Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2026); hưởng ứng Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ"; “Trái tim người lính” phối hợp với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Dự án "Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh" (TTU-VWAI) và Câu lạc bộ "Mãi mãi tuổi 20" tổ chức sáng 22/7/2026 sự kiện Giới thiệu “Hồ sơ Chứng tích chiến tranh 2026”, tác phẩm “Ký ức tháng Năm” và trao tặng chân dung “Mãi mãi tuổi 20”; do Tạp chí Văn hóa và Phát triển bảo trợ truyền thông.
1.Kết quả hoạt động của Dự án “Sáng kiến tìm kiếm Người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” 6 tháng đầu năm 2026
Dự án “Sáng kiến Tìm kiếm Người Việt Nam Mất tích trong Chiến tranh” (Vietnam Wartime Accounting Initiative, viết tắt: TTU–VWAI) là một chương trình khoa học và nhân đạo do Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ (U.S. Department of War) hỗ trợ, với Đại học Công nghệ Texas (Texas Tech University) giữ vai trò chủ đạo trong nghiên cứu và khai thác tư liệu lưu trữ về Chiến tranh Việt Nam; phối hợp cùng các cơ quan và đối tác tại Hoa Kỳ và Việt Nam. Dự án tập trung nghiên cứu, phân tích và chia sẻ các nguồn tư liệu lưu trữ nhằm hỗ trợ tìm kiếm thông tin về người Việt Nam mất tích trong chiến tranh, phục vụ công tác xác minh danh tính liệt sĩ, kết nối thân nhân, đồng thời thúc đẩy hợp tác khoa học và các hoạt động nhân đạo, góp phần khắc phục hậu quả chiến tranh và tăng cường hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ. Đồng chủ nhiệm Dự án là GS.TS. Ron Milam - Giám đốc Viện Hòa bình và Xung đột (The Institute for Peace & Conflict), Đại học Công nghệ Texas; GS.TS Steve Maxner - Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Chiến tranh Việt Nam (Vietnam Center & Sam Johnson Vietnam Archive); và PGS.TS sử học Alex-Thái Đình Võ - Nhà nghiên cứu thuộc Đại học Công nghệ Texas, trực tiếp điều phối hoạt động chuyên môn của Dự án cùng các nhóm Nghiên cứu, Biên tập, Truyền thông, Gắn kết cộng đồng lịch sử truyền khẩu...
TTU-VWAI hướng tới việc ứng dụng khoa học lưu trữ, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để khai thác hàng triệu trang tài liệu chiến tranh đang được lưu giữ tại Hoa Kỳ, đặc biệt là hệ thống “Hồ sơ Chứng tích chiến tranh” (Captured Document Exploitation Center - CDEC). Thông qua việc đối chiếu, phân tích và xác minh dữ liệu, Dự án góp phần cung cấp thêm căn cứ phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính người Việt Nam mất tích trong chiến tranh.
Trong quá trình triển khai, Dự án cũng duy trì sự phối hợp chuyên môn với nhiều tổ chức quốc tế như Mission POW/MIA, Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ – ASEAN, Cơ quan Kiểm kê Tù binh và Người mất tích Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (DPAA), và Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP), đồng thời trao đổi thông tin với các cơ quan chức năng của Việt Nam theo đúng quy định, nhằm phát huy hiệu quả của các nguồn tư liệu lưu trữ phục vụ mục tiêu nhân đạo.
Sau 6 tháng đầu năm 2026, TTU-VWAI đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Nhóm nghiên cứu đã lựa chọn, xử lý và phân tích được trên 200 hồ sơ CDEC tiêu biểu, phát hiện thông tin liên quan đến danh tích của hơn 1.500 quân nhân Việt Nam có tên trong các tài liệu lưu trữ của Hoa Kỳ. Trên cơ sở đó, nhiều thông tin đã được giới thiệu công khai để cộng đồng, các cựu chiến binh và thân nhân gia đình liệt sĩ cùng tham gia xác minh, đối chiếu.
Ngày 16/4/2026, Dự án đã hoàn thành và bàn giao cho Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia) bộ tài liệu nghiên cứu gồm hai tập, với tổng dung lượng trên 600 trang. Trong đó, tập thứ nhất là Báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu các hồ sơ CDEC, tập thứ hai là Danh mục hồ sơ, phụ lục và các dữ liệu liên quan, phục vụ công tác nghiên cứu, xác minh và tìm kiếm liệt sĩ.
Đầu tháng 6/2026, Dự án TTU-VWAI đã phối hợp tổ chức Hội thảo quốc tế về khai thác tài liệu lưu trữ phục vụ tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh tại Hà Nội, với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan chức năng và các tổ chức của Việt Nam, Hoa Kỳ cùng một số đối tác quốc tế.
PGS.TS Alex-Thái Đình Võ - Đồng Chủ nhiệm của TTU-VWAI cho biết: Ngày 13/6/2026, Đoàn công tác của Đại học Công nghệ Texas đã có buổi làm việc với Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia 515, nhằm báo cáo kết quả nghiên cứu và trao đổi về các định hướng tăng cường hợp tác trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính liệt sĩ. Tiếp đó, Đoàn đã làm việc với Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM.
Đặc biệt, chúng tôi đã vinh dự cung cấp hồ sơ tư liệu, góp phần phục vụ hiệu quả cho việc tìm kiếm những rãnh chôn tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Dự án cũng đang hoàn thiện báo cáo, để bàn giao tư liệu phục vụ việc tìm kiếm những hố chôn tập thể tại sân bay Tân Sơn Nhất và nhiều địa điểm khác, để phục vụ các đội tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ...
Theo Đại tá, CCB, Nhà văn Đặng Vương Hưng: Thông qua hoạt động truyền thông, Dự án TTU-VWAI đã kết nối thành công nhiều thân nhân gia đình liệt sĩ và cựu chiến binh với các thông tin lưu trữ có giá trị. Tiêu biểu là việc xác minh và kết nối thông tin liên quan đến các gia đình liệt sĩ Trần Minh Tuyến (Hưng Yên); Huỳnh Văn Hai (Trà Vinh); Nguyễn Bá Đang, Nguyễn Xuân Mạnh (Hải Phòng); Nguyễn Xuân Tài và Nguyễn Đăng Nghĩa (Phú Thọ); Võ Thành Dũng (Vĩnh Long)... TTU-VWAI cũng đã tìm được nhiều cựu chiến binh còn sống sót sau chiến tranh như: Hoàng Hữu Ái (Ninh Bình); Đỗ Anh Đào (Phú Thọ), Trần Huy Tưởng (Thanh Hóa), Lê Mỹ (Hà Nội), cùng nhiều trường hợp khác đang tiếp tục được các thành viên của Dự án phối hợp với cơ quan chức năng xác minh.
Thời gian gần đây, nhờ uy tín của Dự án TTU-VWAI, nên nhiều thân nhân liệt sĩ đã gửi hồ sơ đề nghị Dự án trợ giúp tìm kiếm người thân. Đồng thời, nhiều cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu tại các địa bàn như Lộc Ninh, Bình Dương, Tây Ninh, TP HCM… đã chủ động cung cấp thêm ký ức, tài liệu và nhân chứng, góp phần làm sáng tỏ nội dung của các hồ sơ CDEC và các các cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trên thực địa.
Bên cạnh công tác nghiên cứu, Dự án còn đẩy mạnh hoạt động truyền thông và gắn kết cộng đồng thông qua việc giới thiệu các hồ sơ tiêu biểu trên báo chí, mạng xã hội và các diễn đàn cựu chiến binh; hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ"; góp phần lan tỏa tinh thần "Văn hóa tri ân", khuyến khích cộng đồng cùng tham gia cung cấp thông tin, kỷ vật, hồi ức và các nguồn tư liệu phục vụ công tác tìm kiếm.
Với cách tiếp cận dựa trên khoa học, sự minh bạch của nguồn tư liệu và tinh thần hợp tác quốc tế, Dự án TTU-VWAI mong muốn đóng góp thiết thực cho nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh, hỗ trợ công tác tìm kiếm và xác định danh tính người Việt Nam mất tích, đồng thời góp phần tăng cường sự hiểu biết, lòng tin và quan hệ hợp tác nhân đạo giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.
Mọi thông tin trao đổi về Dự án TTU–VWAI xin liên hệ Ban Điều phối Dự án qua email: vwai@ttu.edu.
2- Tự truyện “Ký ức tháng Năm” của thương binh Nguyễn Duy Hiền (Trung sĩ Mắm).
Cuốn tự truyện "Ký ức Tháng Năm" của thương binh, cựu chiến binh Nguyễn Duy Hiền (bút danh Trung sĩ Mắm) chính thức được giới thiệu đến bạn đọc như một tác phẩm giàu giá trị lịch sử, nhân văn và ký ức. Không chỉ là câu chuyện đời của một người lính từng đi qua chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc, cuốn sách còn là lời tri ân sâu nặng dành cho đồng đội, những người đã hy sinh, những người còn mang trên mình thương tích chiến tranh và cả một thế hệ thanh niên Việt Nam đã sống, chiến đấu vì độc lập, chủ quyền của Tổ quốc.
Sinh năm 1963 tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, Nguyễn Duy Hiền nhập ngũ tháng 2/1982, biên chế tại Trung đoàn Bộ binh 852, Quân đoàn 26, Quân khu I. Từ tháng 4/1983 đến tháng 12/1986, ông trực tiếp tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Trong một chuyến thực hiện nhiệm vụ tại khu vực Hang Páo – Phai Can (Trà Lĩnh, Cao Bằng) vào ngày 15/5/1985, ông bị thương đặc biệt nặng do mìn, phải cắt bỏ một chân khi tuổi đời còn rất trẻ.
Sau khi xuất ngũ năm 1987, Nguyễn Duy Hiền trở về quê hương, rồi đến năm 2006 chuyển vào TP. Hồ Chí Minh công tác tại Sở Lao động – Thương binh và Xã hội. Năm 2020, ông nghỉ hưu, tiếp tục cuộc sống bình dị nhưng vẫn bền bỉ viết, lưu giữ và kể lại những ký ức của một thời máu lửa.
Tác giả từng chia sẻ một quan niệm giản dị nhưng đầy sức nặng: "Tôi không phải nhà văn, cũng chẳng phải nhà thơ. Nhưng trên hết, tôi là một người lính, đã từng đi qua lửa đạn biên giới phía Bắc nên tôi hiểu hai chữ “chiến tranh”. Nhìn lại thập kỷ 80 của thế kỷ trước, tôi tin rằng lớp chúng tôi đã lựa chọn đúng khi cầm súng bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc và hạnh phúc của nhân dân."
Chính sự chân thành ấy đã tạo nên linh hồn của "Ký ức Tháng Năm". Khác với nhiều hồi ký chỉ kể lại diễn biến chiến trường, "Ký ức Tháng Năm" mở đầu bằng những suy ngẫm rất đời thường giữa một cơn mưa đầu mùa trên đất Sài Gòn. Từ những cơn mưa tháng Năm, tác giả lặng lẽ lần giở từng lớp ký ức về tuổi học trò, về những cuộc hội ngộ sau hơn bốn mươi năm, về bạn bè cũ, đồng đội cũ và những ngã rẽ của số phận. Những dòng hồi tưởng ấy nhẹ nhàng nhưng giàu sức lay động, để rồi dẫn người đọc bước vào những năm tháng khốc liệt nơi tuyến lửa biên giới phía Bắc.
Đặc biệt, tháng 5 đối với Nguyễn Duy Hiền không chỉ là thời điểm của những cơn mưa đầu mùa, mà còn là dấu mốc định mệnh của cuộc đời. Đó là tháng đơn vị ông được điều động tham gia chiến dịch tại mặt trận Vị Xuyên; là tháng Đại đội 5 được giao đánh trận mở màn của Trung đoàn 567 Anh hùng; và cũng là tháng ông bị thương nặng, mất đi một phần thân thể khi đang thực hiện nhiệm vụ trinh sát tại khu vực Hang Páo – Phai Can vào rạng sáng ngày 15/5/1985. Chính vì vậy, "tháng Năm" trong cuốn sách vừa là ký ức cá nhân, vừa trở thành biểu tượng của sự hy sinh, lòng dũng cảm và niềm tin không bao giờ tắt.
Cuốn sách gồm 11 chương, một phần Vĩ thanh và 6 bài thơ, được kết cấu như một dòng hồi tưởng liên tục từ tuổi thơ, tuổi học trò, những năm tháng quân ngũ, cuộc chiến bảo vệ biên giới, hành trình vượt qua thương tật, đến cuộc sống đời thường sau chiến tranh. Xen giữa những trang viết là những suy tư về tình đồng đội, tình bạn, tình người, lòng biết ơn và khát vọng sống có ích.
Theo Đại tá, Cựu chiến binh, Nhà văn Đặng Vương Hưng - Người sáng lập Tổ chức cộng đồng “Trái tim người lính” cho biết: Điều đáng quý của “Ký ức tháng Năm” không nằm ở những chi tiết bi tráng, mà ở cách tác giả kể chuyện bằng giọng văn mộc mạc, chân thực của một người lính. Không tô vẽ, không cường điệu, từng trang sách giống như một cuộc trò chuyện với đồng đội, với bạn bè và với chính mình. Qua đó, người đọc dễ dàng cảm nhận được những mất mát của chiến tranh, nhưng đồng thời cũng thấy rõ nghị lực vượt lên số phận của một thương binh đã không đầu hàng nghịch cảnh.
Sau chiến tranh, Nguyễn Duy Hiền tiếp tục cống hiến cho xã hội trong lĩnh vực lao động, người có công và an sinh xã hội. Cuộc đời ông là minh chứng sinh động cho phẩm chất của Bộ đội Cụ Hồ: bước ra khỏi chiến tranh với thương tật nhưng không gục ngã, tiếp tục lao động, cống hiến và truyền cảm hứng cho cộng đồng bằng chính nghị lực của mình.
Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh các hoạt động "Đền ơn đáp nghĩa", giáo dục truyền thống yêu nước và hướng tới các ngày kỷ niệm lớn của dân tộc, "Ký ức Tháng Năm" mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một cuốn tự truyện. Đây là một tư liệu ký ức chân thực về cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc, đồng thời góp phần lưu giữ những giá trị lịch sử của một thế hệ người lính mà thời gian đang dần lấy đi nhiều nhân chứng sống.
Thông qua những câu chuyện đời thường, những trang hồi ký và những bài thơ viết bằng tất cả sự chân thành, tác phẩm gửi gắm thông điệp về hòa bình, về lòng biết ơn và trách nhiệm gìn giữ ký ức dân tộc. Đó cũng là lời nhắn nhủ dành cho thế hệ trẻ hôm nay: hãy trân trọng quá khứ để biết yêu hơn hiện tại và có trách nhiệm hơn với tương lai của đất nước.
"Ký ức Tháng Năm" vì thế không chỉ dành cho những người đã từng mặc áo lính, mà còn dành cho mọi bạn đọc yêu lịch sử, yêu những câu chuyện có thật về con người Việt Nam trong chiến tranh và hòa bình. Đây là một cuốn sách giàu cảm xúc, giàu tính tư liệu và giàu giá trị nhân văn, góp thêm một tiếng nói chân thành vào dòng chảy ký ức của dân tộc Việt Nam.
3- Trao tặng chân dung di ảnh màu 10 nữ Anh hùng liệt sĩ dân quân Lam Hạ.
Cũng trong khuôn khổ sự kiện nhân văn này, Đại tá Trương Minh Côn (nguyên Phó Giám đốc Công an tinh Hà Nam) – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh Ninh Bình, sẽ thay mặt lãnh đạo Hội trao tặng Bảo tàng tỉnh Ninh Binh 10 chân dung nữ Anh hùng liệt sĩ Dân quân Lam Hạ.
Đây là những di ảnh màu đã được nhóm họa sĩ trẻ của “Trái tim người lính” phục dựng và giới thiệu từ năm 2024. Năm nay, nhóm họa sĩ trẻ đã làm lại bằng công nghệ mới, với nền màu trầm cổ điển, chân dung sống động hơn. Theo yêu cầu của Bảo tàng Ninh Bình, 10 chân dung đã được in phóng khuôn khổ 25cm x 38cm bằng chất liệu formex. Đồng thời, còn gửi kèm các file gốc, chất lượng cao, để Bảo tàng Ninh Bình có thể tự in phóng và tùy chỉnh theo yêu cầu cụ thể.
