Người lính ấy rời quê Mỹ Thành, Yên Thành, Nghệ An, rồi hy sinh ngày 08/02/1968, khi mới khoảng 24 tuổi. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, gia đình vẫn chưa biết phần mộ liệt sĩ Nguyễn Vĩnh Chư ở đâu. Những tấm bằng đã ngả màu, bản trích lục và một công văn đề nghị xác minh đang được người thân gìn giữ, gửi đi với niềm hy vọng tìm được nơi ông yên nghỉ. Giữa những dòng hồ sơ, cụm chữ “Tây Bắc Bản Đồ” trở thành đầu mối cần làm sáng tỏ.
1. Nhớ lời dặn mẹ còn ở lại
Trong thông tin gửi đề nghị hỗ trợ tìm kiếm, bà Nguyễn Thị Lợi và ông Nguyễn Vĩnh Lương cho biết vợ chồng đang thờ cúng liệt sĩ Nguyễn Vĩnh Chư, người chú ruột của gia đình. Mong muốn của họ thật giản dị mà đau đáu: biết chú nằm ở đâu, tìm được phần mộ và hài cốt để người thân có thể đến thắp hương, chăm nom.
Theo lời kể được lưu truyền trong gia đình, ngày lên đường, giữa những đứa em còn thơ dại, Nguyễn Vĩnh Chư đã dặn mẹ:
– Con lên đường đi đánh giặc, mẹ đừng lo. Nếu con không trở về, mẹ cũng đừng khóc, đừng buồn, mà hãy tự hào vì con, mẹ nhé!
Đó là lời người thân kể lại, được giữ trong ký ức gia đình. Không có lá thư hay trang nhật ký đính kèm để đối chiếu từng câu chữ. Nhưng lời kể ấy cho thấy điều mà các thế hệ sau vẫn nhớ về người lính: trước lúc đi xa, ông nghĩ đến mẹ, muốn mẹ vững lòng, dù chính mình cũng chưa biết những gì đang chờ phía trước.
Tên người mẹ được ghi trong hồ sơ là Nguyễn Thị Sự. Bên cạnh những mục về năm sinh, đơn vị, ngày hy sinh, tên bà nối người chiến sĩ trong danh sách với một mái nhà, một gia đình cụ thể. Người đã ngã xuống từng là đứa con được mẹ nuôi lớn, từng có những người em và một quê hương để mong ngày trở lại.
Nguyễn Vĩnh Chư sinh năm 1944. Bản trích lục số 1092/TLHS-CT, do Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An lập ngày 12/8/2016, ghi nguyên quán của ông là Mỹ Thành, Yên Thành, Nghệ An; nhập ngũ tháng 7/1967; cấp bậc, chức vụ khi hy sinh: Binh nhất, chiến sĩ. Như vậy, theo mốc thời gian trong bản trích lục, từ ngày nhập ngũ đến ngày hy sinh chỉ khoảng bảy tháng.
Trong những ảnh tư liệu gia đình cung cấp, tấm Bằng Tổ quốc ghi công đã nhăn, bạc màu, có những phần hư hại. Tên Nguyễn Vĩnh Chư và ngày hy sinh 8/2/1968 vẫn còn đọc được. Một tấm bằng khác ghi nhận liệt sĩ được tặng Huân chương Kháng chiến hạng Ba. Trên giấy là sự ghi công của đất nước; trong lòng người thân là câu hỏi vẫn chưa có lời đáp: ông đang yên nghỉ ở nơi nào?
Gìn giữ những tờ giấy ấy cũng là gìn giữ một người chưa thể trở về bằng hình hài. Người cháu tiếp nối việc thờ cúng, tiếp nối cả hành trình tìm kiếm. Nỗi mong chờ vì thế đã đi qua nhiều thế hệ.
2. Đầu mối trong hồ sơ và những điều cần xác minh
Bản trích lục ngày 12/8/2016 ghi đơn vị khi hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Vĩnh Chư là “C4, d1, E101, F325, QK4”, tương ứng Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325, Quân khu 4 theo thông tin gia đình cung cấp. Trường hợp hy sinh được ghi: “Chiến đấu bị pháo tọa độ”; nơi hy sinh: “Tây Bắc Bản Đồ”.
Trong bản thông tin gửi kèm, gia đình cho biết ông hy sinh trong chiến dịch Khe Sanh. Đây là hướng tìm kiếm gia đình đang quan tâm, cần tiếp tục đối chiếu với lịch sử hoạt động của đơn vị, hồ sơ tác chiến và lời kể của đồng đội. Riêng cụm chữ “Tây Bắc Bản Đồ” chưa đủ để xác định một vị trí cụ thể trên thực địa.
Một tài liệu mới hơn cho thấy việc tìm kiếm đã được đề nghị xác minh qua cơ quan chức năng. Đó là công văn số 4840/CSXH-CTMLS ngày 07/8/2026 của Cục Chính sách – Xã hội, Tổng cục Chính trị, gửi Cục Chính trị/Quân đoàn 2 về kiểm tra, xác minh thông tin liệt sĩ Nguyễn Vĩnh Chư.
Công văn cho biết cơ quan này đã nhận được đơn của ông Nguyễn Vĩnh Lương đề nghị cung cấp thông tin nơi hy sinh, an táng ban đầu của người chú. Phần kết quả tra cứu cơ sở dữ liệu ghi liệt sĩ sinh năm 1944; quê quán Mỹ Thành, Yên Thành, Nghệ An; nhập ngũ tháng 7/1967; Binh nhất, chiến sĩ; hy sinh ngày 08/2/1968; đơn vị “c4/d1/e101/f325/QĐ2”; nơi an táng ban đầu: “Tây bắc bản đồ”; họ tên mẹ: Nguyễn Thị Sự.
Đáng chú ý, phần công văn tóm tắt nội dung đơn lại ghi thời điểm nhập ngũ là tháng 7/1965 và đơn vị khi hy sinh là “5742”, khác với phần kết quả tra cứu ngay bên dưới. Những chi tiết này cần được đối chiếu với giấy tờ gốc, hồ sơ đơn vị và thông tin gia đình. Không nên tự giải mã số “5742”, cũng không nên tự chọn một mốc nhập ngũ rồi bỏ qua mốc còn lại.
Tương tự, bản trích lục năm 2016 ghi “Tây Bắc Bản Đồ” ở mục nơi hy sinh, trong khi công văn năm 2026 ghi “Tây bắc bản đồ” ở mục nơi an táng ban đầu. Nơi hy sinh và nơi chôn cất có thể liên quan, nhưng muốn biết có trùng nhau hay không phải có thêm chứng cứ. Chỉ một thay đổi về cách hiểu cũng có thể đưa cuộc tìm kiếm sang một hướng khác.
Công văn ngày 07/8/2026 đề nghị kiểm tra, xác minh, kết luận thông tin về nơi hy sinh, an táng ban đầu; làm rõ hài cốt đã được quy tập hay chưa và, nếu đã quy tập, được an táng tại nghĩa trang nào. Trong trường hợp chưa quy tập, văn bản đề nghị tổ chức tìm kiếm theo quy định, báo cáo kết quả và cung cấp thông tin cho thân nhân. Tư liệu gửi kèm bài viết chưa có văn bản trả lời kết quả xác minh này.
Vì vậy, “Tây Bắc Bản Đồ” hiện cần được giữ như một đầu mối nguyên văn. Việc xác định đó là địa danh, cách ghi vị trí hay thông tin cần đọc lại từ hồ sơ gốc phải dựa vào tài liệu và nhân chứng, tránh biến một phỏng đoán thành địa điểm tìm kiếm đã được khẳng định.
3. Mong một ký ức nối được đường về
Gia đình tha thiết đề nghị Dự án TTU-VWAI hỗ trợ tìm kiếm thông tin về liệt sĩ Nguyễn Vĩnh Chư. Lời đề nghị ấy cũng xin được gửi tới các cựu chiến binh, ban liên lạc đồng đội, cơ quan lưu trữ và những người còn giữ tư liệu liên quan đến Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325 trong thời gian đầu năm 1968.
Ai từng biết người chiến sĩ quê Mỹ Thành, có mẹ tên Nguyễn Thị Sự? Ai nhớ đơn vị ở đâu vào ngày 08/2/1968, có những chiến sĩ nào hy sinh do pháo kích? Ai từng tham gia chôn cất, ghi danh sách, vẽ sơ đồ mộ hoặc biết những đợt quy tập sau này? Một tên đồng đội, một trang sổ, một ký hiệu trên bản đồ có thể mở thêm hướng xác minh.
Những người từng sống, chiến đấu hoặc làm việc ở khu vực liên quan, dù ở bên nào của cuộc chiến, nếu còn giữ bản đồ, ảnh, nhật ký, danh sách thương vong hay tài liệu ghi nhận việc chôn cất, xin giúp đối chiếu. Đặc biệt cần tư liệu có thể làm rõ cụm chữ “Tây Bắc Bản Đồ” và vị trí hoạt động của đơn vị đúng thời điểm liệt sĩ hy sinh.
Mỗi thông tin gửi đến nên kèm nguồn gốc: người cung cấp trực tiếp chứng kiến hay nghe kể lại, sự việc xảy ra khi nào, tài liệu do ai lập. Nếu còn bản gốc, xin giữ gìn và cung cấp ảnh chụp rõ nét để cơ quan chức năng kiểm tra. Một ký ức quý càng được mô tả cụ thể thì càng có giá trị cho việc tìm kiếm.
Theo thông tin liên hệ trong công văn ngày 07/8/2026, người thân là ông Nguyễn Vĩnh Lương, địa chỉ ghi tại xóm Trang Niên, Mỹ Thành, Yên Thành, Nghệ An; điện thoại: 0385 708 472 hoặc 0343 629 269. Bạn đọc có thông tin liên quan có thể liên hệ gia đình để trao đổi, phối hợp chuyển đầu mối tới cơ quan chức năng.
Văn hóa tri ân được nuôi dưỡng từ những việc cụ thể như thế: giữ lại một tờ giấy, hỏi thêm một người, đọc kỹ một dòng hồ sơ, giúp một gia đình tìm đúng nơi người thân nằm xuống. Chia sẻ câu chuyện Nguyễn Vĩnh Chư hôm nay cũng là một cách góp sức, để tên ông có cơ hội đến được với người đồng đội còn nhớ, người đang giữ tài liệu chưa từng công bố.
Lời dặn mẹ năm nào đã ở lại trong ký ức gia đình. Mong rằng một ngày, từ những đầu mối được nối lại, người cháu Nguyễn Vĩnh Lương và người thân có thể đứng trước phần mộ của chú, thắp nén hương và nói: Gia đình đã tìm được chú rồi.
Hà Nội, 15/10/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên Dự án TTU–VWAI)
