Mùa hè đã trở lại với xứ Quảng, và từng buổi sớm tươi đẹp là khoảnh khắc cả làng quê tôi rộn ràng với tiếng cười, tiếng nói của người dân, đặc biệt là những đàn ông, phụ nữ, và thanh thiếu niên sẵn sàng xuống suối, khe, kênh để bắt hến mang về nhà nấu với mít non.
Miền Trung xứ Quảng, mặc dù đã phải đối mặt với những cơn lũ dữ khốc liệt, nhưng khi mùa hè đến, mực nước suối và khe khá cạn, mọi người trong làng chúng tôi lại rộn ràng đi bắt hến về nấu với mít non. Sự kết hợp độc đáo giữa thịt hến và mít non cùng những loại rau gia vị tạo nên một hương vị gần gũi, gắn bó với kỷ niệm ngọt ngào trong tâm hồn tôi.
Món canh hến nấu mít non không chỉ là bữa ăn ngon miệng, mà còn là biểu tượng của tình thương, gắn kết gia đình và sự đoàn kết của cộng đồng. Trong những ngày hè oi bức, mẹ tôi thường nói rằng bữa cơm trưa không gì ngon và dễ ăn hơn canh hến nấu mít non kèm với cà pháo muối chua. Món ăn dân dã này không chỉ mang đến sự hài lòng mà còn là kí ức về những ngày hè tràn ngập yêu thương và nỗi nhớ.
Đầu hè, tiếng con tu hú kêu lảnh lót trên bầu trời buổi chiều là dấu hiệu cho mùa mít non "treo" lủng lẵng trên cành. Người dân xứ Quảng sử dụng mít non không chỉ để kho cá chuồn, làm gỏi mà còn để nấu canh kết hợp với tôm, cá, hến... Mẹ tôi, thường nấu món "canh hến mít non" theo cách riêng của mình với hương vị rất đặc trưng bởi mẹ có nêm đọt lá sưng.
Đầu tiên, hến nguyên con được bắt từ suối, sau đó được ngâm trong nước khoảng 3-4 tiếng để loại bỏ bùn, cát. Hến nào nổi lên mặt nước tức là đã chết, phải vớt ra ngay để đảm bảo chất lượng cho nồi canh. Sau đó, mẹ tôi rửa sạch hến và đun sôi với nước và một muỗng cà phê muối để ruột hến săn chắc và dai.
Lúc nấu, mẹ tôi kết hợp mít non đã xắt miếng và khử dầu với củ nén để tạo thêm hương vị thơm ngon cho nồi canh. Món canh này cần nấu khoảng 20 phút cho tới khi hến chín mềm và mít non mềm ngọt. Cuối cùng, thêm một ít lá lốt, đọt lá sưng và đảo nhẹ trước khi tắt bếp.
Canh hến nấu mít non không chỉ là một bữa ăn ngon miệng mà còn là niềm tự hào và niềm hạnh phúc của cư dân quê tôi. Dù đi xa, tôi luôn khao khát được trở về để thưởng thức hương vị đặc trưng, thanh mát và đậm đà của món canh này mà ngày thơ bé tôi thường đi bắt hến mang về mẹ nấu.
Trưa hè oi bức, một bữa canh hến nóng hổi kèm theo cơm dẻo là niềm hạnh phúc không lẽ tả, là điểm hội tụ của tình thân và kỷ niệm. Ngay cả bạn bè ở xa khi đến quê tôi cũng không khỏi khen ngợi và yêu thích món đặc sản này. Do đó, câu ca "Đậm đà canh hến, mít non / Mời anh ăn thử nhớ hồn quê hương" vẫn vang lên, là sự tự hào của quê tôi và tình yêu thương vô bờ bến dành cho nền văn hóa ẩm thực truyền thống quê hương.
Chuyện kể rằng, cô gái Đại Lộc (Quảng Nam) thường đãi người bạn trai quê ở làng chài Thọ Quang (TP. Đà Nẵng) lên chơi món canh hến nấu mít non thơm ngon với ‘hương vị’ đặc trưng. Không biết vì mê cô gái xứ Đại xinh đẹp hay mê “canh hến mít non” nàng nấu mà sau này hai người nên vợ nên chồng.
Du khách đến nơi đây còn nghe lưu truyền mấy câu thơ của người con gái: "Quê em, hến ngọt, mít thơm” / Anh về làm rể canh, cơm quê nghèo / Lại thêm bánh tráng thịt heo” / Anh ăn có sức lên đèo xuống truông…". Và đây là câu ca của người bạn trai: “Thơm ngon canh mít trên nguồn / Tay em nấu với cá chuồn Thọ Quang / Cầu cho trời biển bình an / Vụ mùa khấm khá anh xin… cưới nàng”.
