Trong hành trình hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, mỗi “Hồ sơ Chứng tích chiến tranh” được giải mã bởi Dự án “Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (TTU-IWAI), hợp tác giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, không chỉ là một tư liệu lịch sử. Đó còn là cơ hội để tìm lại tên tuổi của những người lính đã hi sinh, nối lại những mối liên hệ tưởng như đã mất hút trong dòng chảy thời gian.
Vừa qua, cũng từ hồ sơ CDEC mang số hiệu F034605151721, nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Hoài Thương, với sự trợ giúp của các cố vấn Tạ Thu Phong và Nguyên Xuân Thắng, biên tập Phó Đỗ Quyên, đã phát hiện một cuốn sổ tay đặc biệt được quân đội Hoa Kỳ thu giữ ngày 8/4/1969 tại khu vực Long Định, Cần Đước, Long An (nay thuộc địa bàn tỉnh Tây Ninh).
Trên bìa cuốn sổ có ghi dòng ký hiệu: C5-B7-K19. Chỉ vài ký tự ngắn ngủi ấy nhưng lại mở ra cả một không gian ký ức chiến tranh với hàng chục con người, hàng chục quê hương trải dài từ Lạng Sơn, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Thái Bình, Hải Dương đến Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa…
Cho đến nay, chủ nhân thực sự của cuốn sổ vẫn chưa được xác định chắc chắn. Tuy nhiên, các dữ liệu bên trong cho thấy đây nhiều khả năng là sổ quản lý hoặc ghi chép của một quân nhân thuộc Trung đội 7, Đại đội 5, Tiểu đoàn 19 hoặc một đơn vị hỏa lực trực thuộc Tiểu đoàn 308 hoạt động tại Phân khu 3, Trung ương Cục miền Nam.
Điều đặc biệt là trong cuốn sổ ấy còn lưu giữ danh sách hàng chục cán bộ, chiến sĩ với đầy đủ quê quán, năm nhập ngũ, chức vụ và nhiệm vụ chiến đấu.
Sau 57 năm, câu hỏi được đặt ra là: Trong số những người lính ấy, ai còn sống? Ai là thân nhân của họ? Và ai có thể giúp giải mã những câu chuyện còn dang dở?
1- Một đơn vị chủ lực từ miền Bắc vào Nam...
Những trang sổ đã phác họa khá rõ chân dung một đơn vị chủ lực được tăng cường từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam giai đoạn 1967-1968.
Hầu hết chiến sĩ đều xuất thân từ các gia đình nông dân. Có người đến từ xã Cao Minh, huyện Kim Anh, tỉnh Vĩnh Phúc như Dương Văn Thịnh. Có người quê Phú Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh như Trần Đình Dấu. Có người từ Nguyên Hòa, Phù Cừ, Hưng Yên như Nguyễn Văn Viên. Có người ở Bình Thanh, Kỳ Sơn, Hòa Bình như Nguyễn Hữu Chiến. Có người từ Tùng Thiện, Hà Tây, Hà Chung, Thanh Hóa, Bình Xuyên, Vĩnh Phúc, Yên Định, Thanh Hóa…
Những địa danh ấy hôm nay có thể đã thay đổi tên gọi hành chính, nhưng vẫn là những dấu mốc quý giá để tìm lại thân nhân và đồng đội của họ.
Danh sách đoàn viên trong sổ còn ghi nhận nhiều cái tên đáng chú ý như sau:
1. Dương Văn Thường, quê Tràng Định, Lạng Sơn.
2. Nguyễn Hữu Nghĩa, quê Phúc Thắng, Kim Anh, Vĩnh Phúc.
3. Nguyễn Quốc Việt, quê Sơn Đồng, Lập Thạch, Vĩnh Phúc.
4. Dương Hạnh Trung, quê Dữu Lâu, Việt Trì, Phú Thọ.
5. Lưu Dương Chính, quê Nghi Tiến, Nghi Lộc, Nghệ An.
6. Nguyễn Văn Thắm, quê Nghi Quang, Nghi Lộc, Nghệ An.
7. Trần Quốc Tuấn, quê Nhữ Khê, Yên Sơn, Tuyên Quang.
8. Hoàng Văn Thành, quê Diễn Thịnh, Diễn Châu, Nghệ An.
9. Nguyễn Thế Anh, quê Thanh Giang, Thanh Miện, Hải Dương.
10. Trịnh Quang Vỹ, quê Thiệu Toán, Thiệu Hóa, Thanh Hóa.
11. Hoàng Anh Quân, quê Đại Đồng, Tràng Định, Lạng Sơn.
12. Nông Văn Đạt, quê Tràng Định, Lạng Sơn.
Mỗi cái tên là một cuộc đời. Mỗi quê hương là một nơi đang chờ những thông tin có thể chưa bao giờ được biết đến.
2- Danh sách những cán bộ nòng cốt của đơn vị
Đặc biệt giá trị trong cuốn sổ là danh sách đảng viên và cán bộ chỉ huy. Nổi bật trong đó là họ tên những người lính, gắn với những quê quán cụ thể tại các tỉnh thành cũ:
1. Phạm Văn Sáng, được ghi với ký hiệu chỉ huy cấp Tiểu đoàn.
2. Hoàng Huy Phấn (có thể đọc là Quy Phấn hoặc Duy Phấn), quê Chính 4, Huy Đồng, Nam Hà cũ, nghề thợ tiện.
3. Nguyễn Ngọc Dấu, quê Cao Ấp, Phụ Dực, Thái Bình.
4. Nguyễn Đăng Nghĩa, quê Hải Hậu, Thanh Ba, Phú Thọ.
5. Nguyễn Xuân Bẩm, quê Thạch Đình, Cẩm Giang, Hải Dương.
6. Trần Văn Cảnh, quê Hoàng Đức, Hưng Nhân, Thái Bình.
7. Nguyễn Xuân Tài, quê Cao Minh, Kim Anh, Vĩnh Phúc.
8. Đoàn Văn Đạo, quê Đồng Dương, Ứng Hòa, Hà Đông.
9. Vi Văn Tẩu, quê Bảo Sơn, Lục Nam, Hà Bắc.
10. Nguyễn Quang Chính, quê Thanh Xuân, Kim Anh, Vĩnh Phúc.
11. Trần Công Thành, quê Đức Lý, Lý Nhân, Nam Hà.
12. Hoàng Văn Bằng, quê Phi Mộ, Lạng Giang, Hà Bắc.
13. Lê Trọng Chung, quê Hợp Thành, Thiệu Sơn, Thanh Hóa.
Đây có thể là những cán bộ Trung đội, Đại đội, phụ trách hậu cần, văn thư, quân y hoặc công tác đảng của đơn vị. Nếu còn sống, tuổi đời của họ hiện nay phần lớn đã ngoài 80 tuổi. Nếu đã mất, con cháu họ hoàn toàn có thể là những người đang lưu giữ các ký ức quý giá về một đơn vị từng chiến đấu ở Long An mùa xuân năm 1969.
3- Dấu vết của một trận đánh khốc liệt trong chiến tranh
Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất của hồ sơ là bảng phân công vũ khí. Danh sách ghi rất chi tiết từng cá nhân được trang bị loại vũ khí nào, số lượng đạn bao nhiêu, ai phụ trách cối 82mm, ai phụ trách súng chống tăng, ai mang đạn AK.
Các tên tuổi như Đinh Văn Hay, Nguyễn Văn Chức, Hoàng Văn Bằng, Hoàng Văn Đơn (hoặc Điền), Lưu Dương Chính, Lò Văn Meo, Nguyễn Văn Nghĩa, Nguyễn Viết Đăng, Nguyễn Ngọc Huynh, Đinh Văn Chung, Nguyễn Hữu Giảng, Hoàng Văn Chấn, Hoàng Anh Quân, Nguyễn Văn Thắm, Hoàng Văn Thành, Lê Trọng Chung... đều được ghi rõ trong bảng phân công chiến đấu.
Các nhà nghiên cứu nhận định đây nhiều khả năng là một đại đội hỏa lực được trang bị mạnh với cối 82mm, súng không giật và các tổ chống tăng chuyên trách. Điều đó cho thấy đơn vị đang ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu rất cao.
Việc toàn bộ hồ sơ bị bỏ lại và rơi vào tay đối phương ngày 8/4/1969 đặt ra khả năng đã xảy ra một trận đánh lớn hoặc một cuộc càn quét bất ngờ của lực lượng cơ giới Hoa Kỳ.
Nếu giả thiết này đúng, khu vực Long Định có thể vẫn còn lưu giữ những dấu tích chiến trường liên quan đến các quân nhân trong danh sách. Đó là lý do hồ sơ này đang được đặc biệt quan tâm trong công tác đối chiếu, xác minh thông tin liệt sĩ và cựu chiến binh.
4- Hãy cùng nhau nối lại những mảnh ký ức thời chiến
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Nhiều người trong danh sách có thể đã trở về quê hương, xây dựng gia đình và nay đã ở tuổi xưa nay hiếm. Nhiều người khác có thể đã hy sinh mà đến nay vẫn chưa được xác định đầy đủ thông tin.
Nhưng ký ức về họ vẫn còn nằm trong những cuốn gia phả, những tấm bằng Tổ quốc ghi công, những bức ảnh cũ, những lá thư gửi từ chiến trường hoặc trong lời kể của đồng đội.
Chúng tôi tha thiết đề nghị các cựu chiến binh từng chiến đấu tại Long An, Tây Ninh, Gia Định giai đoạn 1968-1969; thân nhân của các quân nhân có tên trong hồ sơ; các hội cựu chiến binh tại Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hải Dương, Thái Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Lạng Sơn, Bắc Giang, Tuyên Quang... cùng chung tay rà soát và cung cấp thông tin.
Biết đâu trong số những người đang đọc bài báo này có con cháu của Nguyễn Xuân Bẩm, Nguyễn Xuân Tài, Hoàng Huy Phấn, Phạm Văn Sáng, Đoàn Văn Đạo, Vi Văn Tẩu, Nguyễn Quốc Việt, Lưu Dương Chính, Nguyễn Văn Thắm hay một trong hàng chục cái tên được ghi trong cuốn sổ.
Mỗi thông tin được chia sẻ hôm nay đều có thể góp phần làm sáng tỏ số phận của những người lính năm xưa.
Và biết đâu, từ cuốn sổ tay mang ký hiệu C5-B7-K19, sẽ có thêm những gia đình tìm lại được ký ức của người thân, thêm những liệt sĩ được gọi đúng tên và thêm những đồng đội được nối lại sau gần sáu thập niên xa cách.
Đó cũng chính là ý nghĩa nhân văn sâu sắc nhất của hành trình tri ân, đền ơn đáp nghĩa và của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đang được cả nước chung tay thực hiện bằng mệnh lệnh từ trái tim.
Hà Nội, 11/6/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên của Dự án TTU-VWAI)
