Xây dựng và phát huy hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa là một trong những yêu cầu quan trọng trong quá trình phát triển con người và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Đối với một địa phương giàu bản sắc văn hóa như Lào Cai, nơi hội tụ nhiều dân tộc cùng sinh sống, việc đầu tư, quản lý và khai thác hiệu quả các thiết chế văn hóa không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân mà còn giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh Hội nhập và chuyển đổi số.
Sau khi hoàn thành việc sắp xếp đơn vị hành chính, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đã chủ động tham mưu rà soát toàn diện hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao, xây dựng phương án quản lý phù hợp với mô hình tổ chức mới, bảo đảm các công trình được sử dụng đúng công năng, phát huy hiệu quả, tránh lãng phí tài sản công. Cùng với đó, nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ hoạt động của thiết chế văn hóa cơ sở được ban hành, tạo điều kiện để các trung tâm văn hóa, nhà văn hóa cộng đồng và các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, thể thao duy trì hoạt động thường xuyên, từng bước nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế quản lý, tỉnh đặc biệt quan tâm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa ở cơ sở thông qua các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ, hướng dẫn chuyên môn và tăng cường kiểm tra, giám sát việc quản lý, khai thác hệ thống thiết chế. Đây được xem là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, bảo đảm các thiết chế văn hóa thực sự phát huy vai trò trong đời sống cộng đồng.
Ở cấp tỉnh, các thiết chế văn hóa tiếp tục phát huy hiệu quả trong thực hiện nhiệm vụ chính trị và phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa của Nhân dân. Các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, tuyên truyền lưu động, chiếu phim phục vụ vùng sâu, vùng xa được duy trì thường xuyên; nhiều chương trình văn hóa, nghệ thuật được tổ chức gắn với các ngày lễ lớn, góp phần đưa hoạt động văn hóa đến gần hơn với người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.
Lĩnh vực bảo tồn và phát huy giá trị di sản cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Bảo tàng tỉnh từng bước ứng dụng công nghệ thực tế ảo, mô hình 3D trong trưng bày, giới thiệu hiện vật; Thư viện tỉnh phát triển thư viện điện tử, mở rộng mạng lưới phục vụ lưu động và tăng cường liên kết với các thư viện trong nước, quốc tế. Những bước đi này cho thấy chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng, góp phần đổi mới phương thức bảo tồn, quảng bá và lan tỏa các giá trị văn hóa, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho người dân.
Trong lĩnh vực thể dục, thể thao, hệ thống thiết chế tiếp tục phát huy vai trò là hạt nhân của phong trào rèn luyện sức khỏe toàn dân. Các giải thể thao quần chúng và thành tích cao được tổ chức thường xuyên; số lượng câu lạc bộ thể thao không ngừng tăng lên, góp phần nâng cao tỷ lệ người dân tham gia luyện tập thể dục, thể thao và xây dựng lối sống lành mạnh trong cộng đồng.
Ở cấp cơ sở, mạng lưới thiết chế văn hóa cơ bản đã được phủ rộng sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Hầu hết các xã, phường đều có trung tâm văn hóa hoặc nhà văn hóa; gần như toàn bộ thôn, tổ dân phố có nhà văn hóa phục vụ sinh hoạt cộng đồng. Mặc dù điều kiện cơ sở vật chất giữa các địa phương còn chưa đồng đều, nhiều công trình đã xuống cấp hoặc thiếu trang thiết bị, song các thiết chế vẫn duy trì hoạt động thường xuyên, trở thành địa điểm tổ chức tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, thể thao; hội thi, hội diễn và các phong trào xây dựng đời sống văn hóa.
Ở Lào Cai thiết chế văn hóađang dần chuyển từ chức năng chủ yếu là nơi hội họp sang không gian sáng tạo và gắn kết cộng đồng. Đây không chỉ là nơi lưu giữ, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc mà còn góp phần hình thành môi trường văn hóa lành mạnh, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc quản lý và khai thác hệ thống thiết chế văn hóa vẫn còn những khó khăn, thách thức. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, phạm vi phục vụ của nhiều thiết chế được mở rộng trong khi nguồn nhân lực, kinh phí hoạt động và cơ sở vật chất chưa được bổ sung tương xứng. Một số công trình xuống cấp, việc chuyển đổi công năng đối với các cơ sở dôi dư còn vướng mắc; công tác xã hội hóa chưa đáp ứng yêu cầu; chuyển đổi số mới ở giai đoạn đầu. Chất lượng hoạt động giữa các địa phương còn chênh lệch, nhất là ở vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Việc triển khai Đề án số 14 của Tỉnh ủy về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, con người Lào Cai giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mới trong phát triển hệ thống thiết chế văn hóa. Theo định hướng của tỉnh, Lào Cai sẽ ưu tiên đầu tư nâng cấp các công trình xuống cấp; xây dựng mới các trung tâm văn hóa, khu thể thao theo quy hoạch; đẩy mạnh xã hội hóa, huy động nguồn lực ngoài ngân sách; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở; tăng tốc chuyển đổi số trong quản lý, khai thác thiết chế văn hóa; xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản, thư viện, bảo tàng và hệ thống thiết chế văn hóa phục vụ công tác quản lý cũng như nhu cầu tiếp cận văn hóa của Nhân dân.
Đồng thời, tỉnh sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, đánh giá hiệu quả hoạt động của các thiết chế để kịp thời tháo gỡ khó khăn, bảo đảm mỗi công trình văn hóa thực sự trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng, nơi lan tỏa các giá trị văn hóa, bồi đắp bản sắc, nuôi dưỡng đời sống tinh thần và tăng cường sự gắn kết xã hội.
Việc xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa đồng bộ, hiện đại không đơn thuần là đầu tư cơ sở vật chất mà còn là đầu tư cho con người, cho bản sắc và cho sự phát triển bền vững. Với những định hướng rõ ràng và giải pháp đồng bộ, Lào Cai đang từng bước đưa các thiết chế văn hóa trở thành “hạt nhân” của đời sống văn hóa cơ sở, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển văn hóa ngang tầm với phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng con người Lào Cai giàu bản sắc, năng động, sáng tạo và hội nhập trong giai đoạn phát triển mới.
