Góc nhìn văn hoá: Kỳ vọng Hà Nội chọn Thư Lâm, Phúc Thịnh thí điểm mô hình “xã, phường XHCN”

Nếu trước đây, thành công của một địa phương thường được nhìn qua những con số về tăng trưởng kinh tế hay tốc độ đô thị hóa, thì nay, mục tiêu được đặt ra là chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của người dân. Đó cũng là cách tiếp cận mang đậm tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, bởi suy cho cùng, mọi chính sách phát triển đều hướng tới con người.

Trong Nghị quyết số 16-NQ/TU ngày 8-7-2026 của Thành ủy Hà Nội, việc xây dựng mô hình thí điểm không chỉ gắn với đổi mới quản trị, chuyển đổi số hay nâng cao hiệu quả bộ máy, mà còn nhấn mạnh yêu cầu kế thừa truyền thống, phát huy bản sắc Hà Nội, kết hợp hài hòa giữa giá trị văn hiến và yêu cầu phát triển hiện đại. Chính điểm nhấn này tạo nên sự khác biệt của mô hình, bởi văn hóa không đứng ngoài quá trình phát triển mà trở thành nền tảng để định hình diện mạo của một cộng đồng.

Khi văn hóa trở thành nền tảng của quản trị

Điều đáng chú ý là Hà Nội không lựa chọn ngẫu nhiên hai địa phương để triển khai thí điểm. Thư Lâm là vùng đất giàu truyền thống khoa bảng, nơi lưu giữ Văn Miếu Đông Ngàn cùng tinh thần hiếu học được bồi đắp qua nhiều thế kỷ. Đây cũng là quê hương của làng nghề mộc mỹ nghệ Thiết Úng – một di sản văn hóa nghề truyền thống vẫn đang được gìn giữ.

Những giá trị ấy tạo nên lợi thế đặc biệt để Thư Lâm trở thành nơi thử nghiệm một mô hình phát triển đặt văn hóa ở vị trí trung tâm. Nếu một địa phương vừa bảo tồn được di sản, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân từ chính những giá trị truyền thống, đó sẽ là minh chứng rõ nhất cho sự phát triển bền vững.

Trong khi đó, Phúc Thịnh là đơn vị hành chính mới được hình thành sau quá trình sắp xếp địa giới. Thách thức không chỉ nằm ở việc hoàn thiện bộ máy quản lý mà còn ở xây dựng sự gắn kết cộng đồng, tạo dựng bản sắc chung từ nhiều địa bàn khác nhau. Đây cũng là bài toán mang tính văn hóa nhiều hơn là hành chính.

Bởi lẽ, một cộng đồng không thể hình thành chỉ bằng việc sáp nhập địa giới. Điều tạo nên sức mạnh của một địa phương chính là sự đồng thuận, niềm tin và ý thức cùng xây dựng quê hương của mỗi người dân. Khi chính quyền hướng tới mô hình phục vụ, lấy người dân làm trung tâm và tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình quản trị, đó cũng là cách nuôi dưỡng văn hóa cộng đồng từ cơ sở.

Có thể nói, Hà Nội đang đặt kỳ vọng xây dựng những "không gian sống văn hóa" thay vì chỉ xây dựng những đơn vị hành chính mới. Đó là nơi kinh tế phát triển nhưng không đánh đổi bản sắc; đô thị hóa nhưng vẫn giữ được ký ức văn hiến; hiện đại nhưng không làm mai một những giá trị truyền thống.

Hạnh phúc của người dân là thước đo của thành công

Điểm đáng kỳ vọng nhất của mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" là tư duy lấy hạnh phúc của người dân làm mục tiêu cuối cùng. Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại, khi hiệu quả của chính quyền không chỉ được đánh giá qua số lượng công trình hay tốc độ giải ngân mà còn bằng chất lượng cuộc sống của người dân.

Điều này cũng phản ánh bản chất của phát triển văn hóa. Một địa phương văn minh không chỉ có hạ tầng đồng bộ mà còn là nơi người dân cảm thấy an toàn, được tôn trọng, được phục vụ và có cơ hội phát triển bình đẳng. Chính những giá trị ấy mới tạo nên sức sống lâu dài của một cộng đồng.

Tất nhiên, kỳ vọng luôn đi cùng thách thức. Mọi mục tiêu sẽ chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành những thay đổi cụ thể trong đời sống: thủ tục hành chính thuận lợi hơn, môi trường sống xanh hơn, làng nghề phát triển tốt hơn, di sản được bảo tồn hiệu quả hơn và người dân thực sự cảm nhận được chất lượng cuộc sống được nâng lên.

Việc Hà Nội dự kiến xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá mô hình cũng cho thấy quyết tâm biến những mục tiêu tưởng chừng khó đo lường như hạnh phúc hay sự hài lòng thành các chỉ số có thể kiểm chứng trong thực tế. Đây là cơ sở quan trọng để việc thí điểm không dừng ở khẩu hiệu mà hướng tới những kết quả cụ thể.

Thư Lâm và Phúc Thịnh vì thế không chỉ mang vai trò của hai địa phương được lựa chọn đầu tiên, mà còn là nơi kiểm nghiệm khả năng hiện thực hóa một triết lý phát triển mới. Nếu thành công, mô hình sẽ góp phần khẳng định rằng động lực lớn nhất của phát triển không chỉ đến từ nguồn lực kinh tế hay đầu tư hạ tầng, mà còn đến từ văn hóa, từ sự đồng thuận của cộng đồng và từ niềm tin của người dân vào chính quyền.

Suy cho cùng, giá trị bền vững nhất của mọi chính sách vẫn là làm cho cuộc sống của người dân tốt đẹp hơn. Khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của quản trị và con người trở thành mục tiêu cao nhất của phát triển, mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" sẽ có cơ hội tạo nên dấu ấn riêng, không chỉ đối với Thư Lâm và Phúc Thịnh mà còn mở ra những kinh nghiệm quý cho quá trình xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại trong giai đoạn mới.

V.X.B