Điều đáng chú ý hơn, văn bản đã đặt ra một tầm nhìn rộng lớn hơn khi khẳng định yêu cầu "chuyển mạnh từ đổi mới sáng tạo trong một số lĩnh vực sang đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội; đưa đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển của toàn xã hội".
Đó không đơn thuần là một định hướng phát triển kinh tế hay khoa học - công nghệ, mà còn là một thông điệp về xây dựng văn hóa phát triển mới của Việt Nam. Khi đổi mới sáng tạo không còn là "đặc quyền" của giới nghiên cứu hay doanh nghiệp công nghệ, mà trở thành nếp nghĩ, cách làm của mỗi người dân, mỗi cơ quan, mỗi doanh nghiệp, thì sức mạnh nội sinh của quốc gia sẽ được đánh thức từ chính văn hóa sáng tạo trong đời sống xã hội.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chủ trì phiên họp Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày 30/7/2026- Ảnh: TTXVN
Từ đổi mới trong từng lĩnh vực đến hình thành văn hóa sáng tạo của quốc gia
Điểm mới nổi bật trong kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là cách tiếp cận mang tính toàn diện đối với đổi mới sáng tạo. Nếu trước đây, đổi mới sáng tạo thường được nhìn nhận gắn với các phòng thí nghiệm, trường đại học, viện nghiên cứu hay doanh nghiệp công nghệ cao, thì nay phạm vi ấy được mở rộng tới toàn xã hội.
Thông điệp "mỗi người dân đều có thể trở thành chủ thể đổi mới sáng tạo; mỗi doanh nghiệp phải coi đổi mới sáng tạo là điều kiện sống còn để phát triển; mỗi cán bộ phải có tư duy kiến tạo phát triển; mỗi ban, bộ, ngành, địa phương phải trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực phụ trách" cho thấy đổi mới sáng tạo đã được xác lập như một giá trị văn hóa mới trong tiến trình phát triển đất nước.
Về bản chất, văn hóa luôn là hệ giá trị định hướng hành vi con người. Khi đổi mới sáng tạo trở thành một giá trị văn hóa, điều đó đồng nghĩa với việc xã hội sẽ khuyến khích tư duy mới, tôn trọng sáng kiến, chấp nhận thử nghiệm và tạo điều kiện để những ý tưởng có ích được hiện thực hóa.
Chính vì vậy, Thông báo không chỉ nhấn mạnh phát triển công nghệ mà còn đặt mục tiêu xây dựng "xã hội học tập, xã hội sáng tạo và lan tỏa sâu rộng văn hóa đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội". Đây là bước phát triển về tư duy rất đáng chú ý.
Một xã hội học tập là nơi con người không ngừng tiếp thu tri thức mới. Một xã hội sáng tạo là nơi tri thức ấy được chuyển hóa thành giá trị mới. Còn văn hóa đổi mới sáng tạo chính là môi trường nuôi dưỡng tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm và dám chịu trách nhiệm.
Ở góc độ văn hóa, điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam - một đất nước vốn giàu truyền thống hiếu học, cần cù và sáng tạo trong lao động. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, những phẩm chất truyền thống ấy cần được nâng lên một tầm cao mới: không chỉ chăm chỉ làm việc mà còn biết sáng tạo trong công việc; không chỉ học để biết mà còn học để đổi mới; không chỉ thích ứng với thay đổi mà còn chủ động tạo ra sự thay đổi.
Thông báo cũng cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy phát triển khi xác định mục tiêu "chuyển căn bản từ lao động giản đơn sang lao động sáng tạo". Đây không chỉ là thay đổi phương thức sản xuất mà còn là thay đổi văn hóa lao động.
Trong nền kinh tế tri thức, giá trị lớn nhất không còn nằm ở sức lao động cơ bắp mà ở chất xám, ở năng lực sáng tạo và khả năng ứng dụng khoa học - công nghệ. Người nông dân làm chủ công nghệ nông nghiệp hiện đại, người công nhân làm chủ thiết bị tiên tiến, doanh nhân tiên phong đổi mới sáng tạo, cán bộ chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển - tất cả đều phản ánh sự hình thành một chuẩn mực văn hóa lao động mới, trong đó sáng tạo trở thành thước đo năng lực và giá trị của mỗi cá nhân.
Kiến tạo môi trường để sáng tạo trở thành sức mạnh nội sinh
Văn hóa sáng tạo không thể hình thành chỉ bằng lời kêu gọi. Điều quan trọng hơn là phải tạo dựng môi trường để sáng tạo được khuyến khích, bảo vệ và phát triển.
Thông báo số 134-TB/VPTW thể hiện rõ tư duy này khi yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý tiến độ sang quản trị kết quả. Mỗi nhiệm vụ đều phải xác định rõ sản phẩm cuối cùng, đối tượng sử dụng, người chịu trách nhiệm và tiêu chí đánh giá cụ thể.
Đó chính là sự thay đổi trong văn hóa quản trị. Một nền quản trị hiện đại không đánh giá bằng số lượng cuộc họp hay báo cáo, mà bằng giá trị thực tế mang lại cho xã hội. Khi mọi nhiệm vụ đều hướng tới sản phẩm cụ thể, hiệu quả có thể đo lường, thì tinh thần sáng tạo cũng có điều kiện phát huy mạnh mẽ hơn.
Đặc biệt, Thông báo nhấn mạnh yêu cầu đối với những nội dung mới, chưa có tiền lệ cần chủ động nghiên cứu, thử nghiệm có kiểm soát. Đây là một tư duy rất tiến bộ bởi sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, trong khi thử nghiệm luôn có khả năng phát sinh rủi ro.
Một xã hội khuyến khích đổi mới sáng tạo phải biết chấp nhận những thất bại trong giới hạn cho phép để đổi lấy những thành công lớn hơn trong tương lai. Khi cơ chế thử nghiệm được bảo đảm, người làm khoa học, doanh nghiệp và cán bộ sẽ mạnh dạn hơn trong việc tìm kiếm những giải pháp đột phá.
Không kém phần quan trọng là định hướng gắn nghiên cứu với thị trường, với doanh nghiệp và nhu cầu thực tiễn của đất nước. Mọi nhiệm vụ nghiên cứu phải hướng tới ứng dụng, thương mại hóa, tạo ra giá trị mới cho xã hội. Điều đó giúp đổi mới sáng tạo không dừng ở những ý tưởng hay các công trình trên giấy mà trở thành sản phẩm phục vụ người dân và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Ở góc độ văn hóa phát triển, đây là sự kết nối giữa văn hóa sáng tạo với văn hóa cống hiến. Mỗi sáng kiến chỉ thực sự có ý nghĩa khi góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và làm giàu cho đất nước.
Thông báo cũng thể hiện tinh thần hành động rất rõ ràng khi quán triệt phương châm "đã nói phải làm, đã cam kết phải có kết quả; nhiệm vụ đã xác định là trọng tâm, chiến lược phải được thực hiện đến cùng, không để Nghị quyết dừng lại ở khẩu hiệu hoặc phong trào thi đua". Đây chính là nền tảng của văn hóa trách nhiệm - yếu tố không thể thiếu để đổi mới sáng tạo tạo ra những giá trị bền vững.
Lịch sử phát triển của các quốc gia cho thấy, nguồn tài nguyên quý giá nhất không phải là khoáng sản hay đất đai mà là con người sáng tạo. Khi mỗi người dân đều có cơ hội học tập, được khuyến khích đổi mới, được tạo điều kiện biến ý tưởng thành hiện thực, thì quốc gia sẽ hình thành sức mạnh nội sinh to lớn và bền vững.
Thông điệp xuyên suốt từ kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính là đưa đổi mới sáng tạo trở thành một nền văn hóa phát triển mới của Việt Nam. Đó là nền văn hóa lấy tri thức làm nền tảng, lấy sáng tạo làm động lực, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo và lấy con người làm trung tâm. Khi văn hóa sáng tạo thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống, từ quản lý nhà nước, sản xuất, kinh doanh đến giáo dục, nghiên cứu và sinh hoạt cộng đồng, đổi mới sáng tạo sẽ không còn là khẩu hiệu mà trở thành sức mạnh tinh thần và động lực phát triển của toàn xã hội, góp phần kiến tạo mô hình phát triển mới, đưa đất nước tiến nhanh, phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.
V.X.B
