Khi chữ nước ngoài dày đặc trên mặt phố
Tại Kinh Bắc, Yên Phong hay khu Mỹ Điền thuộc phường Nếnh, sự thay đổi của mặt phố diễn ra cùng tốc độ với quá trình công nghiệp hóa và dòng vốn đầu tư nước ngoài. Những khu vực từng chủ yếu phục vụ cư dân địa phương nay xuất hiện ngày càng nhiều nhà hàng Hàn Quốc, quán ăn Trung Quốc, cửa hàng tiện ích, cơ sở lưu trú, làm đẹp, giải trí và các dịch vụ hướng đến chuyên gia, lao động nước ngoài. Cùng với hàng hóa và mô hình kinh doanh mới là một lớp chữ viết mới phủ lên không gian đô thị.
Ở Kinh Bắc, điều này dễ nhận thấy hơn bởi đây là khu vực đô thị hóa cao, tập trung nhiều trung tâm thương mại, dự án chung cư và có một bộ phận chuyên gia nước ngoài sinh sống. Cổng thông tin điện tử phường Kinh Bắc hiện giới thiệu địa bàn có hơn 84 nghìn dân, cơ cấu dân cư đa dạng, trong đó có nhiều hộ gia đình trẻ, cư dân trí thức và chuyên gia nước ngoài. Chính nhu cầu có thật ấy đã thúc đẩy nhanh sự phát triển của các dịch vụ quốc tế.
Yên Phong lại mang một đặc điểm khác. Đây là một trong những trung tâm công nghiệp FDI lớn của tỉnh, với Khu công nghiệp Yên Phong và Yên Phong II thu hút nhiều doanh nghiệp công nghệ, điện tử, trong đó Samsung Electronics là nhà đầu tư lớn. Hạ tầng tại đây còn được quy hoạch các khu nhà ở, ký túc xá và dịch vụ phục vụ chuyên gia. Khi một cộng đồng khách hàng nước ngoài hình thành với quy mô lớn, việc hàng quán sử dụng tiếng Hàn, tiếng Anh hay các ngôn ngữ khác để nhận diện khách hàng là điều dễ hiểu.
Mỹ Điền cũng đang biến đổi theo cách tương tự. Khu vực này nằm trong phường Nếnh, giữa không gian công nghiệp dày đặc gồm Quang Châu, Vân Trung, Đình Trám, Việt Hàn. Theo thông tin chính thức của phường Nếnh, trên địa bàn có hơn 1.000 doanh nghiệp trong và ngoài các khu, cụm công nghiệp, tạo việc làm cho trên 200 nghìn lao động; riêng Quang Châu và Vân Trung đã tập trung gần 180 nghìn lao động theo số liệu cuối năm 2024. Ngay cả nhu cầu học tiếng Trung để làm việc với doanh nghiệp Trung Quốc cũng đã hình thành rõ, với các cơ sở đào tạo ngoại ngữ đặt tại Mỹ Điền. Công nghiệp hóa vì thế không chỉ làm thay đổi việc làm, giá đất hay cấu trúc dân cư; nó còn làm thay đổi cả ngôn ngữ trên mặt phố.
Nhìn từ nhu cầu kinh doanh, sự xuất hiện của ngoại ngữ là có lý do. Một nhà hàng muốn khách Hàn Quốc nhận ra từ xa sẽ dùng tiếng Hàn. Một cửa hàng phục vụ khách Trung Quốc muốn tăng khả năng tiếp cận sẽ ghi thêm tiếng Trung. Cơ sở lưu trú, siêu thị, spa hay dịch vụ giải trí cũng lựa chọn ngôn ngữ của nhóm khách hàng chính. Nhưng khi hiện tượng lặp lại với mật độ cao trên cùng một tuyến phố, câu chuyện không còn là một vài tấm biển riêng lẻ. Nó bắt đầu tạo ra một cảnh quan chữ viết mới, nơi người Việt có thể đứng giữa một khu phố của mình nhưng trước mắt lại là những hàng chữ mà họ không đọc được.
Dùng chữ nước ngoài nhưng phải ghi rõ cả bằng tiếng Việt ở dưới
Cần nói rõ: phản ánh việc biển hiệu ngoại ngữ xuất hiện tràn lan không đồng nghĩa với phản đối người nước ngoài hay phủ nhận nhu cầu phục vụ khách quốc tế. Bắc Ninh phát triển mạnh nhờ Hội nhập, đặc biệt là dòng vốn FDI. Các cộng đồng người Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản và nhiều quốc gia khác đang sinh sống, làm việc tại địa phương là một phần của đời sống kinh tế mới. Một đô thị càng quốc tế càng có thể có nhiều ngôn ngữ cùng tồn tại.
Nhưng đa ngôn ngữ và đảo ngược trật tự ngôn ngữ là hai việc khác nhau. Một nhà hàng Hàn Quốc có thể ghi tiếng Hàn để khách Hàn Quốc đọc được, nhưng người Việt đi ngang qua cũng phải biết cơ sở đó tên gì và kinh doanh dịch vụ gì. Một biển tiếng Trung có thể giúp khách Trung Quốc nhận diện, nhưng không thể vì thế mà người dân địa phương đứng trước cửa hàng trên chính quê hương mình lại không hiểu phần thông tin cơ bản đang được thể hiện. Tiếng nước ngoài có thể bổ trợ cho giao tiếp nhưng phải ghi rõ cả bằng tiếng Việt ở dưới..
Sự khác biệt ấy tưởng nhỏ nhưng lại liên quan trực tiếp đến quyền tiếp cận thông tin của người dân. Biển hiệu không chỉ để “làm đẹp” mặt tiền hay thu hút khách hàng. Nó là thông tin công khai để xã hội nhận diện chủ thể kinh doanh. Khi người dân không đọc được tên cơ sở, không biết đó là nhà hàng, cửa hàng, spa hay dịch vụ gì, chức năng thông tin của biển hiệu đã bị suy giảm. Nếu tên trên biển lại không thống nhất với đăng ký kinh doanh, việc nhận diện chủ thể trong giao dịch, phản ánh, khiếu nại hay xử lý vi phạm cũng trở nên phức tạp hơn.
Ở góc độ thị giác đô thị, tác động còn rộng hơn. Một tấm biển bằng chữ nước ngoài không làm thay đổi bản sắc của một khu phố. Nhưng hàng chục, hàng trăm tấm biển cùng tạo ra một hiệu ứng khác. Chúng định hình cảm giác về không gian, về nơi chốn và về cộng đồng đang hiện diện trên phố. Khi chữ Việt nhỏ dần, chìm dần hoặc biến mất khỏi mặt tiền, sự thay đổi không còn là vấn đề riêng của từng hộ kinh doanh.
Pháp luật đã rõ, cơ quan quản lý cũng đã nhìn thấy
Khác với câu chuyện tên dự án nhà ở, pháp luật về biển hiệu kinh doanh quy định khá trực tiếp. Luật Quảng cáo yêu cầu biển hiệu phải thể hiện các thông tin cơ bản về cơ sở; việc sử dụng tiếng nói, chữ viết phải tuân thủ quy định về tiếng Việt và ngoại ngữ. Khi tiếng Việt và tiếng nước ngoài cùng xuất hiện trên một sản phẩm quảng cáo, pháp luật đặt ra yêu cầu về vị trí và tỷ lệ thể hiện chữ nước ngoài, trừ những trường hợp thuộc diện ngoại lệ như nhãn hiệu, thương hiệu, tên riêng. Nói cách khác, ngoại ngữ được phép xuất hiện, nhưng không phải theo cách tùy ý.
Bắc Ninh cũng đã có Quy chế quản lý hoạt động quảng cáo ngoài trời theo Quyết định số 63/2026/QĐ-UBND, có hiệu lực từ ngày 1/8/2026. Quan trọng hơn, ngày 17/9/2026, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Ninh đã công khai việc tăng cường giám sát các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh có sử dụng biển hiệu chữ nước ngoài. Các địa bàn được nêu gồm Bắc Giang, Kinh Bắc, Võ Cường, Hạp Lĩnh, Nam Sơn, Quế Võ, Từ Sơn và Nếnh. Cơ quan này chỉ rõ những dấu hiệu cần chấn chỉnh như biển hiệu chỉ có chữ nước ngoài mà không có chữ tiếng Việt, thông tin trên biển không phù hợp với hồ sơ đăng ký kinh doanh hoặc việc sử dụng chữ nước ngoài không đúng quy định.
Thông tin ấy cho thấy vấn đề đã không còn dừng ở cảm nhận của người dân hay nhận xét của báo chí. Cơ quan chức năng đã nhìn thấy và bắt đầu vào cuộc. Điều cần được quan tâm tiếp theo là việc chấn chỉnh sẽ dừng ở một đợt kiểm tra hay trở thành một cách quản lý thường xuyên đối với những khu vực đang biến đổi rất nhanh. Nếu chỉ xử lý từng biển hiệu riêng lẻ, trong khi cả tuyến phố vẫn tiếp tục phát triển theo hướng ngoại ngữ chiếm ưu thế, cảnh quan chung khó thay đổi. Những khu vực tập trung đông cơ sở phục vụ người nước ngoài cần được rà soát đồng bộ hơn: tên cơ sở có đúng đăng ký hay không; có tiếng Việt hay không; phần tiếng nước ngoài được đặt ở đâu, kích thước thế nào; thông tin tiếng Việt có đủ rõ để người dân nhận biết; biển hiệu có bảo đảm yêu cầu mỹ quan và an toàn hay không. Các trường hợp sai phải được yêu cầu sửa; cố tình vi phạm cần xử lý theo quy định.
Một con phố có thể đổi bản sắc mà không cần phá một di tích
Khi nói đến bản sắc đô thị, người ta thường nghĩ tới đình, chùa, nhà cổ, cây xanh, kiến trúc, lễ hội hay những công trình biểu tượng. Ít người chú ý rằng chữ viết trên phố cũng là một phần rất rõ của bản sắc. Một con phố có thể không thay đổi cấu trúc xây dựng, nhưng chỉ cần hàng loạt mặt tiền thay biển, cảm nhận về không gian đã khác.
Bởi vậy, bản sắc của một đô thị có thể bị bào mòn mà không cần một ngôi nhà cổ nào bị phá bỏ. Sự bào mòn cũng có thể diễn ra từng ngày, khi ngôn ngữ bản địa dần thu nhỏ trên chính mặt tiền phố. Với một vùng đất giàu lịch sử như Kinh Bắc, nghịch lý ấy càng đáng lưu ý. Chúng ta có thể treo pano lớn quảng bá quê hương Quan họ, nói nhiều về truyền thống văn hiến, nhưng chỉ cách đó vài tuyến phố, nếu chữ Hàn, Trung, Anh xuất hiện dày đặc còn tiếng Việt trở thành dòng chữ phụ, thông điệp về bản sắc sẽ bị suy giảm ngay trong đời sống thường nhật.
Điều này không có nghĩa mọi khu phố phải giống nhau hay mọi biển hiệu đều chỉ được dùng một ngôn ngữ. Bắc Ninh hoàn toàn có thể có những khu dịch vụ phục vụ chuyên gia Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản; thậm chí những khu phố mang tính quốc tế còn có thể trở thành một nét mới của đô thị. Nhưng “phố quốc tế” vẫn phải là phố ở Việt Nam. Người dân Việt Nam phải đọc được tên cơ sở, hiểu được thông tin cơ bản và nhận biết mình đang ở đâu.
Quốc tế hóa không phải là thay tiếng Việt bằng ngoại ngữ. Quốc tế hóa là để nhiều ngôn ngữ cùng hiện diện trong một trật tự mà tiếng Việt vẫn giữ vị trí chính. Đó vừa là yêu cầu của pháp luật, vừa là giới hạn cần thiết để hội nhập không biến thành sự tự làm mờ mình.
Từ tên tòa nhà đến mặt phố: Đã đến lúc nhìn lại trật tự ngôn ngữ đô thị
Ba kỳ của loạt bài bắt đầu từ một câu chuyện tưởng nhỏ: Tên của những khu đô thị, chung cư ngày càng khó đọc, khó nhớ với một bộ phận người dân. Từ đó xuất hiện câu hỏi vì sao tên tiếng Việt có thể đầy đủ trong hồ sơ nhưng tên ngoại lại chiếm ưu thế ngoài thị trường; vì sao người dân phải học cách phát âm tên nơi mình sống; và vì sao một vùng đất giàu địa danh như Kinh Bắc lại dễ dàng vay mượn những từ City, Park, Riverside, Royal, Green hay Mansion đến vậy.
Khi đi tiếp xuống mặt phố, vấn đề hiện ra rộng hơn. Không chỉ tên các tòa nhà, mà cả lớp chữ viết công cộng cũng đang thay đổi dưới sức ép của thương mại, FDI và nhu cầu phục vụ cộng đồng quốc tế. Ở Kinh Bắc, Yên Phong, Mỹ Điền và những khu vực công nghiệp - dịch vụ phát triển nhanh, ngoại ngữ xuất hiện là điều bình thường. Nhưng khi ngoại ngữ nổi bật đến mức tiếng Việt lùi xuống hàng thứ hai, đây không còn là câu chuyện thẩm mỹ hay sở thích kinh doanh. Nó trở thành vấn đề của quản trị đô thị, quyền tiếp cận thông tin và bản sắc văn hóa.
Vì vậy, việc cần làm không chỉ là xử lý một vài tấm biển sai quy định. Bắc Ninh cần một đợt rà soát thực chất, đồng bộ từ tên dự án, bảng tên công trình đến biển hiệu kinh doanh và quảng cáo ngoài trời; phân định rõ tên pháp lý, tên thương mại, nhãn hiệu; bảo đảm tên tiếng Việt được thể hiện rõ ràng, thống nhất; kiểm tra các khu vực tập trung đông cơ sở phục vụ người nước ngoài; đồng thời đưa yêu cầu về ngôn ngữ và bản sắc vào công tác chỉnh trang đô thị. Những dự án mới cũng cần được khuyến khích khai thác địa danh, lịch sử và văn hóa bản địa thay vì tiếp tục lặp lại một kho từ vựng ngoại ngữ ngày càng giống nhau.
Doanh nghiệp có quyền xây dựng thương hiệu. Cơ sở kinh doanh có quyền phục vụ khách hàng quốc tế. Bắc Ninh càng phát triển càng cần một không gian đa ngôn ngữ, cởi mở và thuận tiện cho người nước ngoài. Nhưng sự cởi mở ấy phải có nguyên tắc: tiếng nước ngoài được chào đón, còn tiếng Việt phải giữ vị trí chính trong không gian công cộng trên đất Việt Nam.
Đó không phải thái độ khép kín với hội nhập. Trái lại, một đô thị chỉ thật sự tự tin khi có thể mở cửa với thế giới mà không phải thu nhỏ tên gọi, ngôn ngữ và ký ức của chính mình. Nếu các quy định đã có, cơ quan quản lý cũng đã nhận diện vấn đề, thì điều người dân chờ đợi không phải thêm một văn bản nhắc nhở, mà là sự thay đổi có thể nhìn thấy trên những tòa nhà và từng tuyến phố.
Pháp luật đã quy định. Thực trạng đã đủ rõ. Việc còn lại là thực hiện cho nghiêm.
Nguồn tư liệu đối chiếu
• Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Ninh, “Tăng cường kiểm tra, chấn chỉnh vi phạm về biển hiệu kinh doanh trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh”, ngày 17/9/2026.
• Cổng thông tin điện tử phường Kinh Bắc: thông tin giới thiệu chung về dân số, đô thị hóa, thương mại - dịch vụ và chuyên gia nước ngoài sinh sống trên địa bàn.
• Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Ninh và Ban Quản lý các khu công nghiệp: thông tin về KCN Yên Phong, Yên Phong II và hoạt động thu hút FDI.
• Cổng thông tin điện tử phường Nếnh: thông tin về các KCN Quang Châu, Vân Trung, Đình Trám, Việt Hàn và quy mô lao động trên địa bàn.
• Luật Quảng cáo và Quyết định số 63/2026/QĐ-UBND của UBND tỉnh Bắc Ninh về Quy chế quản lý hoạt động quảng cáo ngoài trời.
