Nhìn vào Chỉ thị số 32-CT/TU có thể thấy đây không đơn thuần là văn bản chấn chỉnh công tác quản lý văn hóa hay tổ chức lễ hội. Điều đáng chú ý hơn là cách Lào Cai lựa chọn tiếp cận văn hóa như một trụ cột phát triển, đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, xã hội và coi đây là động lực nội sinh cho giai đoạn phát triển mới.
Thực tế những năm gần đây cho thấy, văn hóa đã và đang tạo nên sức hấp dẫn riêng của Lào Cai. Từ không gian văn hóa của các dân tộc thiểu số, hệ thống lễ hội truyền thống, di sản văn hóa vật thể, phi vật thể đến những sản phẩm du lịch cộng đồng, tất cả đã góp phần hình thành thương hiệu của địa phương. Nhiều lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, sinh hoạt văn hóa của nhân dân mà còn trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế.
Song, bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn những khoảng trống cần khắc phục. Ở một số nơi, hoạt động văn hóa chưa theo kịp yêu cầu phát triển; việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản còn gặp khó khăn; công tác quản lý lễ hội chưa thật sự đồng bộ; chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa diễn ra chậm so với yêu cầu thực tiễn.
Đó cũng là lý do Chỉ thị đặt ra mục tiêu xây dựng nền văn hóa Lào Cai tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; hình thành con người Lào Cai với những phẩm chất “Đoàn kết - Yêu nước - Kỷ cương - Văn minh - Hiếu khách”. Đây không chỉ là khẩu hiệu mà là định hướng xây dựng hệ giá trị văn hóa, con người, cộng đồng, tạo nền tảng lâu dài cho sự phát triển.
Điểm đáng chú ý là các mục tiêu đều được lượng hóa khá cụ thể. Đến năm 2030, 100% lễ hội trên địa bàn tỉnh phải được tổ chức đúng quy định của pháp luật, bảo đảm an toàn, tiết kiệm và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; 100% người dân và du khách thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội.
Ở góc độ quản trị, đây là bước chuyển từ tư duy “quản lý lễ hội” sang “nâng cao chất lượng không gian văn hóa”. Khi lễ hội được tổ chức bài bản, đúng chuẩn mực và giàu bản sắc, giá trị văn hóa sẽ được bảo tồn, đồng thời tạo thêm sức hút đối với du khách, thúc đẩy phát triển dịch vụ và kinh tế địa phương.
Một điểm mới khác là Chỉ thị đặt trọng tâm xây dựng môi trường văn hóa từ cơ sở. Mục tiêu đến năm 2030, 100% xã, phường đưa nội dung giáo dục đạo đức, lối sống và hệ giá trị gia đình thời kỳ mới vào hương ước, quy ước cộng đồng; tỷ lệ gia đình văn hóa đạt 88,5%, thôn, tổ dân phố văn hóa đạt 80,5%. Điều đó cho thấy phát triển văn hóa không chỉ bắt đầu từ những công trình lớn mà trước hết từ mỗi gia đình, mỗi cộng đồng dân cư.
Đối với bảo tồn di sản, Lào Cai không đặt mục tiêu giữ gìn đơn thuần mà hướng tới phát huy giá trị để tạo động lực phát triển. Tỉnh phấn đấu xây dựng một hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; xếp hạng thêm một di tích quốc gia đặc biệt, một di tích quốc gia, sáu di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và năm di tích cấp tỉnh. Những con số này thể hiện quyết tâm đưa các giá trị văn hóa trở thành tài sản phát triển lâu dài.
Đi cùng với bảo tồn là phát triển công nghiệp văn hóa. Lào Cai đặt mục tiêu đến năm 2030, công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GRDP và đạt khoảng 9% vào năm 2045. Đây là định hướng phù hợp với chủ trương của Đảng về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, đồng thời khai thác hiệu quả lợi thế về di sản, lễ hội, nghề truyền thống, ẩm thực và du lịch của địa phương.
Trong xu thế chuyển đổi số, Chỉ thị cũng dành nhiều nội dung cho ứng dụng khoa học, công nghệ. Mục tiêu trên 60% hoạt động tuyên truyền, quảng bá văn hóa được thực hiện trên môi trường số; 100% lễ hội được quảng bá trên nền tảng số và mạng xã hội; đồng thời số hóa các di tích, di sản, hiện vật và cơ sở dữ liệu văn hóa. Đây không chỉ là yêu cầu về quản lý mà còn là giải pháp đưa văn hóa Lào Cai đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.
Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, Chỉ thị xác định rõ trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu. Văn hóa không còn là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa mà trở thành trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Cùng với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, tỉnh yêu cầu thực hiện nghiêm các quy định về quản lý di sản, lễ hội và tín ngưỡng; kiên quyết ngăn chặn mê tín dị đoan, thương mại hóa lễ hội và mọi hành vi lợi dụng hoạt động văn hóa để trục lợi.
Đáng chú ý, Chỉ thị định hướng xây dựng thương hiệu văn hóa Lào Cai gắn với lễ hội, ẩm thực, âm nhạc, nghề thủ công truyền thống và các sản phẩm văn hóa đặc trưng; tiếp tục nâng tầm những sự kiện như Festival Sông Hồng, Lễ hội Đua ngựa Bắc Hà, Lễ hội Trà Shan tuyết… trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch có sức cạnh tranh và khả năng thu hút du khách.
Có thể thấy, điểm cốt lõi của Chỉ thị 32-CT/TU không nằm ở việc bổ sung thêm các chỉ tiêu hay nhiệm vụ quản lý, mà ở sự chuyển biến trong tư duy phát triển. Văn hóa được nhìn nhận là nguồn lực nội sinh, là lợi thế cạnh tranh và là nền tảng để phát triển kinh tế, du lịch, xây dựng con người và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Khi bản sắc văn hóa được gìn giữ bằng những chính sách phù hợp, được phát huy bằng công nghệ hiện đại và được khai thác bằng tư duy phát triển bền vững, văn hóa sẽ không chỉ là giá trị cần bảo tồn mà còn trở thành động lực quan trọng đưa Lào Cai phát triển nhanh, bền vững, giàu bản sắc và Hội nhập sâu rộng.
