Kỷ niệm đáng nhớ của Nhà văn CCB Đặng Vương Hưng với ngài Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper, trong sự kiện trao trả “Hồ sơ Chứng tích Chiến tranh” năm 2025.
Nếu nhìn từ góc độ văn hóa, hội thảo này giống như một “bàn tròn ký ức” – nơi những lát cắt lịch sử được đặt cạnh nhau để cùng đối thoại. Chủ đề của hội thảo khá rộng: từ những tiếp xúc sớm giữa hai quốc gia vào cuối thế kỷ XVIII, qua các cuộc chiến tranh lớn của thế kỷ XX, đến quá trình bình thường hóa quan hệ và sự phát triển của Đối tác Chiến lược Toàn diện hiện nay. Các tham luận được khuyến khích tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau như lịch sử, ngoại giao, chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa và quân sự, đặc biệt là những nghiên cứu dựa trên tư liệu lưu trữ và di sản hậu chiến.
Điều thú vị của hội thảo nằm ở thành phần tham dự. Không chỉ có các nhà nghiên cứu và giảng viên đại học, mà còn có cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, cùng các học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên. Sự đa dạng này khiến hội thảo không chỉ là không gian học thuật, mà còn là nơi ký ức cá nhân gặp gỡ tư liệu lịch sử – nơi câu chuyện của một con người có thể soi sáng thêm cho những trang tài liệu lưu trữ.
Đại diện lãnh đạo và sinh viên của Vietnam Center và Sam Johnson Vietnam Archive cùng Institute for Peace & Conflict (Texas Tech University) trong một sự kiện văn hóa tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia 3, Hà Nội, năm 2025.
Một điểm nhấn đáng chú ý của hội thảo năm nay là việc giới thiệu và thảo luận về Dự án “Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (Vietnam Wartime Accounting Initiative – VWAI). Dự án này hiện do Trung tâm Việt Nam & Lưu trữ Sam Johnson (VNCA) và Viện Hòa bình & Xung đột (IPAC) thuộc Đại học Công nghệ Texas (Texas Tech University – TTU) chủ trì việc nghiên cứu tài liệu lưu trữ để hỗ trợ cho nỗ lực tìm kiếm người mất tích, đang được triển khai tại Việt Nam. Dự án hướng tới việc khai thác và kết nối các nguồn tư liệu lưu trữ, nhân chứng và dữ liệu lịch sử để hỗ trợ việc tìm kiếm thông tin về những người Việt Nam mất tích trong chiến tranh. Từ góc nhìn nhân văn, đây không chỉ là một hoạt động nghiên cứu lịch sử, mà còn là nỗ lực hàn gắn hậu quả chiến tranh và trả lại ký ức cho nhiều gia đình đã chờ đợi tin tức người thân suốt nhiều thập kỷ.
Việc đưa dự án này vào chương trình hội thảo cho thấy một xu hướng đáng chú ý trong nghiên cứu lịch sử hiện nay: Lịch sử không chỉ để hiểu quá khứ, mà còn để giải quyết những vấn đề còn dang dở của hậu chiến. Những kho lưu trữ ở cả Việt Nam và Hoa Kỳ, khi được mở ra và kết nối với các câu chuyện cá nhân, có thể góp phần tìm lại những mảnh ghép còn thiếu của lịch sử. Đặc biệt, là giúp những người lính đã ngã xuống tại chiến trường, có thể trở về với người thân và gia đình qua những trang tư liệu lưu trữ và cả “trong những giấc mơ”…
Call for Papers của hội thảo khoa học quốc tế, sẽ tổ chức tại Hà Nội tháng 6/2026.
Các phiên làm việc được tổ chức theo hình thức báo cáo cá nhân hoặc panel chuyên đề. Mỗi phiên kéo dài 90 phút, gồm 60 phút trình bày và 30 phút thảo luận. Điểm đáng chú ý là toàn bộ bài trình bày sẽ được ghi hình và công bố công khai, giúp những cuộc trao đổi học thuật vượt ra ngoài không gian hội trường. Một số tham luận tiêu biểu cũng sẽ được lựa chọn để xuất bản trong kỷ yếu hội thảo.
Trong bối cảnh quan hệ Việt – Mỹ ngày càng phát triển sâu rộng và tình hình thế giới đang diễn biến phức tạp, những sự kiện học thuật như thế này mang một ý nghĩa đặc biệt. Lịch sử không còn chỉ nằm trong sách vở hay kho lưu trữ, mà trở thành một phần của cuộc trò chuyện văn hóa giữa hai xã hội. Và đôi khi, chính những cuộc trò chuyện bình tĩnh và học thuật như vậy lại giúp người ta hiểu rằng quá khứ, dù phức tạp đến đâu, cũng có thể trở thành nền tảng cho sự hiểu biết và hợp tác trong tương lai.
Dự kiến, Nhà văn Đặng Vương Hưng sẽ tham gia hội thảo với tư cách là một Cựu chiến binh - Chủ tịch Tổ chức “Trái tim người lính Việt Nam”, đồng thời cũng là Điều phối viên Truyền thông của Dự án “Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (Vietnam Wartime Accounting Initiative – VWAI).
Hà Nội, 15/3/2026
TTNL
