Nữ Anh hùng liệt sĩ Lê Thị Tuyết kiên trung đến hơi thở cuối cùng

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng câu chuyện về sự hy sinh anh dũng của Nữ anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Liệt sĩ Lê Thị Tuyết vẫn mãi là bản anh hùng ca bất tử bên dòng sông Vĩnh Định. Dù phải nếm trải những đòn tra tấn tàn bạo nhất của kẻ thù ở tuổi 19, người nữ y tá đất lửa Quảng Trị vẫn giữ trọn khí tiết người chiến sĩ cách mạng, thà hy sinh thân mình chứ nhất quyết không khai báo một lời.

 

vinh-dinh-3-20251024232857-1794923216.webp
Quần thể Đài tưởng niệm Nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Tuyết uy nghiêm bên dòng sông Vĩnh Định, xã Vĩnh Định, tỉnh Quảng Trị.

Bên dòng sông Vĩnh Định hiền hòa (một nhánh của sông Hiếu) thuộc xã Vĩnh Định, tỉnh Quảng Trị hôm nay, quần thể đài tưởng niệm Nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Lê Thị Tuyết hiện diện uy nghiêm giữa không gian thanh bình. Nhìn từ xa, công trình tựa như đôi cánh chim dang rộng vút lên giữa bầu trời xanh lộng gió, trên đỉnh tỏa sáng ngôi sao vàng năm cánh – biểu tượng cho trái tim trắng trong, sắt son của người con gái vùng "đất lửa" đã ngã xuống khi vừa tròn 19 tuổi.

Từ cô bé sớm giác ngộ đến người nữ y tá quả cảm

tai-xuong-1-1794923235.jpg
Bức chân dung duy nhất của Nữ Anh hùng liệt sĩ Lê Thị Tuyết đang được lưu giữ trang trọng tại Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Trị.

Liệt sĩ Lê Thị Tuyết sinh năm 1949 tại thôn Duân Kinh, xã Hải Xuân, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị cũ (nay là xã Vĩnh Định). Lớn lên trong gia đình giàu truyền thống yêu nước với cha là liệt sĩ chống Pháp, gia cảnh tuổi thơ của chị vô cùng khó khăn khi mẹ đi bước nữa và chị phải sống cùng chị gái. Chính nỗi đau mất cha và cảnh nước mất nhà tan đã sớm tôi luyện nơi cô bé Tuyết ý chí kiên cường, quyết tâm đi theo con đường cách mạng từ năm 13, 14 tuổi. Đến năm 16 tuổi, chị chính thức thoát ly gia đình, gia nhập đội du kích và hoạt động ngay trong vành đai chiếm đóng của Mỹ - Ngụy.

Năm 1967, chị Tuyết trở thành y tá của Huyện đội Hải Lăng, thường xuyên bám trụ tại khu vực rú Thi Ông, rú Trà Lộc – vùng đầm lầy bên cửa sông Vĩnh Định, Ô Lâu được bao bọc bởi những đồi cát và rừng nguyên sinh, vốn là hậu cứ và điểm rút lui của bộ đội, du kích, thương binh các xã Hải Xuân, Hải Vĩnh.

Trong ký ức của ông Trần Phúc Hàng (sinh năm 1943, trú tại thôn Kinh Duy, xã Vĩnh Định, nguyên Xã đội phó xã Hải Xuân giai đoạn 1966 – 1968, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Hải Xuân thời kỳ 1979 – 1983), hình ảnh người đồng đội Lê Thị Tuyết vẫn chưa bao giờ phai nhạt. Ông nhớ lại: "Tuyết vóc người hơi nhỏ nhưng dáng vẻ nhanh nhẹn, gan dạ, sẵn sàng nhận những phần việc khó khăn, nguy hiểm nhất. Ngày chúng tôi lên rú Thi Ông, rú Trà Lộc, đêm lại bí mật về làng bám đất, bám dân. Có những lần ở chung hầm bí mật, Tuyết bị sốt rét rừng hành hạ vẫn cắn răng chịu đựng để không phát ra tiếng động. Khi trở thành y tá, Tuyết dũng cảm lắm; nơi nào bom đạn dội xuống, nơi nào có anh em bộ đội, du kích bị thương, Tuyết đều nhanh chóng có mặt để băng bó, chữa trị."

Khí phách bất khuất giữa những trận tra tấn tàn bạo

Tháng 7 năm 1968, chiến trường Quảng Trị bước vào giai đoạn khốc liệt nhất. Lịch sử Đảng bộ xã Hải Xuân giai đoạn 1930 – 2005 ghi rõ sự kiện bi tráng này: "Ngày 6/7/1968, địch đưa Tiểu đoàn 4, Sư đoàn 1 về sục sạo xăm hầm ở rú Trà Lộc bắt được 11 cán bộ của ta và giết sạch sau đó. Đến tận bây giờ người dân vẫn không thể nào quên hình ảnh anh dũng, kiên cường của nữ y tá huyện Hải Lăng Lê Thị Tuyết. Do bị chỉ điểm, chị đã sa vào tay giặc..."

tai-xuong-1794923271.jpg
Bà Lê Thị Huê – nhân chứng lịch sử từng cùng chịu cực hình và chứng kiến giây phút hy sinh bi tráng của chị Lê Thị Tuyết năm 1968.

Người chứng kiến trọn vẹn những giây phút oanh liệt cuối đời của chị Tuyết là bà Lê Thị Huê (sinh năm 1944, trú tại thôn Kinh Duy, xã Vĩnh Định). Hồi đó bà Huê mới 22 tuổi, vừa sinh con đầu lòng được 5 tháng và có chồng là liệt sĩ Cái Văn Thịnh đang hoạt động tại rú Thi Ông, rú Trà Lộc nên bị chính quyền tay sai liệt vào danh sách "cơ sở Cộng sản". Sáng ngày 5/7/1968, khi toán lính "Trâu Điên" thuộc Tiểu đoàn 4, Sư đoàn 1 Thủy quân lục chiến Ngụy đi càn qua làng, bà Huê giả vờ ra đồng Sáu Trào làm việc nhưng vẫn bị chúng lùng bắt và áp giải ra bờ sông Vĩnh Định.

Tại gốc mít sát mép sông, bà Huê bàng hoàng nhìn thấy chị Tuyết bị bọn lính bắt tại Bến Thi Ông từ chiều hôm trước, đang bị trói chặt ở đó. Chị nằm bệt giữa bùn, chân gác lên bờ cỏ, đầu chúc ra ngoài, mái tóc xòa trong nước như rong bám mép sông. Kẻ thù đẩy hai chị em vào khu vực nghi có gài mìn, bắt đốt những căn nhà bị nghi là căn cứ cách mạng, rồi liên tiếp dùng những nhục hình tàn bạo nhất hòng ép khai ra cơ sở của ta.

Bà Huê nghẹn ngào kể lại ký ức về "ngày dài nhất cuộc đời" ấy: "Chúng lột hết áo quần, lôi hai chị em diễu khắp làng xóm để thị uy, rồi đổ nước xà phòng hòa ớt bột bỏng rát vào miệng, dùng chân đạp liên tiếp lên mặt, lên người. Thế nhưng không ai hé răng một lời. Mỗi lần sau trận tra tấn tỉnh lại, tôi thấy Tuyết nằm giữa đống bọt xà phòng, cố cọ mái đầu bết bùn nhìn sang mỉm cười gửi gắm: 'Em... không khai chi hết! Nếu sống được, chị nói mạ gửi cho em bộ quần áo, còn nếu chết thì thôi!'."

Bất lực trước tinh thần thép của người nữ chiến sĩ 19 tuổi, buổi chiều khoảng 17 giờ, kẻ thù lôi chị Tuyết ra gần mép sông Vĩnh Định để hành quyết. Ở cách đó không xa, bà Huê bị trói chặt, lòng đau như thắt khi nghe tiếng thét căm hờn của chị vang dội cả khúc sông: "Đả đảo Mỹ - Ngụy! Hồ Chí Minh muôn năm!" ngay trước khi tiếng súng vang lên.

Đớn hèn và man rợ hơn, sau khi bắn chết chị Tuyết, 10 tên lính Ngụy còn dùng dao găm sát hại thi thể chị, lấy gan bỏ vào một chiếc nồi nhôm nhỏ nấu lên ngay trước mặt bà Huê để uy hiếp tinh thần, rồi hất xác chôn đứng chị trong một chiếc hố đào sẵn bên gốc mít, chỉ chừa lại phần đầu trên mặt đất. Thi hài chị nằm lại đó suốt 2 ngày 2 đêm, chỉ cách nhà mẹ đẻ vài trăm mét. Phải sang đến ngày thứ ba khi quân địch rút đi, bà con láng giềng mới dùng củi buộc kéo từ xa quanh đầu chị để đề phòng giặc gài lựu đạn rồi mới dám đào lên đưa đi mai táng.

Đi qua lằn ranh sinh tử sau những trận đòn tra khảo dã man của kẻ thù, bà Huê được nhân dân cứu chữa kịp thời và tiếp tục nuôi giấu bộ đội, hoạt động cách mạng cho đến ngày quê hương hoàn toàn giải phóng. Còn ông Trần Phúc Hàng lúc bấy giờ đang chiến đấu trong đội hình đơn vị K18, Quân khu 4 tại xã Triệu Vân và bị địch giam cầm trong lao tù mãi đến năm 1973 mới được trao trả theo Hiệp định Paris; sau ngày hòa bình nghe bà con kể lại, ông vô cùng tiếc thương và cảm phục sự hy sinh bi tráng của người đồng đội năm xưa.

"Địa chỉ đỏ" và những kỷ vật "biết nói" lưu danh muôn đời

t9-1794923279.jpg
Kỷ vật chiếc nồi nhôm – chứng nhân lịch sử gắn liền với sự hy sinh bất khuất của liệt sĩ Lê Thị Tuyết được lưu giữ tại Bảo tàng Quân khu 4.

Hình ảnh người nữ y tá kiên trung đã khắc sâu vào tâm thức của bao thế hệ người dân vùng đất lửa. Ngay từ thời chiến, bà Lê Thị Huê cùng bà con trong làng đã bí mật lập một ngôi miếu nhỏ bên gốc mít ven sông nơi chị ngã xuống để ngày đêm hương khói. Chiếc nồi nhôm năm xưa cũng được bà cất giữ cẩn thận trong ngôi miếu, trở thành chứng nhân lịch sử tố cáo tội ác chiến tranh.

Sau ngày đất nước thống nhất, dù đời sống còn muôn vàn khó khăn, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương đã chung tay xây dựng ngay bên cạnh ngôi miếu một ngôi trường tiểu học mang tên Lê Thị Tuyết. Ngày 23/7/1997, liệt sĩ Lê Thị Tuyết được Đảng và Nhà nước chính thức truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đến tháng 5/2007, nhân dịp kỷ niệm 60 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, đoàn cán bộ Bảo tàng Quân khu 4 đã về thôn Duân Kinh tiếp nhận chiếc nồi nhôm lịch sử đưa về trưng bày. Hiện nay, cùng với Bảo tàng Quân khu 4, Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Trị cũng đang trang trọng lưu giữ bức chân dung duy nhất của nữ Anh hùng và chiếc áo bà ba màu đất mà người dân mặc cho chị trước lúc hy sinh.

Chia sẻ về ý nghĩa của công trình tượng đài bên dòng sông Vĩnh Định, ông Cáp Hữu Chiễu – nguyên Bí thư Đảng ủy xã Hải Hưng cũ (nay là xã Vĩnh Định) xúc động nói: "Vượt lên trên tất cả, tấm gương liệt oanh và sự hy sinh bi tráng của nữ Anh hùng liệt sĩ Lê Thị Tuyết luôn sống mãi trong lòng người dân quê hương."

 

chuyen-ve-nu-liet-sy-le-thi-tuyettien-thanh-7-1777451270541-1794923287.webp
Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà dâng hương tại Đài tưởng niệm liệt sĩ Lê Thị Tuyết vào ngày 1/4/2026 (Ảnh: Đức Nguyễn )

Cùng chung niềm tự hào ấy, ông Nguyễn Hữu Thắng – Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Định và ông Nguyễn Thế Hậu – Chủ tịch UBND xã Vĩnh Định khẳng định khu đài tưởng niệm liệt sĩ Lê Thị Tuyết đã trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng, nơi đón tiếp nhiều lãnh đạo Trung ương, địa phương cùng đông đảo đoàn viên, học sinh về dâng hương tri ân. Sắp tới, công trình sẽ tiếp tục được tôn tạo khang trang, tôn nghiêm hơn để xứng đáng với sự hy sinh cao cả của người nữ anh hùng mãi mãi tuổi 19.

T. Đ

 Nguồn : Tư liệu tham khảo  :

  • (Nữ y tá "mãi mãi tuổi 19" sau màn tra tấn tàn bạo của địch)- Báo Dân Trí ngày  04/05/2026
  • Đóa hoa bất tử... bên dòng sông Vĩnh Định – Báo Quảng Trị ,ngày  25/10/2025
  • Nữ anh hùng Lê Thị Tuyết - Bông hồng thép ở vùng đất lửa- VTV  ngày 27/4/2024
  • Kiên trung đến hơi thở cuối- Báo Sài Gòn giải phóng ngày 19/03/2010
  • Chiếc nồi nhôm và tấm gương hy sinh của nữ Anh hùng Lê Thị Tuyết ( Cổng thông tin điện tử Thống Kê ,tỉnh Nghệ An ,ngày 01/04/2020