1. Thượng tướng Lê Ngọc Hiền cùng đoàn Sĩ quan tùy tùng thăm, kiểm tra và chụp hình cùng Ban chỉ huy Trung đoàn 143
Để chuẩn bị cho việc rút quân và bàn giao địa bàn theo đúng trình tự cho quân bạn, các nhiệm vụ như rào biên giới, truy quét địch ở nội địa và củng cố các trận địa trên tuyến biên duyên hải đang được khẩn trương triển khai. Giữa bối cảnh đó, Đoàn cán bộ Tiền phương Bộ Quốc phòng do Thượng tướng Lê Ngọc Hiền (Phó Tổng Tham mưu trưởng kiêm Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Tiền phương) dẫn đầu, cùng các sĩ quan tùy tùng đã đến kiểm tra khu vực phòng ngự của Trung đoàn 143.
Bữa cơm đầu tiên ở phía trước chiến trường, Thủ trưởng Bộ cứ khăng khăng đòi phải xuống nhà ăn để ăn cùng anh em chiến sĩ, điều này đã làm Ban chỉ huy trung đoàn chúng tôi lâm vào thế rất khó xử. Tôi đã chủ động điện cho các đơn vị tuyến sau nhanh chóng chi viện thêm thực phẩm. Thế nhưng, nếu phải lo cho cả nhà ăn đều đạt mức như vậy thì đơn vị không tài nào gánh nổi, vì đoàn công tác còn ở lại kiểm tra trong nhiều ngày liền.
Cuối cùng, chúng tôi vẫn phải chấp nhận phương án lo mâm khách cho đoàn và mâm của chỉ huy đơn vị là chính; còn đối với anh em chiến sĩ thì trung đoàn cố gắng nâng mức ăn cao hơn thông thường đôi chút trong khả năng có thể mà thôi.
Đến bữa ăn, Thủ trưởng Lê Ngọc Hiền đi kiểm tra từng mâm của chiến sĩ rồi quay sang hỏi tôi với vẻ nghiêm nghị:
– Sao các mâm này không có những món như mâm trên kia?
Tôi lúc đó bối rối, không biết phải giải thích thế nào cho ổn thỏa. Bí quá, tôi liền nháy mắt ra hiệu cho anh Bá – đồng chí Đại tá sĩ quan cùng đi trong đoàn của Bộ – để nhờ anh đối đáp hộ. Anh Bá liền ghé tai nói nhỏ điều gì đó với Thủ trưởng, nghe xong, Thủ trưởng mới chịu nguôi ngoai rồi đi về mâm của mình để dùng cơm.
Khi về lại phòng uống nước, tôi và anh Khăn (Sư đoàn phó kiêm Tham mưu trưởng Sư đoàn 315) buộc phải trình bày thẳng thắn và báo cáo hết toàn bộ tình hình khó khăn của đơn vị cho ông nghe: từ chuyện bộ đội đau yếu, bệnh tật triền miên cho đến những thiếu thốn về chế độ lương thực, thực phẩm. Nghe xong những lời gan ruột ấy, Thủ trưởng Lê Ngọc Hiền trầm ngâm hẳn. Từ đó, ông lặng lẽ chấp nhận ăn riêng với chỉ huy tại nhà khách. Trông ông rất buồn mà không thể nói gì hơn trước thực tế khắc nghiệt của chiến trường.
Thời điểm đó, có lúc số lượng bệnh nhân ở phía trước của trung đoàn vọt lên đến 40 người do nhiễm bệnh kiết lỵ. Tình thế vô cùng nan giải vì chúng tôi không thể chuyển anh em về tuyến sau của bệnh xá Sư đoàn, làm như vậy đơn vị sẽ hết sạch quân số để bảo vệ trận địa. Chúng tôi buộc phải lệnh cho quân y bằng mọi giá phải tìm cách điều trị tại chỗ để giữ chân bộ đội.
Giữa lúc bế tắc, rất may là đồng chí Lệ – Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 2 – đã đưa cho tôi một cuốn cẩm nang viết tay về các bài thuốc chữa bệnh cổ truyền. Tôi tập trung nghiên cứu thì thấy có một bài thuốc chữa bệnh đi kiết rất đơn giản: "... Giã một chút rau răm với muối, hòa với nước ấm rồi uống một đến hai lần sẽ khỏi...".
Tôi gọi ngay lực lượng quân y lên phổ biến và cho áp dụng thử nghiệm ngay lập tức cho bộ đội. Thật không ngờ, trong khi các loại thuốc Tây y bấy lâu nay đều bó tay thì bài thuốc dân gian này lại cho hiệu quả tức thì. Nó đã giúp trung đoàn giải quyết được bài toán quân số vô cùng ngoạn mục. Ngay sau đó, tôi cho đánh máy lại cuốn cẩm nang viết tay này để gửi phổ biến xuống cho tất cả các đơn vị trong trung đoàn cùng áp dụng.
Lại nói đến việc đi kiểm tra của đoàn công tác. Theo yêu cầu ban đầu của Bộ, Thượng tướng và đoàn sẽ đi thăm Trung đoàn 19 thuộc Quân đội Cách mạng Campuchia (19 K) trước, sau đó mới lên điểm tựa then chốt 425. Đặc biệt, Thượng tướng còn muốn ra tận chốt xa nhất, thọc sâu trên đất Thái Lan – tức là chốt Ba Biên – để trực tiếp kiểm tra tình hình thực tế ở đây.
Theo ý kiến của anh Bá (Đại tá thuộc Cục Tác chiến), để bảo đảm an toàn tuyệt đối, tốt nhất là không đưa Thủ trưởng ra chốt Ba Biên. Nhưng quan điểm của anh Khăn và tôi – với tư cách là những người chỉ huy trực tiếp tại địa bàn – lại hoàn toàn khác: Cấp trên đã có lòng muốn đến đâu để kiểm tra, trong khả năng có thể, chúng ta phải tuyệt đối chấp hành mệnh lệnh! Nếu đội ngũ tùy tùng của đoàn muốn ngăn cản thì đó là việc riêng của họ.
Sau đó, tôi trực tiếp trình bày kế hoạch bảo vệ cụ thể cho Thủ trưởng và đoàn nghe. Chúng tôi quyết định sẽ không đi thăm trung đoàn bạn trước, mà chuyển nội dung đó về sau cùng, ngay trước khi đoàn rút đi. Bởi lẽ, trong đội ngũ của quân bạn, chúng ta không thể chắc chắn hoàn toàn là không có lực lượng địch ngầm cài cắm, nếu lộ lộ trình trước sẽ rất nguy hiểm.
Về phương án cơ động, chúng tôi sẽ dùng 2 chiếc xe tải, chở gạo ở phía trên thùng xe để làm lá chắn, đồng thời bố trí lực lượng vệ binh tháp tùng nghiêm ngặt. Thủ trưởng Lê Ngọc Hiền, anh Bá và anh Khăn sẽ đi ở chiếc xe phía sau, còn tôi trực tiếp ngồi ở chiếc xe đi đầu để mở đường. Trên suốt dọc tuyến đường di chuyển, cứ cách 500 mét dọc hai bên đường và thọc sâu ra khoảng 300 mét so với trục lộ chính, tôi cho bố trí các tổ bộ binh phục sẵn để chốt giữ địa bàn, sẵn sàng đánh chặn, tránh trường hợp hỏa lực của địch bắn lén từ xa. Lực lượng công binh cũng được lệnh liên tục kiểm tra mìn bẫy trên mặt đường.
Nghe xong phương án tác chiến chặt chẽ, Thủ trưởng rất hài lòng. Nhờ sự chuẩn bị chu đáo đó, toàn bộ chuyến kiểm tra đã diễn ra tốt đẹp và an toàn tuyệt đối.
2. Đưa Thượng tướng đi thị sát chốt Ba Biên
Điểm chốt Ba Biên là vị trí tiền tiêu xa nhất, thọc sâu về phía địch ngay trên đất Thái Lan. Có lẽ sau bữa cơm cân não với nhà bếp của đơn vị, Thủ trưởng Bộ đã phần nào nhìn ra được khoảng cách rất lớn giữa những lời báo cáo màu hồng trên giấy tờ và thực tế đầy gian khổ của người lính. Chính vì vậy, ông càng quyết tâm phải ra bằng được tận nơi để xem bộ đội của mình ở đó ăn ở, chiến đấu ra sao.
Trước khi đi, ngay từ ngày đầu tiên đoàn đặt chân đến đơn vị, đội ngũ sĩ quan tùy tùng đã tìm gặp Thuận – sĩ quan bảo vệ của Sư đoàn được tăng cường cho trung đoàn chúng tôi trong thời điểm này. Thuận vốn là bạn học cùng trường văn hóa với tôi, vừa từ trường an ninh về. Tính tình cậu ấy hay hài hước, lại thấy mấy cán bộ của đoàn tỏ ra lo ngại vấn đề an toàn một cách thái quá, nên Thuận quyết định vừa nói thật nhưng cũng vừa "dọa" cho các sếp một trận.
Khi các sĩ quan trong đoàn lo lắng hỏi về tình hình an toàn trong khu vực, xem pháo địch có hay tập kích vào đây không, Thuận liền trả lời một cách thản nhiên. Tôi đứng ở phía ngoài nghe mà chỉ sợ mình cười thành tiếng sẽ làm hỏng chuyện, phải lấy tay bịt miệng rồi đi ra thật xa. Thuận bảo:
– Ôi, chuyện pháo địch tập kích vào đây là chuyện cơm bữa, bình thường ấy mà! Còn chuyện hy sinh hay bị thương một vài người trên trận địa thì anh em ở đây cũng quá quen rồi, nên các anh cứ an tâm đi nhé!
Lời trả lời "tỉnh bơ" của Thuận làm mấy anh khách nhà ta càng thêm hồn xiêu phách lạc. Họ lập tức đi tìm tôi để bàn cách, cố tìm mọi lý do để cản bằng được, không cho Thủ trưởng Lê Ngọc Hiền ra chốt Ba Biên.
Thế nhưng tôi vẫn giữ vững quan điểm nhất quán của mình:
– Thủ trưởng đã muốn đi, đơn vị chúng tôi sẽ có trách nhiệm xây dựng kế hoạch bảo vệ an toàn nhất có thể! Còn việc các anh muốn ngăn cản Thủ trưởng là quyền của các anh. Anh thông cảm, lính chiến chúng tôi không quen và cũng không có quyền lừa dối cấp trên của mình!
Anh Bá thấy tôi cứng rắn liền nói:
– Thủ trưởng Bộ tầm cỡ khác, không phải như mấy thủ trưởng Quân khu nhà các anh đâu.
Tôi vặn lại luôn:
– Báo cáo anh, hồi tôi chưa lên thay phiên ở đây, ngay cả ông Lê Đức Anh (lúc đó là Đại tướng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng) cũng đã từng lên tận chốt này rồi, anh có biết không?
Chúng tôi kiên quyết không nghe theo lời bàn lui. Tất cả mọi di biến động của đoàn sau đó đều phải tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng kế hoạch bảo vệ mà Phó Tổng Tham mưu trưởng, Tham mưu trưởng Tiền phương Bộ Quốc phòng đã trực tiếp phê duyệt.
Từ sự việc này, tôi càng nhận ra một điều: Các đồng chí lãnh đạo cấp cao thường rất muốn sâu sát thực địa để tự mình kiểm chứng các báo cáo, từ đó có những nhận định, đánh giá đúng đắn nhất tình hình để đưa ra những quyết định chiến lược lớn. Trong khi đó, cấp giúp việc, tham mưu đôi khi vì quá lo lắng cho nhiệm vụ bảo đảm an toàn của cá nhân mình mà lại muốn mượn tay đơn vị cơ sở để ngăn cản những chuyến đi mạo hiểm, ngay cả khi chuyến đi đó là thực sự cần thiết.
Đối với anh Khăn, tôi cũng như toàn thể đơn vị, quan điểm luôn luôn nhất quán: Chúng ta tuyệt đối không được phép để xảy ra bất kỳ sơ suất nào làm mất an toàn cho cấp trên; nhưng chúng ta cũng quyết không vì bất cứ ai, vì bất cứ lý do gì mà tạo ra những tình huống giả tạo, nhằm ngăn cản những ý định chính đáng và sâu sát của người chỉ huy!
(Còn nữa)
