Trong những ngày cả nước hướng về kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7), Ban Điều phối Dự án TTU–VWAI tiếp tục nhận được nhiều thư đề nghị hỗ trợ từ thân nhân các gia đình liệt sĩ trên khắp cả nước.
Một trong những hồ sơ vừa được chuyển đến là đơn của chị Lê Thị Huyền, cháu dâu của liệt sĩ Nguyễn Hữu Viện, hiện sinh sống tại phường Phủ Lý, tỉnh Ninh Bình. Trong lá đơn gửi Dự án, chị tha thiết mong muốn TTU–VWAI hỗ trợ kết nối thông tin, đăng tải hồ sơ trên các kênh truyền thông của Dự án, với hy vọng tìm được những cựu chiến binh, nhân chứng hoặc người từng chiến đấu tại khu vực Bắc Long An năm 1971.
Điều khiến những người làm công việc tiếp nhận hồ sơ xúc động không chỉ là những thông tin được trình bày cẩn thận, mà còn là hành trình tìm kiếm đã kéo dài hơn nửa thế kỷ của cả một gia đình. Sau khi đọc lá đơn, có thể cảm nhận rất rõ một điều: chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi nhớ người thân chưa bao giờ khép lại.
1- Những lá thư từ chiến trường còn lưu giữ ký ức người lính
Theo hồ sơ gia đình cung cấp, liệt sĩ Nguyễn Hữu Viện sinh năm 1945 tại xã Hoằng Lộc, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
Tháng 1/1966, Nguyễn Hữu Viện nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện, ông được cử đi học tại Trường Trinh sát Đặc công ở Hà Tây, rồi hành quân vào chiến trường miền Nam ngày 27/10/1967.
Gia đình xác định ông chiến đấu trong đội hình Đoàn 12 Bắc Long An, sau này là Tiểu đoàn 12 Đặc công, thuộc Phân khu 2.
Những chứng cứ quan trọng nhất hiện nay vẫn là các lá thư được gửi từ chiến trường về quê nhà. Trên phong bì thư còn ghi rõ địa chỉ: "Đoàn 12 - Bắc Long An - Phân khu 2, nhờ Bộ Tư lệnh chuyển giúp, thư không phải dán tem."
Đối với các nhà nghiên cứu của TTU–VWAI, những chi tiết tưởng như rất nhỏ ấy lại có giá trị đặc biệt. Chúng giúp xác định đúng đơn vị, khu vực hoạt động, khoảng thời gian chiến đấu và là căn cứ quan trọng để đối chiếu với các hồ sơ quân sự, tài liệu lưu trữ của nhiều phía cũng như lời kể của nhân chứng.
Gia đình kể lại rằng, trước đây gần như tháng nào liệt sĩ Nguyễn Hữu Viện cũng gửi thư về nhà. Trong thư liệt sĩ dặn “bố mẹ và các em ở nhà yên tâm là ngày ngày con vác cuốc vác cày đi làm cùng với dân, buổi tối tham gia các trận đánh”.
Có những bức thư kèm theo cả ảnh chân dung. Điều đặc biệt là Nguyễn Hữu Viện không mặc quân phục, mà mặc thường phục, mái tóc để ngang vai. lúc thì quần loe, lúc thì quần tuýp. Thời kỳ đó, người cha không cho gia đình treo ảnh con trai mình, tự tay cất các tấm ảnh... Có thể ông cho rằng con mình đang hoạt động bí mật trong lực lượng đặc công nên phải giữ bí mật tuyệt đối. Đáng tiếc, sau khi ông nội qua đời, những bức ảnh quý ấy cũng thất lạc.
Lá thư đề ngày 8/6/1971 trở thành lá thư cuối cùng. Sau đó, gia đình không còn nhận được thêm bất cứ tin tức nào.
2- Hơn 50 năm nối tiếp một hành trình tìm kiếm
Giấy báo tử sau đó xác nhận liệt sĩ Nguyễn Hữu Viện hy sinh ngày 8/6/1971, cấp bậc Thượng sĩ, chức vụ Tiểu đội trưởng, trong khi chiến đấu.
Phần ghi chú ngắn ngủi: "Thi hài mai táng tại nghĩa trang của đơn vị." Chỉ một dòng chữ ấy đã mở ra hành trình tìm kiếm kéo dài suốt hơn năm mươi năm.
Em trai liệt sĩ là ông Nguyễn Thái Hòa đã nhiều lần tìm đến Trường Sĩ quan Đặc công, Binh chủng Đặc công để tra cứu hồ sơ. Ông cũng trực tiếp vào Long An, tìm gặp cơ quan chính sách quân đội, khảo sát nhiều nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn từng là chiến trường cũ. Tất cả đều chưa mang lại kết quả. Khi tuổi ngày một cao, hành trình ấy được trao lại cho thế hệ con cháu.
Anh Nguyễn Tiến Thuận (cháu ruột) và chị Lê Thị Huyền (cháu dâu) tiếp tục lần theo từng đầu mối, từng địa danh cũ, từng tài liệu còn sót lại với niềm tin rằng ở đâu đó vẫn còn người từng biết đến đồng đội Nguyễn Hữu Viện. Đó cũng chính là lý do họ tìm đến TTU–VWAI.
Trong một trang "Hồ sơ Chứng tích chiến tranh" có tên Nguyễn Hữu Viện.
Trong hơn nửa năm hoạt động, Dự án TTU–VWAI đã tiếp nhận, nghiên cứu hàng vạn trang tài liệu chiến tranh được giải mật; đồng thời phối hợp với nhiều cơ quan trong và ngoài nước, các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và thân nhân liệt sĩ nhằm kết nối những thông tin còn rời rạc.
Không ít trường hợp tưởng như bế tắc nhiều chục năm đã tìm được thêm manh mối nhờ sự kết hợp giữa hồ sơ lưu trữ, ký ức của nhân chứng và sự chung tay của cộng đồng.
3- Kết nối cộng đồng để không ai bị lãng quên
Đối với những người làm Dự án TTU-VWAI, mỗi lá đơn giống như hồ sơ của gia đình liệt sĩ Nguyễn Hữu Viện đều mang một ý nghĩa đặc biệt.
Bởi phía sau những trang giấy là lời dặn của cha mẹ trước lúc qua đời, là sự chờ đợi của những người em nay đã tóc bạc, là trách nhiệm mà con cháu hôm nay đang tiếp tục gánh vác.
Trong hành trình tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh, không có hồ sơ nào là nhỏ.
Mỗi thông tin mới, mỗi bức thư cũ, mỗi tấm ảnh đã ngả màu, mỗi lời kể của nhân chứng đều có thể trở thành mảnh ghép quan trọng giúp làm sáng tỏ số phận của một người lính đã nằm lại nơi chiến trường.
Tháng Bảy là mùa của những nén hương tri ân. Nhưng hơn hết, đó còn là mùa của những cuộc tìm kiếm chưa dừng lại.
Dự án TTU–VWAI trân trọng đề nghị các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, các tổ chức, cá nhân từng hoạt động hoặc chiến đấu tại khu vực Bắc Long An (nay thuộc tỉnh Tây Ninh) trong giai đoạn 1967–1971, đặc biệt là những người từng công tác tại Đoàn 12 - Tiểu đoàn 12 Đặc công, nếu có bất kỳ thông tin nào liên quan đến liệt sĩ Nguyễn Hữu Viện, xin vui lòng liên hệ với gia đình hoặc Ban Điều phối Dự án.
Biết đâu, chỉ một ký ức được đánh thức hôm nay sẽ giúp khép lại cuộc tìm kiếm đã kéo dài hơn nửa thế kỷ, để một người lính được trở về với quê hương và để một gia đình hoàn thành lời hứa thiêng liêng với những người đã khuất.
*
Từ những thông tin do thân nhân liệt sĩ Nguyễn Hữu Viện cung cấp, gia đình tha thiết mong các cơ quan, đơn vị, cựu chiến binh và nhân dân nếu biết bất kỳ thông tin nào liên quan đến phần mộ liệt sĩ Nguyễn Hữu Viện xin vui lòng liên hệ:
+ Ban điều phối Dự án "Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh" (TTU–VWAI);
+ Ông Nguyễn Thái Hòa, Khu đô thị Vinhome Greenbay. Đại Mỗ, Hà Nội. SĐT: 0912.654.554;
+ Chị Lê Thị Huyền, số 6, phố Hồng Trà, phường Phủ Lý, tỉnh Ninh Bình. Điện thoại: 0888.626.565;
+ Anh Nguyễn Tiến Thuận, Phòng Kỹ thuật, Công ty Cổ phần Xi măng Vicem Bút Sơn, Tổ dân phố Hồng Sơn, phường Lý Thường Kiệt, tỉnh Ninh Bình. Điện thoại: 0984.895.958.
Hà Nội, 19/7/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên của Dự án TTU-VWAI)
