Bài viết mới nhất từ Đặng Vương Hưng
Đặng Nguyên Cẩn – Từ bậc Phó bảng đến thắp lửa Duy tân
Cuộc đời Đặng Nguyên Cẩn là cuộc đời của một nhà nho đứng giữa hai thời đại. Ông bước ra từ khoa cử truyền thống nhưng không để danh vị trói buộc mình. Ông từng làm quan nhưng không lấy quan trường làm nơi an thân. Ông hiểu giá trị của đạo học cũ, đồng thời can đảm nhìn thấy những giới hạn của nó. Từ đó, ông tìm đến tân thư, giáo dục mới, thực nghiệp và việc tổ chức lực lượng cứu nước.
Hồ sơ 97/2026: Từ một cuốn sổ tay CDEC đến chân dung người quay phim chiến trường Đỗ Trọng Hội
Việc tìm thấy gia đình cựu chiến binh Đỗ Trọng Hội là một kết quả đáng trân trọng của Dự án TTU-VWAI. Từ một mã số lưu trữ khô khan, bằng sự kiên trì của các nhà nghiên cứu và sức lan tỏa của cộng đồng, chủ nhân quyển sổ đã được xác định với tên tuổi, quê quán, gia đình và cả một hành trình cống hiến.
Mã số CDEC F034600961331 vì thế không còn chỉ là ký hiệu của một hồ sơ. Phía sau mã số ấy là cuộc đời của một người con phố Hàng Bạc, một thầy giáo văn hóa trong quân đội, một người quay phim chiến trường, một đạo diễn điện ảnh quân đội và một nhân chứng của chiến trường Rừng Sác.
Hoàng giáp Đặng Văn Thụy – Người mang “vạn quyển sách” từ lò rèn Nho Lâm đến Quốc Tử Giám
Cuộc đời Đặng Văn Thụy trải dài qua một trong những giai đoạn biến động nhất của lịch sử Việt Nam. Ông sinh đúng năm thực dân Pháp nổ súng xâm lược; trưởng thành khi phong trào Cần Vương bùng nổ; đỗ Hoàng giáp giữa lúc phong trào Duy Tân đang hình thành; đứng đầu Quốc Tử Giám khi Nho học mất dần vị thế; và sống đến khi xã hội Việt Nam đã bước sâu vào những chuyển động hiện đại.
Hồ sơ số 95/2026: Gần 60 năm tìm liệt sĩ Bùi Văn Duệ từ “Nghĩa trang mặt trận phía Nam”
Gần 60 năm đã qua, người thanh niên rời làng Kim Liên đúng ngày sinh nhật thứ mười tám vẫn chưa trở về. Cha mẹ đã khuất, những người anh, người em nay cũng đã ở tuổi xế chiều, nhưng trong căn nhà của gia đình, tên ông chưa bao giờ bị lãng quên.
Mỗi tờ giấy cũ, mỗi lời kể của đồng đội, mỗi tiếng gọi trong một đêm xa nhà và mỗi chuyến đi qua những nghĩa trang Trường Sơn đều là biểu hiện của một tình thân bền bỉ. Gia đình không chỉ mong tìm được một phần mộ; họ mong trả lại cho người liệt sĩ một địa danh, một đơn vị, một hành trình chiến đấu và một nơi yên nghỉ có thể gọi thành tên.
Đặng Xuân Bảng – Người dựng một cõi học giữa buổi giao thời
Đặng Xuân Bảng là một trong những học giả lớn của Việt Nam nửa sau thế kỷ XIX. Cuộc đời ông đi qua những năm tháng dữ dội: thi cử, làm quan, giữ thành, bị cách chức rồi trở lại bục giảng. Nhưng chính khi rời quan trường, ông mới thực sự hoàn thành sự nghiệp lớn nhất của mình. Với các công trình Việt sử cương mục tiết yếu, Sử học bị khảo, Nam phương danh vật bị khảo…, ông để lại một di sản đồ sộ về sử học, địa lý, thiên văn, quan chế và ngôn ngữ. Từ ngôi nhà ở Hành Thiện, ánh sáng học thuật ấy còn truyền tới nhiều thế hệ, trong đó có Tổng Bí thư Trường Chinh – người cháu nội nổi tiếng của ông.
Hồ sơ số 94/2026: Dương Đình Chiến và những trang viết sau hơn nửa thế kỷ
Có thể Dương Đình Chiến đã trở về sau chiến tranh và hiện vẫn còn sống ở một miền quê nào đó. Cũng có thể gia đình đã chờ ông suốt nhiều năm mà chưa biết những trang viết cuối cùng đang được lưu giữ ở bên kia đại dương. Dù trong hoàn cảnh nào, việc tìm thấy thân nhân vẫn mang ý nghĩa đặc biệt: giúp xác minh nhân thân, làm rõ số phận người lính và tạo điều kiện để những lá thư, cuốn sổ cùng các trang viết “Tôi người lái xe”, “Có chúng ta trên hải đảo...” được trở về với nơi chúng thuộc về.
Khởi công khu tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc và đồng đội “Mãi mãi tuổi 20”
Việc công trình mang tên Nguyễn Văn Thạc “và đồng đội” có ý nghĩa đặc biệt. Bởi trên mảnh đất này, anh không chiến đấu và hy sinh một mình. Bên anh là những người lính cùng đơn vị, những người đã cứu chữa, chôn cất anh; là hai liệt sĩ từng được an táng bên cạnh anh; là hàng vạn cán bộ, chiến sĩ đã ngã xuống trong mùa hè đỏ lửa năm 1972 và trong suốt những năm tháng chiến tranh tại Quảng Trị.
Đặng Huy Trứ – Người gieo mầm khai hóa và "Tổ nghề" nhiếp ảnh Việt Nam
Đặng Huy Trứ gieo mầm cho tư tưởng trọng thương và phát triển kinh tế. Ông gieo mầm cho việc tiếp nhận khoa học, kỹ thuật phương Tây bằng tinh thần độc lập. Ông gieo mầm cho giáo dục thực học, học nghề, học ngoại ngữ và đưa thanh niên ra nước ngoài. Ông gieo mầm cho đạo đức công vụ, chống hối lộ và kiểm soát quyền lực bằng sự tự răn nghiêm khắc. Ông gieo mầm cho nghề in, truyền bá tri thức và cho nền nhiếp ảnh Việt Nam.
Hồ sơ số 92/2026: Đang tìm kiếm nhân chứng và dấu tích những rãnh mộ tập thể ở sân bay Tân Sơn Nhất
Trước hết là những thông tin liên quan đến trận đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968. Đây là một trong những trận đánh đặc biệt ác liệt tại khu vực Sài Gòn – Gia Định, nơi nhiều cán bộ, chiến sĩ Quân Giải phóng đã anh dũng chiến đấu và hy sinh. Những người từng sinh sống, làm việc trong và quanh sân bay Tân Sơn Nhất, Tân Bình và khu vực Sài Gòn – Gia Định giai đoạn 1968–1975; cán bộ, công nhân từng san lấp mặt bằng, xây dựng đường sá, nhà xưởng hoặc công trình trong sân bay sau chiến tranh; người từng tham gia khảo sát, khai quật, cất bốc 182 hài cốt năm 1995; cùng thân nhân các liệt sĩ chưa xác định được nơi an táng đều có thể đang nắm giữ những thông tin quan trọng.
Đặng Văn Hòa – “Thánh đồng đen” giữa Hà Thành
Trong lịch sử triều Nguyễn, có những đại thần nổi danh nhờ khoa bảng; có người lưu danh bởi chiến công; có người được nhắc đến vì đã đứng ở ngôi vị cao nhất của hàng văn thần. Đặng Văn Hòa thuộc về một lớp người khác: tài năng của ông được nhận biết qua công việc, đức độ của ông được đo bằng lòng dân, còn tên tuổi ông được giữ lại không chỉ trên những trang chính sử mà còn trong bia đá, chuông chùa, đền miếu, cầu đường và những câu vè truyền tụng giữa dân gian.
Hồ sơ số 91/2026: Tìm quân nhân Cao Văn Thi qua những trang nhật ký chiến trường
Dự án “Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (Vietnam Wartime Accounting Initiative - VWAI), do Đại học Công nghệ Texas (Texas Tech University - TTU) chủ trì, đang nghiên cứu và giới thiệu những tài liệu CDEC như hồ sơ này với tinh thần nhân đạo. Với hồ sơ F034601460025, nhà nghiên cứu Trần Nguyễn Phương Thảo cùng các thành viên Dự án mong được kết nối với thân nhân của quân nhân Cao Văn Thi. Mục đích không chỉ là giải mã một văn bản chiến tranh, mà còn phục dựng những mảnh ghép còn khuyết thiếu trong cuộc đời ông, nối lại đường dây giữa kỷ vật và con người, tạo cơ hội để cuốn nhật ký cùng những thông tin quý báu được trở về với gia đình sau nhiều thập kỷ.
Đặng Xuân Bảo – Vị Đô đốc giữ trọn khí tiết với triều Tây Sơn
Trong lịch sử họ Đặng Việt Nam, Đặng Xuân Bảo đứng bên những danh tướng như Đặng Tất, Đặng Dung, Đặng Tiến Đông và nhiều bậc trung liệt khác. Mỗi người sống ở một thời đại, phụng sự một vương triều và mang một số phận riêng; nhưng giữa họ có điểm chung là tinh thần dấn thân khi đất nước lâm nguy.
Nếu Đặng Tất, Đặng Dung để lại dấu ấn bằng cuộc kháng chiến chống quân Minh đầu thế kỷ XV, thì Đặng Xuân Bảo và Đặng Tiến Đông gắn tên tuổi với chiến thắng chống Thanh mùa xuân Kỷ Dậu. Những con người ấy góp phần tạo nên một mạch nguồn võ công và khí tiết của họ Đặng trong lịch sử dân tộc.
Chẳng ai hoàn hảo
Chẳng ai hoàn hảo đâu em!
Như anh cứ thích ăn kem trái mùa
Còn em lại muốn đi chùa
Tình yêu như thể… trò đùa trái oan
Đặng Trần Thường – Bậc văn võ tài hoa giữa vòng xoáy thời cuộc
Trong lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, Đặng Trần Thường là một nhân vật vừa nổi tiếng, vừa gây nhiều tranh luận. Ông xuất thân từ một dòng họ có truyền thống công thần lâu đời, sớm bộc lộ tư chất thông minh, học rộng, có tài văn chương và ứng đối; nhưng con đường lập thân lại không đi theo lối bằng phẳng của khoa cử. Giữa buổi các tập đoàn Lê – Trịnh, Tây Sơn và Nguyễn Ánh tranh giành quyền lực, ông đã chọn Nguyễn Ánh, góp sức vào công cuộc thống nhất đất nước và bước lên hàng đại thần đầu triều Nguyễn.
Hồ sơ số 90/2026: Hành trình tìm kiếm liệt sĩ Nguyễn Văn Hiệp và danh sách 11 đồng đội hy sinh cùng ngày
Hơn nửa thế kỷ qua, cha mẹ đã mất trong chờ đợi; người em thương binh đã già yếu sau nhiều năm đi tìm anh; nay người cháu lại tiếp tục gõ cửa từng cơ quan, lần theo từng trang tài liệu và tìm gặp từng đồng đội. Hành trình ấy được nâng đỡ bởi một niềm tin giản dị: người lính có thể chưa trở về, nhưng gia đình và đồng đội sẽ không bao giờ để ông bị lãng quên.
Đặng Đức Siêu – Bậc mưu thần tài đức, người đặt nền Lễ nhạc đầu tiên triều Nguyễn
Trong dòng chảy lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, Đặng Đức Siêu hiện lên với một chân dung khá đặc biệt. Ông không trực tiếp cầm quân xông pha giữa tên bay đạn lạc như Võ Tánh, Nguyễn Văn Thành, Lê Văn Duyệt; cũng không nổi danh bằng sự nghiệp trước tác đồ sộ như Trịnh Hoài Đức, Lê Quang Định hay Ngô Nhân Tĩnh. Thế nhưng, vào những thời điểm quyết định của cuộc chiến tranh giữa nhà Tây Sơn và lực lượng Nguyễn Ánh, tiếng nói của ông nhiều lần góp phần làm thay đổi cục diện. Khi đất nước trở lại thống nhất, ông lại trở thành một trong những người đặt những viên gạch đầu tiên cho hệ thống lễ nghi, điển chế, giáo dục và văn hóa của triều Nguyễn.
Hồ sơ số 89/2026: Ngược suối Ông Be tìm người lính cuối cùng trong 15 giấy báo tử
Hồ sơ cho thấy ít nhất ba nhóm địa điểm cần được ưu tiên nghiên cứu. Nhóm thứ nhất là các trạm T6 – T10 ở khu vực Kon Tum, Gia Lai và biên giới Campuchia, nơi nhiều người lính hy sinh vì sốt rét và máy bay oanh tạc. Nhóm thứ hai là đoạn T9 – T10, nơi có thể tồn tại một khu mai táng liên quan tới trận bom đầu tháng 8/1966. Nhóm thứ ba là tuyến X27 – X10 và suối Ông Be tại Phước Long – Campuchia, nơi Nguyễn Đức Môn, Vương Duy Phương và Nguyễn Viết Lưu được chôn cất.
Không phải tất cả các ngôi mộ đều còn nguyên tại vị trí ban đầu. Sau chiến tranh, nhiều khu vực đã được lực lượng chức năng và nhân dân tìm kiếm, quy tập. Có thể một số hài cốt đã được đưa về nghĩa trang liệt sĩ nhưng do thiếu thông tin nên hiện vẫn mang tên “chưa biết tên”.
Đặng Thị Huệ – Từ thị nữ phủ chúa đến tâm điểm cơn bão chính trị cuối thời Lê – Trịnh
Trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII, ít người phụ nữ nào để lại một hình ảnh vừa rực rỡ, vừa gây tranh luận như Đặng Thị Huệ. Bà không cầm quân ngoài trận mạc, không để lại trước tác, cũng không có một chức vị chính thức trong bộ máy quan lại. Thế nhưng, từ thân phận một thị nữ, bà bước vào hậu cung của chúa Trịnh Sâm, trở thành người được sủng ái bậc nhất, được phong Tuyên phi, sinh ra Trịnh Cán và tham dự trực tiếp vào cuộc tranh đoạt quyền lực ở phủ chúa. Chỉ trong vài năm, số phận của bà đi từ tận cùng thấp bé đến đỉnh cao quyền thế, rồi rơi xuống vực sâu sau biến cố kiêu binh năm 1782.
Hồ sơ số 88/2026: Người nữ Y tá đi tìm mộ của Chính trị viên Nguyễn Văn Kính
Theo hồi ức của bà, bệnh xá khi đó có bảy cán bộ, nhân viên:
Bác sĩ trưởng Lê Thị Lạc, quê Thanh Hóa; Chính trị viên Nguyễn Văn Kính, quê Nghệ An; y sĩ Thương và y sĩ Gái, cùng quê Thừa Thiên – Huế; y tá Nguyễn Thị Hiệp, quê Hà Tây; y tá Nguyễn Thị Nguyệt, quê Hà Tĩnh; và y tá Nguyễn Thị Sáu, quê Hà Tây.
Chỉ bảy con người nhưng phải đảm đương biết bao công việc của một cơ sở quân y giữa chiến trường. Mỗi người một quê, một hoàn cảnh, gặp nhau trong quân ngũ rồi trở thành đồng chí, đồng đội và người thân. Giữa điều kiện thiếu thốn, họ cùng dựng lán, tổ chức nơi cấp cứu, chăm sóc thương binh và điều trị cán bộ, chiến sĩ bị bệnh.