Một thành phố có thể sở hữu những tòa nhà chọc trời, những tuyến giao thông hiện đại hay những khu công nghiệp quy mô lớn, nhưng nếu những người trực tiếp làm ra của cải vật chất vẫn phải sống trong những khu nhà trọ chật hẹp, tạm bợ thì sự phát triển ấy chưa thực sự trọn vẹn.
Những định hướng mới của Đảng và Nhà nước về việc phát triển nhà ở cho thuê, trong đó Nhà nước sử dụng ngân sách để xây dựng nhà ở cho công nhân và người lao động thuê dài hạn với mức giá phù hợp, không chỉ là một giải pháp kinh tế hay an sinh xã hội đơn thuần. Ở góc độ văn hóa phát triển, đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy về nhà ở, từ chỗ coi nhà ở chủ yếu là tài sản sở hữu sang nhìn nhận đó là một quyền tiếp cận thiết yếu của người dân trong quá trình đô thị hóa.
Nhà ở không chỉ là tài sản mà còn là nền tảng văn hóa của sự an cư
Giữa bối cảnh giá nhà tại các đô thị lớn liên tục tăng cao, vượt xa khả năng chi trả của phần đông người lao động, chủ trương phát triển nhà ở cho thuê đang mở ra hy vọng về một mô hình an cư mới, nhân văn hơn và phù hợp hơn với thực tiễn đời sống hiện đại.
Người Việt từ lâu vốn có tâm lý “an cư lạc nghiệp”. Sở hữu một căn nhà được xem là dấu mốc quan trọng của cuộc đời, là nơi xây dựng gia đình, nuôi dưỡng các giá trị truyền thống và tạo dựng tương lai cho con cái. Chính vì vậy, giấc mơ có nhà luôn là khát vọng chính đáng của mỗi người lao động.
Tuy nhiên, thực tế tại các đô thị lớn hiện nay đang cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa khát vọng ấy và khả năng hiện thực hóa. Theo số liệu của Bộ Xây dựng, giá căn hộ trung bình tại Hà Nội đã lên tới khoảng 128 triệu đồng/m², còn tại Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 112 triệu đồng/m². Trong khi đó, thu nhập phổ biến của người lao động chỉ dao động từ 10 đến 15 triệu đồng mỗi tháng.
Những con số ấy phản ánh một thực tế rằng việc sở hữu nhà đang trở thành mục tiêu quá sức đối với nhiều người trẻ, công nhân và người lao động nhập cư. Không ít người phải dành phần lớn thu nhập cho tiền thuê nhà, hoặc chấp nhận sống trong những khu nhà trọ chật hẹp, thiếu tiện nghi, xa nơi làm việc.
Ở góc nhìn văn hóa đô thị, điều này không chỉ tạo áp lực kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống. Khi nơi ở thiếu ổn định, người lao động khó có điều kiện chăm lo cho gia đình, nuôi dạy con cái hay tham gia đầy đủ vào đời sống cộng đồng. Những giá trị văn hóa của gia đình đô thị vì thế cũng chịu nhiều tác động.
Chính trong bối cảnh đó, việc xác định nhà ở cho thuê là một “trụ cột chiến lược” từ nay đến năm 2030 thể hiện sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy phát triển. Nhà ở không còn được nhìn nhận đơn thuần như một tài sản để tích lũy hay đầu tư, mà trước hết phải là không gian sống bảo đảm phẩm giá, sự an toàn và cơ hội phát triển của con người.
Đây cũng là cách tiếp cận phổ biến ở nhiều quốc gia phát triển. Không phải ai cũng sở hữu nhà ở, nhưng mọi người đều có quyền tiếp cận chỗ ở phù hợp với khả năng tài chính. Điều quan trọng không nằm ở quyền sở hữu, mà là quyền được sống trong một môi trường ổn định, văn minh và có khả năng gắn bó lâu dài.
Từ góc độ ấy, chính sách dùng ngân sách xây dựng nhà ở cho thuê với giá hợp lý không chỉ giải quyết bài toán thị trường mà còn góp phần xây dựng một nền văn hóa đô thị nhân văn, nơi con người được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển.
Kiến tạo cộng đồng đô thị bền vững từ những khu nhà ở cho thuê
Điểm đáng chú ý trong chủ trương mới là vai trò kiến tạo của Nhà nước trước những khiếm khuyết của thị trường.
Trong nhiều năm qua, thị trường bất động sản chủ yếu tập trung vào các phân khúc thương mại và nhà ở để bán. Trong khi đó, nhà ở cho thuê dài hạn với giá phù hợp lại chưa hấp dẫn các nhà đầu tư bởi thời gian thu hồi vốn kéo dài và lợi nhuận không cao. Điều này dẫn đến tình trạng lệch pha nghiêm trọng giữa cung và cầu, khi người dân cần nhà ở giá hợp lý nhưng thị trường lại tập trung vào những sản phẩm vượt quá khả năng chi trả.
Sự tham gia của Nhà nước vì thế không nhằm cạnh tranh với doanh nghiệp mà để bổ sung những khoảng trống mà thị trường chưa thể tự giải quyết. Đây là biểu hiện của một Nhà nước kiến tạo phát triển, nơi các chính sách công được thiết kế để bảo đảm mọi tầng lớp dân cư đều có cơ hội tiếp cận các điều kiện sống cơ bản.
Nhưng thành công của mô hình nhà ở cho thuê không chỉ nằm ở việc xây được bao nhiêu căn hộ. Điều quan trọng hơn là tạo dựng được những cộng đồng cư dân ổn định và bền vững.
Một khu nhà ở giá rẻ nhưng xa nơi làm việc hàng chục cây số sẽ không thể trở thành giải pháp lâu dài. Người lao động vẫn phải đối mặt với chi phí đi lại lớn, thời gian di chuyển kéo dài và áp lực cuộc sống gia tăng. Vì vậy, quy hoạch nhà ở cho thuê cần được đặt trong tổng thể phát triển đô thị, gắn với khu công nghiệp, hệ thống giao thông công cộng, trường học, bệnh viện và các dịch vụ thiết yếu.
Khi người lao động được sống gần nơi làm việc, con cái được học hành thuận lợi, các dịch vụ công được tiếp cận dễ dàng, nhà ở cho thuê sẽ trở thành một phần của hạ tầng văn hóa – xã hội chứ không chỉ là hạ tầng vật chất.
Ở khía cạnh khác, mô hình này còn góp phần thay đổi nhận thức xã hội về việc thuê nhà. Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng linh hoạt, nhiều người trẻ thường xuyên thay đổi nơi làm việc hoặc địa điểm sinh sống. Việc thuê nhà dài hạn với chi phí hợp lý giúp họ chủ động hơn trong lựa chọn nghề nghiệp và cơ hội phát triển, thay vì phải gánh trên vai áp lực vay nợ kéo dài hàng chục năm để mua nhà.
Điều đó cũng đồng nghĩa với việc nguồn lực của xã hội có thể được phân bổ hiệu quả hơn. Người lao động có thêm điều kiện đầu tư cho giáo dục, kỹ năng nghề nghiệp và nâng cao chất lượng cuộc sống. Doanh nghiệp cũng được hưởng lợi khi giữ chân được lực lượng lao động ổn định, giảm chi phí tuyển dụng và đào tạo.
Xét cho cùng, một nền kinh tế muốn phát triển bền vững không thể chỉ quan tâm đến nhà máy, khu công nghiệp hay các chỉ số tăng trưởng. Điều quan trọng không kém là chăm lo điều kiện sống của những con người đang trực tiếp tạo ra của cải cho xã hội.
Việc Nhà nước sử dụng ngân sách để phát triển nhà ở cho thuê với giá hợp lý vì thế không đơn thuần là một chương trình xây dựng nhà ở. Đó là một khoản đầu tư cho con người, cho năng suất lao động, cho sự ổn định xã hội và cho tương lai của các đô thị Việt Nam.
Khi người lao động được an cư, gia đình được vun đắp, cộng đồng được hình thành và doanh nghiệp có nguồn nhân lực ổn định. Xa hơn, đó là nền tảng để xây dựng những đô thị đáng sống và một nền kinh tế phát triển hài hòa, bền vững. Đây chính là ý nghĩa sâu xa nhất của bước đột phá trong tư duy phát triển nhà ở mà Việt Nam đang hướng tới.
V.X.B
