Cổ tự bên miền sông nước Vĩnh Long
Chùa Phước Hậu tọa lạc tại ấp Đông Hậu, xã Ngãi Tứ, tỉnh Vĩnh Long. Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, địa danh Ngãi Tứ tiếp tục được sử dụng cho xã mới, ấp Đông Hậu hiện thuộc địa bàn xã này. Chùa nằm gần sông Hậu, giữa không gian đặc trưng của vùng đồng bằng sông Cửu Long với sông nước, vườn cây và những xóm làng yên bình.
Từ lâu, ngôi chùa đã trở thành địa chỉ quen thuộc đối với tăng ni, Phật tử và người dân trong vùng. Vị trí gần khu vực Trà Ôn - nơi từng có hoạt động giao thương đường thủy khá nhộn nhịp - cũng góp phần tạo nên sự gắn bó giữa ngôi chùa với đời sống cư dân miền sông nước.
Không gian quanh chùa thanh tịnh, thoáng đãng. Những hàng cây xanh, khoảng sân rộng cùng cảnh quan gần sông tạo cảm giác nhẹ nhàng, tách biệt với nhịp sống ồn ào thường nhật. Chính nét đặc trưng ấy khiến nơi đây không chỉ là chốn tu hành mà còn là điểm dừng chân phù hợp với những người muốn tìm hiểu văn hóa Phật giáo và cảm nhận vẻ đẹp bình dị của miền Tây Nam Bộ.
Dấu ấn lịch sử hơn một thế kỷ
Theo tư liệu của tỉnh Vĩnh Long, khởi nguyên của Chùa Phước Hậu là một am tranh đơn sơ. Đến khoảng năm 1894, ông Lê Văn Gồng, Hương cả làng Đông Hậu, đã vận động người dân cùng thiện nam, tín nữ xây dựng một ngôi chùa có sườn gỗ, vách ván, nền gạch và mái lợp ngói âm dương. Do mang tính chất là ngôi chùa của làng nên lúc bấy giờ chùa được gọi là Chùa Đông Hậu.
Năm 1910, sau khi ông Lê Văn Gồng qua đời, con gái ông là bà Lê Thị Huỳnh cùng Phật tử địa phương thỉnh Hòa thượng Hoằng Chỉnh từ Chùa Thiên Ấn ở Quảng Ngãi vào trụ trì. Từ đây, Chùa Đông Hậu được đổi tên thành Chùa Phước Hậu. Dưới sự dẫn dắt của các bậc cao tăng, sinh hoạt Phật giáo tại chùa dần đi vào nền nếp, số người đến quy y, tu học ngày càng đông.
Sau Hòa thượng Hoằng Chỉnh, Chùa Phước Hậu tiếp tục gắn với nhiều vị cao tăng có ảnh hưởng đối với Phật giáo Nam Bộ, trong đó có Hòa thượng Khánh Anh và Hòa thượng Thích Thiện Hoa. Đây cũng là tổ đình thuộc dòng Lâm Tế, phái Chúc Thánh - một dòng thiền có quá trình truyền thừa từ miền Trung vào vùng đất phương Nam.
Trong các giai đoạn kháng chiến, chùa còn có những đóng góp đối với phong trào cách mạng tại địa phương. Với những giá trị lịch sử đó, năm 1994, Chùa Phước Hậu được công nhận là Di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia.
Kiến trúc hài hòa giữa truyền thống và hiện đại
Trải qua nhiều lần tu bổ, xây dựng, diện mạo Chùa Phước Hậu ngày nay là sự kết hợp giữa những yếu tố kiến trúc truyền thống với vật liệu và phương thức xây dựng của thời kỳ hiện đại.
Chánh điện được xây dựng lại vào đầu thập niên 1960 bằng bê tông, gạch, ngói nhưng vẫn giữ tinh thần kiến trúc Phật giáo truyền thống. Mặt tiền nổi bật với kiểu cổ lầu, phía trên có mô hình tháp bảy tầng, tạo điểm nhấn cho toàn bộ công trình. Các khối chánh điện, trung điện và hậu điện được liên kết thành một chỉnh thể hài hòa.
Bên trong chánh điện là không gian thờ tự trang nghiêm. Tượng Đức Phật Thích Ca được tôn trí ở vị trí trung tâm, cùng tượng Thái tử Tất Đạt Đa sơ sinh và nhiều tượng thuộc hệ thống thờ tự Phật giáo. Chùa còn lưu giữ một số tượng có nguồn gốc từ Chùa Đông Hậu xưa như tượng Tiêu Diện Đại sĩ, Hộ Pháp, Địa Tạng, Chuẩn Đề và các tượng La Hán được làm bằng gỗ hoặc gốm Cây Mai.
Một số công trình như hậu tổ, tàng kinh các vẫn kế thừa những bộ phận của ngôi chùa cũ và được sửa chữa qua nhiều thời kỳ. Tháp Đa Bảo, xây dựng năm 1966, cũng là một hạng mục đáng chú ý, gắn với việc tưởng niệm các bậc cao tăng có công đối với Phật giáo.
Sự đan xen giữa cũ và mới giúp Chùa Phước Hậu thể hiện khá rõ quá trình biến đổi của kiến trúc chùa Việt ở Nam Bộ, vừa gìn giữ những yếu tố truyền thống, vừa thích ứng với điều kiện và nhu cầu sinh hoạt Phật giáo qua từng giai đoạn lịch sử.
Độc đáo những vườn kinh bằng đá
Một trong những điểm tạo nên dấu ấn riêng của Chùa Phước Hậu là hệ thống vườn kinh bằng đá được xây dựng trong giai đoạn 2014 - 2016. Công trình bắt nguồn từ ý tưởng của Hòa thượng Thích Phước Cẩn sau chuyến tham quan những công trình kinh Phật bằng đá tại Myanmar.
Nổi bật nhất là Vườn kinh Pháp Cú, gồm 213 phiến đá hoa cương, khắc 423 câu kinh được dịch từ tiếng Pali sang tiếng Việt. Những phiến đá được bố trí theo hình lá bồ đề với các trục tỏa ra tám hướng, gợi nhắc đến Bát chánh đạo trong giáo lý nhà Phật. Ở trung tâm là tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, tạo nên không gian vừa mang tính nghệ thuật, vừa chuyển tải những giá trị giáo dục Phật pháp.
Sau Vườn kinh Pháp Cú, nhà chùa tiếp tục xây dựng Vườn kinh A Di Đà và Vườn kinh Bắc Truyền trích diễm. Vườn kinh A Di Đà gồm 31 phiến đá, được bố trí bên hồ sen hình chữ S tượng trưng cho đất nước Việt Nam. Trong khi đó, Vườn kinh Bắc Truyền trích diễm gồm 15 phiến đá lớn, khắc những câu kinh và triết lý Phật giáo được tuyển chọn.
Không đơn thuần là những tấm bia lưu giữ kinh văn, cách tổ chức cảnh quan của các vườn kinh còn tạo nên một không gian mở để người xem vừa tham quan, vừa đọc và suy ngẫm. Kinh Phật vì thế không chỉ hiện diện trong những trang sách hay không gian thờ tự mà còn được đưa vào cảnh quan thiên nhiên, giữa cây xanh và mặt nước, tạo nên một hình thức truyền tải giáo lý gần gũi.
Đây cũng là nét đặc sắc góp phần tạo nên dấu ấn riêng của Chùa Phước Hậu so với nhiều ngôi chùa khác ở vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Nơi lưu giữ những giá trị lịch sử và văn hóa Phật giáo
Giá trị của Chùa Phước Hậu không chỉ nằm ở niên đại hay kiến trúc. Hơn một thế kỷ tồn tại, nơi đây đã chứng kiến nhiều đổi thay của vùng đất Vĩnh Long, đồng thời phản ánh quá trình phát triển và gắn bó của Phật giáo với đời sống cư dân Nam Bộ.
Từ một am tranh nhỏ của người dân làng Đông Hậu, chùa dần trở thành tổ đình của dòng Lâm Tế, phái Chúc Thánh, là nơi nhiều thế hệ tăng ni tu học và hoằng pháp. Những pho tượng cổ, công trình kiến trúc, hoành phi, câu đối cùng các di vật được gìn giữ tại chùa góp phần phản ánh diện mạo văn hóa Phật giáo của vùng đất phương Nam qua nhiều thời kỳ.
Bên cạnh chức năng tôn giáo, việc xây dựng các vườn kinh đá còn cho thấy một cách thức đặc biệt trong lưu giữ và phổ biến tư tưởng Phật giáo. Những lời kinh được khắc trên đá vừa có giá trị bền vững về mặt vật chất, vừa tạo điều kiện để Phật tử, người dân và du khách dễ dàng tiếp cận trong quá trình tham quan, chiêm bái.
Điểm dừng chân thanh tịnh trên hành trình khám phá Vĩnh Long
Ngày nay, Chùa Phước Hậu là một trong những điểm đến văn hóa - tâm linh đáng chú ý của tỉnh Vĩnh Long. Đến đây, du khách có thể chiêm bái, tìm hiểu lịch sử ngôi cổ tự, tham quan các công trình kiến trúc và dành thời gian đọc những câu kinh được khắc trên đá giữa khuôn viên xanh mát.
Khác với những điểm đến thiên về vui chơi, giải trí, trải nghiệm tại Chùa Phước Hậu mang sắc thái chậm rãi và tĩnh tại. Tiếng chuông chùa, bóng cây, những phiến kinh giữa khoảng sân cùng cảnh sắc sông nước miền Tây tạo nên một không gian để mỗi người tìm cho mình những phút giây lắng đọng.
Giữa vùng đất Vĩnh Long giàu truyền thống văn hóa, Chùa Phước Hậu không chỉ là một công trình tôn giáo mà còn là nơi hội tụ những lớp trầm tích lịch sử, kiến trúc và đời sống tinh thần của cộng đồng. Đặc biệt, hệ thống vườn kinh bằng đá đã tạo nên dấu ấn riêng cho cổ tự, góp phần làm phong phú thêm những điểm đến văn hóa - tâm linh của vùng đồng bằng sông Cửu Long.
