý các vấn đề đất đai và một số nội dung liên quan đến đời sống dân sinh.
Những vấn đề đó là bình thường trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, nếu thiếu thông tin hoặc giải thích không kịp thời thì rất dễ trở thành chủ đề bàn luận trên mạng xã hội. Khi thông tin chính thống chưa xuất hiện, những suy diễn chủ quan sẽ xuất hiện. Khi những băn khoăn chưa được giải đáp, tin đồn sẽ có cơ hội lan rộng.
Không gian mạng không chấp nhận khoảng trống thông tin. Khoảng trống đó nếu không được lấp đầy bằng thông tin chính xác sẽ nhanh chóng bị thay thế bằng thông tin sai lệch.
Đây chính là lý do bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải bắt đầu từ việc chủ động cung cấp thông tin. Thông tin chính thống không chỉ cần đúng mà còn phải nhanh, dễ tiếp cận và dễ hiểu. Người dân không chỉ cần biết một quyết định được ban hành mà còn cần hiểu vì sao quyết định đó được ban hành, tác động như thế nào và lợi ích ra sao.
Vai trò của báo chí trong giai đoạn hiện nay cũng vì thế trở nên đặc biệt quan trọng. Báo chí không chỉ phản ánh thực tiễn mà còn tham gia định hướng dư luận, giải thích chính sách và tạo sự đồng thuận xã hội. Một tác phẩm báo chí có chiều sâu, phản ánh đúng bản chất vấn đề và đặt lợi ích của nhân dân làm trung tâm sẽ góp phần rất lớn trong việc củng cố niềm tin xã hội.
Từ giữ vững trận địa tư tưởng đến chủ động dẫn dắt nhận thức xã hội
Một trong những hạn chế dễ nhận thấy trong công tác đấu tranh trên không gian mạng hiện nay là chúng ta vẫn có lúc ở thế phản ứng. Tin giả xuất hiện trước, thông tin chính thống xuất hiện sau. Dư luận hình thành trước, giải thích được đưa ra sau. Điều này khiến hiệu quả định hướng nhiều khi chưa đạt như mong muốn.
Trong thời đại số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần được tiếp cận theo hướng chủ động hơn. Chủ động dự báo những vấn đề có thể phát sinh; chủ động công khai thông tin; chủ động đối thoại với nhân dân; chủ động giải thích các chính sách mới và chủ động xử lý các vấn đề ngay từ cơ sở.
Quan trọng hơn, cần xây dựng sức đề kháng tư tưởng trong toàn xã hội. Nếu thông tin sai lệch được ví như một loại “virus”, thì bản lĩnh chính trị, tri thức và kỹ năng số chính là “hệ miễn dịch” của cộng đồng.
Một cán bộ có bản lĩnh sẽ không dễ dao động trước các thông tin xuyên tạc. Một đảng viên có trách nhiệm sẽ biết cách lan tỏa những giá trị tích cực. Một người dân có kỹ năng số sẽ không dễ bị dẫn dắt bởi tin đồn. Một cộng đồng có văn hóa sẽ không tiếp tay cho thông tin sai lệch.
Đây là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kết hợp giữa giáo dục chính trị tư tưởng, nâng cao dân trí, phát triển văn hóa và hoàn thiện môi trường pháp lý trên không gian mạng.
Nghị quyết số 80-NQ/TW đã khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội và là sức mạnh nội sinh của sự phát triển. Trong môi trường số, văn hóa không chỉ được thể hiện qua các giá trị truyền thống mà còn thể hiện ở cách ứng xử với thông tin.
Một xã hội có văn hóa số lành mạnh sẽ biết tôn trọng sự thật. Một cộng đồng có trách nhiệm sẽ kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ. Một nền văn hóa mạnh sẽ tạo nên “hàng rào miễn dịch” tự nhiên trước những luận điệu sai trái.
Nhìn rộng ra, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thực chất là bảo vệ niềm tin xã hội. Niềm tin không được hình thành từ những khẩu hiệu mà được xây dựng bằng hiệu quả quản trị, sự minh bạch trong điều hành và những kết quả cụ thể trong đời sống nhân dân.
Khi người dân thấy tiếng nói của mình được lắng nghe, quyền lợi của mình được bảo đảm và những vấn đề của mình được giải quyết, niềm tin sẽ được củng cố. Khi niềm tin được củng cố, các luận điệu xuyên tạc sẽ khó có cơ hội tác động.
Từ thực tiễn xã Yên Lạc có thể khẳng định rằng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số không phải là cuộc “giữ thế” đơn thuần mà là cuộc “giành thế chủ động” trên mặt trận nhận thức xã hội. Chủ động ở đây không chỉ là nhanh hơn mà còn là đúng hơn, minh bạch hơn và gần dân hơn.
Thông tin chính thống phải đi trước một bước. Chính quyền phải gần dân hơn một bước. Báo chí phải sâu sát thực tiễn hơn một bước. Và mỗi cán bộ, đảng viên phải gương mẫu hơn một bước.
Chỉ khi đó, nền tảng tư tưởng của Đảng mới thực sự được củng cố từ gốc rễ, trở thành sức mạnh nội sinh của hệ thống chính trị và của toàn xã hội. Đó cũng là con đường căn cơ để giữ vững trận địa tư tưởng, bảo vệ niềm tin của nhân dân và tạo động lực cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.
Vai trò của cán bộ, đảng viên và báo chí trong dẫn dắt dư luận trên không gian số
Trong bối cảnh không gian mạng trở thành môi trường thông tin chủ đạo của xã hội, vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên và các cơ quan báo chí càng trở nên quan trọng. Nếu trước đây công tác tư tưởng chủ yếu được thực hiện thông qua các cuộc họp, sinh hoạt chi bộ, hội nghị tuyên truyền hoặc hệ thống truyền thông truyền thống thì ngày nay phần lớn các cuộc trao đổi, tranh luận và hình thành dư luận xã hội lại diễn ra trên các nền tảng số.
Điều đó đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên không chỉ hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn mà còn phải trở thành một chủ thể tích cực trong việc lan tỏa thông tin chính thống, bảo vệ lẽ phải và củng cố niềm tin xã hội. Trong nhiều trường hợp, thái độ, cách ứng xử và phát ngôn của cán bộ trên môi trường mạng có tác động trực tiếp đến nhận thức của người dân. Một thông tin được chia sẻ đúng lúc, một sự giải thích rõ ràng, một phản hồi có trách nhiệm có thể góp phần tháo gỡ những băn khoăn, hạn chế những hiểu lầm và ngăn chặn sự lan truyền của các thông tin sai lệch.
Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy vẫn còn tình trạng một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa thực sự chủ động tham gia không gian mạng hoặc còn tâm lý e ngại trước những vấn đề phức tạp. Trong khi đó, các đối tượng xấu lại hoạt động rất tích cực, liên tục sản xuất và phát tán nội dung theo nhiều hình thức khác nhau. Sự chênh lệch này khiến không gian thông tin đôi khi bị lấn át bởi các nguồn tin thiếu kiểm chứng hoặc mang động cơ không lành mạnh.
Bởi vậy, việc nâng cao năng lực số, kỹ năng truyền thông và khả năng xử lý tình huống trên môi trường mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên cần được xem là một yêu cầu cấp thiết. Mỗi cán bộ không chỉ là người thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước mà còn là một “kênh thông tin” có trách nhiệm đối với cộng đồng. Khi cán bộ hiểu rõ chủ trương, chính sách, nắm chắc thực tiễn và chủ động đối thoại với nhân dân thì hiệu quả công tác tư tưởng sẽ được nâng lên rõ rệt.
Cùng với đội ngũ cán bộ, báo chí tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong định hướng dư luận xã hội. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa thông tin chính thống và thông tin không chính thống, báo chí cần phát huy thế mạnh về tính xác thực, tính chuyên nghiệp và trách nhiệm xã hội. Nếu mạng xã hội có lợi thế về tốc độ thì báo chí phải khẳng định ưu thế bằng độ tin cậy và khả năng phân tích, lý giải vấn đề.
Một thực tế cho thấy, người dân không chỉ cần biết điều gì đang xảy ra mà còn cần hiểu vì sao sự việc đó xảy ra, tác động của nó như thế nào và giải pháp xử lý ra sao. Đây chính là khoảng không gian mà báo chí chính thống cần khẳng định vai trò dẫn dắt. Những bài viết có chiều sâu, những phân tích khách quan, những câu chuyện được phản ánh từ thực tiễn sẽ giúp công chúng nhìn nhận đầy đủ bản chất vấn đề, từ đó hạn chế sự tác động của các thông tin sai lệch.
Đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, báo chí không chỉ là lực lượng đấu tranh phản bác mà còn là lực lượng kiến tạo niềm tin. Niềm tin được hình thành từ những thông tin trung thực, từ sự phản ánh khách quan các vấn đề của đời sống xã hội và từ việc đồng hành cùng nhân dân trong quá trình phát triển đất nước.
Trong thời đại số, yêu cầu đặt ra đối với báo chí không phải là chạy theo tốc độ bằng mọi giá mà là giữ vững tính chính xác, tính định hướng và tính nhân văn. Một thông tin đúng, được kiểm chứng kỹ lưỡng và được trình bày thuyết phục sẽ có giá trị lâu dài hơn nhiều lần so với những thông tin giật gân, câu khách.
Thực tiễn cho thấy ở đâu chính quyền chủ động cung cấp thông tin, ở đó dư luận xã hội ổn định hơn; ở đâu báo chí đồng hành cùng cơ sở, ở đó niềm tin của nhân dân được củng cố hơn; ở đâu cán bộ gần dân, lắng nghe dân và giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh, ở đó các luận điệu xuyên tạc khó có cơ hội tồn tại.
Đó cũng chính là nền tảng để chuyển từ tư duy “bảo vệ” sang tư duy “dẫn dắt”; từ thế bị động sang thế chủ động; từ việc xử lý hậu quả của thông tin sai lệch sang việc tạo dựng một môi trường thông tin lành mạnh ngay từ đầu.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số vì thế không chỉ là nhiệm vụ của riêng một cơ quan hay một lực lượng nào, mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị, của đội ngũ cán bộ, đảng viên, của báo chí và của mỗi công dân. Khi tất cả cùng tham gia xây dựng một không gian thông tin minh bạch, lành mạnh và trách nhiệm, nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ không chỉ được giữ vững mà còn tiếp tục được lan tỏa, thấm sâu vào đời sống xã hội, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần to lớn cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
4. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
5. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 80-NQ/TW về xây dựng và phát huy vai trò của văn hóa đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
6. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2024), Giáo trình Công tác tư tưởng của Đảng trong tình hình mới, Nxb Lý luận Chính trị, Hà Nội.
7. Ban Chỉ đạo 35 Trung ương (2025), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
8. UBND xã Yên Lạc (2026), Báo cáo tình hình phát triển kinh tế - xã hội quý I năm 2026 và nhiệm vụ trọng tâm quý II năm 2026.
